طرح پزشك خانواده را اين روزها ميتوان به بيماري تشبيه كرد كه نيازمند درمان و اصلاح است. این طرح براي نخستين بار نسخه (1-5) اين طرح در 4 استان به عنوان پايلوت به اجرا درآمد تا نواقص آن مشخص شده و براي اجراي گسترده در سطح كشور، اصلاح شود. هر چند كه در استانهاي ياد شده پزشكان اجرا كننده و حتي مردم، نسبت به چگونگي اجرا، اعتراضات خود را اعلام كردند اما هيچگاه گزارشي از اجراي طرح پايلوت، منتشر نشد. در نهايت اما اعلام شد كه نسخه اصلاح شده (1-0) با عنوان (2-0) شهري كه نواقص آن برطرف شده براي اجرا در شهرها آماده است.
***
دو سال قبل رييسجمهور وقت از وزير بهداشت و درمان درخواست كرد كه ظرف مدت دو سال، تا پايان دولت دهم، پزشك خانواده را در سراسر كشور اجرايي کند. اين در حالي است كه مطابق قانون برنامه 5 ساله توسعه، پزشك خانواده بايد ظرف مدت 5 سال و به تدريج در كشور به مرحله اجرا درآيد.
با اين وجود فراخوانها زده شد و در مرحله نخست، شيراز به طور كامل طرح را اجرا كرد و خبرهاي رسيده حاكي از آن است كه نسخه جديد هم نتوانسته، پزشك خانواده را درمان كند.
عضو هيات مديره انجمن پزشكان عمومي اصفهان در اين مورد ميگويد: نسخه 2-0 پزشك خانواده در شيراز جواب نداده است به طور حتم وقتي پزشك تامين نباشد هزينه مطب را به بيمار تحميل ميكند بدين نحو كه از ميزان خدمات ميكاهد و يا زيرميزي ميگيرد كه در اين صورت بيماران بازنده پزشك خانواده ميشوند.
هشتم تیر ماه سال جاری، دکتر عباس کامیابی رییس انجمن پزشکان عمومی ایران طی نامهای خطاب به رييس جمهور، دکتر حسن روحانی، به بیان بخشی از دغدغههای جامعهی پزشکی و وضعیت فعلی نظام سلامت کشور پرداخت.
وی در این نامه با اظهار تاسف ازسیاستزدگی در حوزهی سلامت کشور و کمرنگ بودن نگاه سلامتمحور در کابینه برخی از دولتهای گذشته، بر ضرورت توجه به این امر در کابینه جدید تاکید و اعلام کرد:" انجمن پزشکان عمومی ایران، بهعنوان بزرگترین انجمن گروه پزشکی کشور، برای تحلیل مشکلات نظام سلامت و ارایهی راهکارها با کمک سایر انجمنها و تشکلهای پزشکی آمادگی دارد."
پس از این اعلامیه بود که در روز ۹ مرداد سال جاری انجمن پزشکان عمومی کشور و نظام پزشکی بیانیه مشترکی صادر کردند.
در بخشی از این بیانیه آمده بود: "طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع به منظور ارتقای شاخص ها و عادلانه کردن سلامت از شعارهای دیرینه سازمان نظام پزشکی و تمامی شاغلین متعهد حوزه سلامت کشور بوده است. این طرح به معنای مدیریت تولید و دریافت خدمات در حوزه سلامت است که این مدیریت شامل کیفیت، نیاز به ارائه خدمت، نیاز به دریافت خدمت و کنترل هزینههاست. هدف از اجرای طرح پزشک خانواده، همچنان که در ممالک توسعهیافته انجام گرفته است، تحقق عدالت در سلامت و کاهش میزان پرداخت هزینهها از جیب مردم است."
* طرحي غلوآمیز!
آنچه مسلم است اینکه استقرار چنین نظام مترقی نیز مستلزم افزایش سهم سلامت در بودجه عمومی کشور است. در سال ۱۳۹۰ مقرر شده بود به عنوان سال آغازین برنامه پنجم توسعه تمام شهرهای زیر یکصد هزار نفر تحت پوشش برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع قرار گیرند، اما به دلایل اساسی از جمله عدم تأمین اعتبارات، ناهماهنگی سازمانهای بیمهگر با وزارت بهداشت و مسائلی از قبیل عدم صدور دفترچه بیمه برای همگان و...، متأسفانه در پایان آن سال حتی در سطح ۱۷ شهر در کشور نیز، با اشکالات جدی مواجه شد.
در این زمینه رییس انجمن پزشکان عمومی اصفهان با بیان اینکه نسخه ۰۱ و ۰۲ پزشک خانواده بدون توجه به معیارهای علمی و به صورت غلوآمیز مطرح شده است، می گوید: در ابتدا نسخه ۰۱ طرح پزشک خانواده به بن بست خورد اما کارشناسان برتر کشور بدون توجه به معیارهای علمی تصمیم به پیاده سازی نسخه ۰۲ طرح پزشک خانواده کردند و این در حالی بود که در بسیاری از ارگانهای پزشکی نسخه ۰۲ طرح پزشک خانواده مورد نقد قرار گرفت و بسیاری از پزشکان به شروع شتابزده این طرح انتقاد داشتند.
