جوان آنلاین: بازار فردوسی این روزها شاید شلوغ و پرهیاهو نباشد، اما زیر پوست آن، جریان پرشتابی در حال شکلگیری است که اگر شفافسازی و نظارت جدی بر آن اعمال نشود، میتواند به معضلی بزرگتر در بازار ارز دامن بزند. پیشنهاد فروش دلار ۱۲۰ هزار تومانی به ازای دریافت ایرانچکهای یک میلیون تومانی از سوی دلالان خیابان فردوسی خبرساز شده است. دلالان به ازای هر یک دلار حاضرند ۳۵ هزار تومان ضرر کنند، اما در مقابل از چکپولهای یک میلیونی سود بیشتری به جیب بزنند. غلامحسن تقینتاج، مدرس دانشگاه و کارشناس حوزه بانکی، نسبت به تبعات این اقدام هشدار داده و میگوید: به دلیل وجود سناریوهای مختلف، ضروری است که نهاد ناظر پولی مراقبت بیشتری نسبت به نقشه مافیای ارز داشته باشد و متخلفان از سوی مراجع قضایی مورد پیگرد قانونی قرار گیرند.
بازار ارز این روزها آرام بهنظر میرسد، اما کافی است چند دقیقه در میان دلالهای چهارراه استانبول قدم بزنید تا با پیشنهادی عجیب روبهرو شوید؛ دلار ارزانتر از نرخ روز، فقط با ایرانچکهای یک میلیون تومانی.
مشاهدات میدانی از میدان فردوسی و چهارراه استانبول حکایت از شکلگیری موجی عجیب در معاملات غیررسمی ارز دارد؛ موجی که حتی دلالهای قدیمی بازار هم از آن ابراز تعجب میکنند. یکی از دلالان حاضر در محدوده فردوسی به تسنیم میگوید: «واقعاً خودمان هم دقیق نمیدانیم چرا، اما اگر با ایرانچک یک میلیونی بخواهید دلار بخرید، میتوانید دلار ۱۵۵ هزار تومانی را حدود ۱۲۰ هزار تومان تهیه کنید.»
دلال دیگری نیز با اشاره به گستردهتر شدن این معاملات مدعی است: «در بعضی شهرها مثل مشهد حتی دلار را تا حدود ۱۰۰ هزار تومان هم میدهند، اما فقط اگر پول نقد، آن هم ایرانچک یک میلیونی بیاورید.»
به گفته فعالان خیابانی بازار، در این معاملات اسکناسهای درشت اهمیت ویژهای دارد. یکی از دلالان میگوید: «اگر کسی ایرانچک یک میلیونی یا ۵۰۰ هزار تومانی داشته باشد، خیلی راحت میتواند دلار ارزان بخرد.» او در عین حال به نکته جالبی اشاره میکند: «این ایرانچکها در بانکها بهسختی پیدا میشود؛ اگر بود، خود من برای یک میلیارد تومان حتی حاضر بودم ۱۰۰ میلیون تومان بیشتر پرداخت کنم.»
بررسیها نشان میدهد در کنار فعالیت دلالان، ردپای برخی شعب بانکی نیز در این جریان مطرح شده است. در شرایط عادی بانکها به مشتریان عادی بیش از یک تا ۲ میلیون تومان پول نقد پرداخت نمیکنند، اما گفته میشود برخی بنکداران طلا و فعالان بازار ارز بستههای ایرانچک یک میلیونی دریافت میکنند.
ایمنسازی مافیا در مقابل سقوط نرخ ارز
غلامحسن تقینتاج، مدرس دانشگاه تهران و کارشناس حوزه بانکی، در گفتوگو با جوان، سناریوهای مختلفی برای دلیل عرضه دلار ارزان در ازای اسکناس درشت ریال و فعالیت مافیای ارز اعلام کرده و میگوید: یکی از دلایل مافیای ارز، اصطلاحاً ایمنسازی در مقابل سقوط نرخ ارز است. مشابه این تجربه را در سال ۱۳۶۷، همزمان با امضای قطعنامه ۵۹۸ داشتیم که به یکباره نرخ دلار سقوط کرد. وی میافزاید: سود حاصل از ایرانچک یک میلیون تومانی به قدری بالاست که مافیای ارز حاضر است به ازای هر دلار ۳۵ هزار تومان ضرر دهد.
نتاج تأکید میکند: بررسیهایی که از چندین مرجع بانکی داشتم، حجم عرضه ایرانچکها خیلی بزرگ نیست، اما باید مراقبت بیشتری انجام داد.
این کارشناس بانکی سناریوی دیگر این اقدام دلالان ارز را به دریافت عوارض ایران از عبور کشتیها از تنگه هرمز دانسته و میگوید: ایران اعلام کرده عوارض توسط رمزارز هم قابل پرداخت است، اما ممکن است یکی از دلایل جمعآوری پولهای درشت ایرانی همین اتفاق باشد. نتاج میافزاید: احتمال وقوع پولشویی و برخی فرایندهای غیررسمی از سناریوهای دیگر این اقدام مافیای ارز است.
وی تأکید میکند: کاهش نرخ ارز اتفاق خوبی در اقتصاد ایران است، اما این نوع معامله و خروج احتمالی ریال ایرانی نگرانکننده است و باید از سوی مراجع قضایی پیگیری شود.
احتمال معامله دلار تقلبی
همچنین کامران سلطانیزاده، دبیرکل سابق کانون صرافان، در همین رابطه میگوید: هر پیشنهاد فروش ارز با قیمتی غیرطبیعی و پایینتر از نرخ بازار باید برای مردم زنگ خطر باشد؛ چراکه در بسیاری از موارد چنین معاملاتی با ارزهای جعلی یا اسکناسهایی انجام میشود که ارزش واقعی ندارند.
وی تأکید میکند: برخی گزارشها نشان میدهد ایرانچکهای جمعآوریشده حتی از کشور خارج میشود و به هرات میرود؛ موضوعی که میتواند جریان نقدینگی را مختل کند و زمینه سوءاستفادههای گستردهتری را فراهم آورد.
به گفته منابع آگاه، برخی شبکههای فعال در بازار ارز از زمان آغاز جنگ رمضان تحرکات خود را تشدید کردهاند. به گفته منابع مطلع، این شبکهها با جمعآوری ریال از بازار و تسویه برخی معاملات در مناطق مرزی با پول ملی، تلاش میکنند از ورود ارز واقعی به بازار ایران جلوگیری کنند؛ اقدامی که در صورت تداوم میتواند زمینهساز فشار بیشتر بر بازار ارز شود.
در کنار این تحرکات، گزارشهایی از کشف محمولههای ارز تقلبی در برخی شهرها نیز منتشر شده است؛ موضوعی که نشان میدهد بازار غیررسمی ارز همچنان محل فعالیت شبکههای زیرزمینی است.
