جوان آنلاین: طی سالهای اخیر و با قرارگیری شبکه برق کشور زیر فشار همزمان افزایش مصرف، فرسودگی زیرساختها و تغییرات اقلیمی، نگاه به منابع پراکنده و بومی تولید انرژی، به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است. در این میان، مدارس و مراکز آموزشی با هزاران ساختمان دولتی در اقلیمهای متنوع کشور، یکی از مهمترین ظرفیتهای مغفول تولید برق پاک به شمار میآیند. پشتبامهایی که سالها تنها محافظ و سایه بانی برای کلاسهای درس بودند، حالا میتوانند به نیروگاههای کوچک خورشیدی بدل شوند که هم برق مصرفی خود مدرسه را تأمین کنند، هم بخشی از بار شبکه سراسری را کاهش دهند و هم مفهومی عینی از «آینده انرژی» را پیش چشم میلیونها دانشآموز قرار دهند. ایده تأمین برق مدارس از نور خورشید، یک پروژه فنی و پیوندی است میان آموزش، امنیت انرژی، اقتصاد برق و سلامت نسل آینده. وقتی مدارس بهعنوان نخستین نهاد اجتماعی پس از خانواده، به تولیدکننده انرژی پاک تبدیل شوند، عملاً به نسل آینده میآموزند که مسیر توسعه، از مصرف بیرویه به سمت تولید هوشمند و پایدار درحال تغییر است.
با نگاهی به وضعیت برق در استانهای مختلف کشور، به تصویری ناهمگون و نگرانکننده میرسیم. استانهای پرجمعیت و صنعتی مانند تهران، اصفهان، خوزستان و البرز با بار مصرف بالا و محدودیت در توسعه نیروگاههای بزرگ مواجهاند؛ در مقابل، استانهای پهناور مرکزی، جنوبی و شرقی با تابش مناسب خورشید از ظرفیت بالقوهای برخوردارند که تاکنون بهطور کامل بالفعل نشده است. سیاست تمرکز بر نیروگاههای بزرگ، در کنار فرسودگی شبکه توزیع، باعث شده هر شوک مصرفی از گرمای تابستان تا سرمای زمستان به خاموشیهای برنامهریزیشده یا ناخواسته منجر شود.
در چنین شرایطی، تولید پراکنده برق، بهویژه از انرژی خورشیدی، بهعنوان مکمل شبکه سراسری، جایگاهی کلیدی پیدا میکند و مدارس، بهدلیل مالکیت دولتی، پراکندگی جغرافیایی و الگوی مصرف مشخص، یکی از مناسبترین بسترها برای این تحول هستند.
سایه پنل روی ۸هزار مدرسه
بر اساس آمارهای رسمی وزارت آموزشوپرورش، ایران حدود ۱۱۹ هزار مدرسه دولتی و غیردولتی دارد که بخش قابلتوجهی از آنها ساختمانهای مستقل با پشتبام یا حیاط قابل استفاده هستند. حتی اگر تنها بخشی از مدارس دولتی واردمدار تولید برق خورشیدی شوند، با شبکهای گسترده از نیروگاههای کوچک روبهرو خواهیم بود؛ شبکهای که نهتنها برق مصرفی خود را تأمین میکند، بلکه مازاد آن را به شبکه سراسری تزریق میکند.
برنامهریزی انجامشده برای نصب پنل خورشیدی در ۸هزار مدرسه دولتی، نخستین گام جدی در این مسیر است اقدامی که میتواند؛ الگوی توسعه انرژی پاک در سایر ساختمانهای عمومی را نیز فعال کند.
از امکان فنی تا صرفه اقتصادی
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور با بیان اینکه نصب سامانههای خورشیدی در مدارس، پیش از هر چیز، نیازمند بررسی فنی سازه است به «جوان» میگوید: «هر سامانه خورشیدی چند کیلوواتی، بار وزنی قابلتوجهی به ساختمان تحمیل میکند و به همین دلیل، ارزیابی دقیق استحکام سقف یا استفاده از فضای حیاط مدرسه، بخشی جداییناپذیر از طراحی پروژه است.»
مجید عبداللهی ادامه میدهد: «برآوردها نشان میدهد یک نیروگاه خورشیدی ۵کیلوواتی که برای بسیاری از مدارس مقیاس مناسبی دارد، با هزینهای در حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیونتومان قابل نصب است. این سامانه میتواند ماهانه ۳ تا ۶ میلیونتومان درآمد ایجاد کند؛ درآمدی که بخشی از آن صرف هزینههای جاری مدرسه میشود و بخشی دیگر برای نگهداری و جایگزینی تجهیزات در سالهای آینده کنار گذاشته میشود.»