دکتر مازیار ستاری اظهار می کند: اعتبارات تخصیص یافته به نسخه ۰۲ این طرح و منابع مالی ان دچار تناقضهای فراوانی بود که این نسخه را با مشکلات فراوانی روبرو کرد و بسیاری از پزشکان بر اجرای اعتراض داشتند.
بسیاری از کارشناسان طرح پزشک خانواده معتقدند که این طرح عامل مهمی در تامین سلامت مردم دارد در حالی که تنها موضوعی که به آن در این طرح توجه نشده همین مسئله است.
نادیدهگرفتن نقطه نظرات سازمانهای هدف طرح پزشک خانواده ، عدم فراهم سازی زیرساختهای فرهنگی در سطح دریافتکنندگان خدمت و ارائهکنندگان و تخصیص ندادن بودجه و قرارگیری سلامت مردم در اولویت درجه اول کشور از جمله دلایل شکست این طرح به شمار می رود.
به عقیده رییس انجمن پزشکان عمومی اصفهان ، مجریان طرح پزشک خانواده افراد بدون تجربهای هستند که با گذراندن دورهای بسیار کوتاه و از طریق بخشنامه با سیستم ارجاع آشنا شدهاند و آثار این ضعف مدیریت در تمامی سطوح بارز است.
وی ادامه می دهد: در برخی موارد سیستم پرداخت نامناسب در طرح پزشک خانواده معیشت بسیاری از پزشکان را تحت تاثیر قرار داده است، به علاوه عدم شرح وظایف همکاران ماما، رادیولوژیستها و ... در این طرح به وضوح مشاهده میشود.
ستاری بهترین راه برای اجرای طرح پزشک خانواده را جلوگیری از اقدام عجولانه و تبلیغات ناقص عنوان کرده و تصریح می کند: در این بین باید تمام مطالبات پزشکان نیز و در نهایت سازمانهای بیمهگر در اسرع وقت پرداخت شود.
كسري بودجه قصه امروز و ديروز نيست
مطابق قانون پنجم توسعه، سهم مردم از پرداخت هزينههاي درمان بايد كمتر از 30 درصد باشد اما در حال حاضر آنها بيش از 60 درصد هزينهها را ميپردازند و اين در حالي است كه در ساير كشورهاي توسعه يافته سهم بيمار تنها 15 درصد است، به همين دليل پزشك خانواده بايد اين روند را اصلاح ميكرد .
وزير سابق بهداشت در ابتداي سال جاري اعلام كرده بود كه اين طرح به 3 هزار و 750 ميليارد بودجه اضافه احتياج دارد ، اما كسري بودجه وزارت بهداشت، قصه امروز و ديروز نيست اين حكايت آنقدر كش دار شده كه سال گذشته مقرر شد كه 3 هزار ميليارد تومان از درآمد خالص توليد ملي به وزارت بهداشت اختصاص يابد و در سال جاري خبر از وصول 2 هزار ميليارد آن داده شد.
مجلس نيز مصوب كرد كه از محل اجراي فاز دوم هدفمندي يارانهها، 6 هزار ميليارد تومان به اين وزارتخانه اختصاص يابد كه با عدم اجراي اين فاز، بودجه ياد شده نيز فراموش شد.
به هر حال دولت نهم و دهم از عهده اجرای بدون نقص و کامل پزشک خانواده برنیامد و اجرای کامل طرح پزشک خانواده عملا به دوش دولت یازدهم افتاد.
عضو فراکسیون اصولگرایان رهروان ولایت مجلس بر این باور است که اجرای طرح پزشک خانواده در شرایط کنونی در کشور میسر نیست و تحقق اجرای این طرح مهم و تأثیرگذار نیازمند بررسی و واکاوی مشکلات آن در کشور است.
عابد فتاحی می افزاید: اجرای غیرکارشناسی و بدون پشتوانه این طرح موجب شد که وزارت بهداشت و درمان دولت نهم و دهم از عهده اجرای بدون نقص و کامل پزشک خانواده برنیاید.
وی با تأکید بر نبود زیرساختهای اجرای طرح پزشک خانواده از دیرباز تاکنون، تصریح می کند: با توجه به مشکلات کمبود اعتبارات وزارت بهداشت، درمان و آموزشپزشکی، حتی اجرای برنامه جدید پزشک خانواده هم دور از انتظار است.
اعتباري براي طرحهای زیربنایی
"پزشک خانواده" طرحی نابسامان است و باید یک بازنگری در آنچه که تاکنون انجام شده صورت گیرد و البته مهمتر از همه اینها منابع مالی است که امیدواریم با حمایت دولت مشکلات موجود بر سر راه اجرای این طرح برچیده شود.
کمبود اعتبارات و منابع مالی طرح پزشک خانواده را با شکستی بزرگ روبه رو کرد و مسؤولان حوزه سلامت برای اجرای طرحهای زیربنایی باید نخست بهدنبال ایجاد ردیف اعتباری برای آن باشند.
