جوان آنلاین: در جامعهای که با چالشهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی متعدد دست و پنجه نرم میکند، مطالبات فرهنگی اغلب در حاشیه قرار میگیرند. این موضوع به ویژه در مورد خانوادهها و والدین مشهود است. آنهایی که به طور طبیعی نگران مسائل اقتصادی، تحصیل و آینده شغلی فرزندان خود هستند به همین دلیل مطالبات فرهنگی و تربیت هویت ایرانی و ملی در اولویتهای پایینتری قرار میگیرند. این غفلت نه تنها باعث میشود پتانسیل فرزندان گاهی در مسیرهای نامناسب هزینه شود، بلکه هویت فرهنگی و ملی آنها نیز تحت تأثیر عوامل خارجی و گاه مخرب قرار خواهد گرفت و ممکن است به ضرر جامعه و هویت ملی نیز باشد.
خانواده اولین و مهمترین نهاد تربیتی است و نقش کلیدی در شکل گیری هویت فرزندان دارد. هویت ایرانی و ملی نه تنها به معنای آشنایی با تاریخ، فرهنگ و زبان فارسی است، بلکه شامل ارزشهای اخلاقی، مذهبی و اجتماعی نیز میشود که نسلها را به هم پیوند میدهد، اما در این سالها به دلایل متعدد بسیاری از خانوادهها در این زمینه کوتاه آمدهاند. آن هم در شرایطی که با چالشهای جدیدی مانند نفوذ فرهنگ جهانی، شبکههای اجتماعی و تغییر الگوی زندگی مواجه هستیم. هرچند بعضی از این عوامل میتوانند فرصتهایی برای رشد و یادگیری فراهم کنند، اما اگر بدون هدایت و نظارت باشند، میتوانند هویت فرهنگی و ملی فرزندان را تحت تأثیر قرار دهند. به عنوان مثال، بسیاری از نوجوانان و جوانان امروزه بیشتر تحت تأثیر فرهنگ غربی و الگوی زندگی مصرف گرایانه با تاریخ و فرهنگ غنی ایرانی خود بیگانهاند. این موضوع نه تنها باعث میشود آنها از ریشههای خود دور شوند، بلکه احساس تعلق به هویت ملی و مذهبی آنها نیز ضعیف میشود. در نتیجه بسیاری از جوانان امروزه در جستوجوی هویت خود به سمت الگوهایی روی میآورند که با ارزشهای ایرانی و اسلامی همخوانی ندارند.
بیتردید از مهمترین وظایف والدین، آموزش هویت مذهبی و ملی به فرزندان است که نباید در این زمینه کم کاری کرد. در گذشته، خانوادهها به طور طبیعی و در قالب داستانها مراسم مذهبی و ملی و الگوی زندگی روزمره، هویت فرهنگی و مذهبی را به فرزندان منتقل میکردند، اما امروزه، بسیاری از این سنتها و روشها به فراموشی سپرده شدهاند. به عنوان مثال، داستانهای شاهنامه، مفاهیم نهضت عاشورا یا حتی آداب و رسوم ملی مانند جشنهای باستانی کمتر در خانوادهها نقل میشوند. دلایل این کمکاری هم مشغلههای روزمره و فشار اقتصادی تا نداشتن آگاهی کافی درباره اهمیت این موضوع بیان میشود. در دنیایی که اطلاعات به سرعت منتقل میشود، نداشتن آگاهی کافی درباره هویت ملی و مذهبی میتواند باعث سردرگمی و بحران هویت در میان نوجوانان و جوانان شود. غفلت از مطالبات فرهنگی عواقب جدی برای جامعه به همراه دارد. هنگامی که نوجوانان و جوانان هویت فرهنگی و ملی خود را نمیشناسند، احساس تعلق به جامعه و کشورشان ضعیف میشود. این موضوع میتواند باعث افزایش گرایش به فردگرایی، بیتفاوتی نسبت به مسائل اجتماعی و حتی مهاجرت به کشورهای دیگر شود.
علاوه بر این، عدم آشنایی با هویت مذهبی و ملی باعث میشود جوانان در برابر تبلیغات و نفوذ فرهنگی خارجی آسیب پذیرتر باشند. در دنیای امروز که جنگ فرهنگی به یکی از مهمترین ابزارهای قدرت تبدیل شده است، غفلت از تربیت هویتی میتواند امنیت فرهنگی و حتی سیاسی جامعه را به خطر بیندازد.
برای جبران این کمبودها، خانوادهها و مسئولان باید اقدامات جدی در زمینه تقویت مطالبات فرهنگی انجام دهند. برخی از راهکارها عبارتند از:
تقویت آموزش هویت ملی و مذهبی در خانواده: والدین باید زمان بیشتری را به آموزش تاریخ، فرهنگ و ارزشهای ایرانی و اسلامی به فرزندان خود اختصاص دهند. این کار میتواند از طریق داستانگویی، شرکت در مراسم مذهبی و ملی و آشنایی با آثار ادبی و هنری ایرانی انجام شود.
نقش رسانهها و نظام آموزشی: رسانهها و نظام آموزشی نیز باید در این زمینه نقش فعال تری ایفا کنند. تولید برنامههای تلویزیونی، فیلمها و کتابهایی که هویت ایرانی و ملی را ترویج میکنند، میتواند در این زمینه مؤثر باشد. تقویت مراسم و سنتهای ملی و مذهبی، احیای مراسم و سنتهای ملی و مذهبی مانند جشنهای باستانی، مراسمهای مذهبی و آیینهای محلی میتواند به تقویت هویت فرهنگی کمک کند.
آگاهسازی والدین: باید والدین را درباره اهمیت تربیت هویتی آگاه کرد. برگزاری کارگاههای آموزشی و مشاورههای خانوادگی میتواند در این زمینه مفید باشد.
تقویت حس تعلق به جامعه: باید نوجوانان و جوانان را به مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی تشویق کرد. این کار نه تنها به تقویت هویت آنها کمک میکند، بلکه احساس مسئولیت نسبت به جامعه را نیز در آنها پرورش میدهد.
در نهایت باید گفت، مطالبات فرهنگی اگرچه کمتر از مطالبات اقتصادی مورد توجه قرار میگیرند، اما اهمیت آنها کمتر نیست. غفلت از تربیت هویت ایرانی و ملی میتواند عواقب جدی برای جامعه به همراه داشته باشد. خانوادهها به عنوان اولین و مهمترین نهاد تربیتی باید نقش خود را در این زمینه جدی بگیرند و به آموزش هویت فرهنگی، مذهبی و ملی به فرزندان خود بپردازند. تنها با تقویت هویت ایرانی و ملی است که میتوانیم نسل آینده را در برابر چالشهای فرهنگی و اجتماعی مقاوم کنیم و جامعهای پویا و با هویت بسازیم. جا دارد در این ایام اعیاد شعبانیه به فرصت بینظیر مجالس اهلبیت (ع) اشارهای کنیم که هم انسانساز است و هم جامعهساز. باشد که والدین از شرکت و همراهکردن فرزندان در این مجالس غفلت نکنند و مهمتر اینکه از مسئولان برگزارکننده این مراسم مطالبهگر نیازهای تربیتی خود و فرزندانشان باشند و تنها به حضور در این مراسم بسنده نکنند.