به گفته این مسئول، مدارس تا سقف الگوی مصرف از پرداخت هزینه برق معاف میشوند و برق مازاد، پس از تأمین نیاز داخلی، از طریق اینورتر وارد شبکه سراسری میشود. به این ترتیب، مدرسه از یک مصرفکننده صرف، به بازیگری فعال در بازار برق تبدیل میشود.
عبداللهی تصریح میکند: «ایران از نظر تابش خورشید، در زمره کشورهای برخوردار جهان قرار دارد، اما همه استانها شرایط یکسانی ندارند. استانهای یزد، کرمان، سیستانوبلوچستان، خراسانجنوبی، فارس، بوشهر، هرمزگان و سمنان بهدلیل تعداد بالای روزهای آفتابی، زاویه تابش مناسب و رطوبت پایین، بالاترین بازده تولید برق خورشیدی را ثبت میکنند. در این مناطق، نصب پنل خورشیدی روی مدارس میتواند بازدهی اقتصادی و فنی بالاتری نسبت به میانگین کشور داشته باشد.»
معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور ادامه میدهد: «در استانهایی مانند تهران و البرز نیز با وجود آلودگی هوا و تراکم شهری، تعداد بالای مدارس و مصرف بالای برق، توجیه اجرای پروژه را همچنان حفظ میکند؛ چراکه کاهش بار شبکه در این نقاط، اثر ملی دارد.»
مدارس در خدمت امنیت انرژی
به گفته کارشناسان، تولید پراکنده برق در مدارس، چند اثر همزمان ایجاد میکند، اول کاهش بار شبکه در ساعات اوج مصرف؛ دوم، کاهش تلفات انتقال بهدلیل تولید برق در محل مصرف و سوم، افزایش تابآوری شبکه در شرایط بحرانی.
از منظر پدافند غیرعامل، پراکندگی منابع تولید برق، اهمیت راهبردی دارد. شبکهای متشکل از هزاران نیروگاه کوچک خورشیدی در مدارس، در برابر حوادث طبیعی یا اختلالات فنی، بهمراتب مقاومتر از تکیه صرف بر نیروگاههای متمرکز است.
سمانه خدایارمحمدی، کارشناس حوزه انرژیهای پاک با بیان اینکه تأثیر انرژیهای پاک بر سلامت دانشآموزان، تنها به کاهش آلودگی هوا محدود نمیشود، میگوید: «استفاده از برق خورشیدی در مدارس، بهطور غیرمستقیم به کاهش انتشار آلایندهها، بهبود کیفیت هوای شهری و کاهش بیماریهای تنفسی کمک میکند.»
او ادامه میدهد: «از سوی دیگر، حضور عینی سامانههای خورشیدی در محیط مدرسه، آموزش مفاهیم محیطزیستی را از سطح کتابهای درسی به تجربه روزمره ارتقا میدهد. دانشآموزی که هر روز تولید برق مدرسهاش را میبیند، انرژی را نه یک مفهوم انتزاعی، بلکه یک فرایند قابل مدیریت و قابل یادگیری درک میکند.»
کارشناس حوزه انرژیهای پاک تأکید میکند: «مدارس خورشیدی، میتوانند به آزمایشگاههای زنده آموزش انرژی تبدیل شوند. این تجربه عملی، علاقهمندی دانشآموزان به رشتههای فنی، مهندسی انرژیهای تجدیدپذیر و فناوریهای پاک را افزایش میدهد.»
خدایارمحمدی میگوید: «در بلندمدت، این رویکرد به تربیت نیروی انسانی متخصص برای اقتصاد انرژی آینده کشور کمک میکند؛ اقتصادی که ناگزیر به سمت کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و افزایش سهم انرژیهای پاک حرکت خواهد کرد.»
نصب پنلهای خورشیدی در مدارس، فراتر از یک پروژه عمرانی یا زیستمحیطی است. این طرح، نقطه تلاقی آموزش، اقتصاد، امنیت انرژی و سلامت عمومی است. وقتی مدرسه بهعنوان نماد آینده به تولیدکننده برق پاک تبدیل میشود، پیام روشنی به جامعه مخابره میکند و آن هم اینکه توسعه پایدار از همینجا و از همین پشتبامها آغاز میشود.
