وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي گفت: تهاجم فرهنگي را يك توهم نميدانيم بلكه يك واقعيت است. مقام معظم رهبري نيز بيش از دو دهه بر اين مسئله تأكيد دارند؛ اين امر جزوباورهاي ما و امري است كه به آن عمل ميشود. علي جنتي، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي با حضور در برنامه اين هفته شناسنامه به سؤالات مجري برنامه پاسخ داد كه متن زير بخشي از گفتوگوي وزير فرهنگ و رنجبران تهيه كننده برنامه شناسنامه است.
در ابتداي انقلاب رئيس صدا و سيماي خوزستان شديد؛ چطور اين پيشنهاد به شما شد؟
آقاي غرضي استاندار خوزستان شده بود. آقاي غرضي به شوراي سرپرستي آن زمان كه آقاي دكتر هادي، موسوي خوئينيها و آقاي حداد عادل و آقاي غضنفرپور بودند پيشنهاد داد كه من مدير صدا و سيماي خوزستان شوم؛ به اين دليل كه پدر من نيز در اهواز در دادگاه انقلاب فعاليت ميكردند، علاقهمند به حضور در كنار ايشان بودم، در نتيجه اين پيشنهاد را پذيرفتم.
بعد از اين، عضو شوراي سرپرستي صدا و سيما شديد؛ شما از طرف شهيد بهشتي، از طرف شوراي عالي قضايي به همراه آقاي شيباني معرفي شديد. آقاي دكتر حسن روحاني از مجلس و آقاي غفاري و طارمي هم از دولت. در ديداري كه با حضرت امام(ره) داشتيد، ايشان به طور ويژه در زمينه موسيقي به شما تذكر ميدهند كه نظارت و توجه ويژه داشته باشيد كه شما ذكر كرده بوديد شايد امام نظر خاصي هم داشتند اما امام ميفرمودند كه صداي علماي بلاد درنيايد. در اين خصوص صحبت كنيد.
اين سؤالي بود كه از سوي ما مطرح شد. مسئله موسيقي از جمله مسائلي بود كه در ابتداي انقلاب بسيار مطرح بود. امام (ره) حدود اين مسئله را مطرح نكردند وليكن اذعان داشتند كه به گونهاي عمل نشود كه سر و صداي علماي بلاد برخيزد.
حتي يكجا بيان كرديد كه يك ميان برنامه پخش كرديد كه كمي موسيقياش تند بوده سريع حاج احمد آقا زنگ زدند.
بله. معلوم بود كه امام(ره) برنامهها را رصد ميكردند.
حالا با اين اوضاع فكر ميكنيد آن زمان كه شما در شوراي سرپرستي بوديد، كسي جرئت داشت درباره تكخواني زنان با حضور امام و با اين تأكيدات امام(ره)حرف بزند و چيزي پخش كند؟
آن زمان اصلاً چنين بحثي مطرح نبود. به ذهن هم نميآمد كسي بيايد و چنين چيزي را مطرح كند.
الان چه طور است كه علي آقاي جنتي ميگويند تكخواني زنان اگر مفسدهاي نداشته باشد ايراد ندارد، با توجه به اينكه اين تجربياتي كه شما داريد هركسي ندارد. بالاخره شما از زبان امام شنيديد حتي ميگوييد شايد امام خودشان هم نظراتي داشتهاند اما براي اينكه صداي علما درنيايد گفتهاند اين كارها نشود. چطور شما در سال 92 اين حرف را ميزنيد؟
اينجا هم كه من مستقيماً انگيزهاي براي بيان اين مطلب نداشتم. بعد هم ديگر ما به دليل برخي از همين ملاحظات اصلاً تا به حال اجازه تكخواني به خانمها در جمع آقايان كه مطلقاً داده نشده است. به هيچ وجه در اين يك سال و اندي به رغم شايعاتي كه انجام شده اجازه داده نشده است. دو مورد گروههاي خانمها بوده است كه در بين آن نيز خواننده زن بوده است، فقط اين دو مورد براي خانمها اجرا شده است.
يعني اصلاً براي غيرخانمها اجرا نشده است؟
نخير اجرا نشده.
چه شد كه آقاي روحاني شما را براي اين سمت انتخاب كرد؟
زماني كه آقاي روحاني به عنوان رئيسجمهور انتخاب شدند و به دنبال انتخاب اعضاي كابينه خود بودند، افراد متعددي براي وزارتخانههاي مختلف از جمله وزارت ارشاد مطرح بودند؛ به دليل اينكه 12- 10 سال در وزارت امور خارجه فعاليت ميكردم، علاقه داشتم به عنوان يك كارمند يا مدير در وزارت امور خارجه ادامه فعاليت كنم. با اينكه بازنشسته بودم و در مركز تحقيقات كار پژوهشي و تحقيقاتي آن هم در حوزه سياست خارجه به خصوص خاورميانه و كشورهاي عربي انجام ميدادم در نهايت آقاي روحاني بعد از بررسيهاي مختلف با افراد متعدد به من وزارت ارشاد را پيشنهاد كردند و من نيز به شدت ابا و امتناع داشتم چراكه كموبيش با مشكلات و حاشيههاي اين وزارتخانه آشنا بودم. آقاي روحاني بر پذيرش اين سمت از سوي من اصرار فوقالعاده داشتند. به آقاي روحاني گفتم كه حاضر به پذيرش مسئوليت در برخي وزارتخانههاي ديگر هستم.
ارتباط با مجلس چگونه است؟
ارتباط ما خوب است و مشكلي با مجلس نداريم.
يعني ارتباط آنها خوب نيست؟
نه؛ برخي از دوستان در مجلس بر برخي نكات بحث دارند كه همواره اعلام آمادگي كرديم و به كرات در كميسيون فرهنگي حضور يافتيم.
برخي از روزنامهها كه حالا طرفداران و همنظر با دولت هستند، هر از چند گاهي بحث استيضاح شما را كليد ميزنند؛ قصد دارند شما را از موضع استيضاح دور نگه دارند يا ميخواهند وضعيت مجلس و دولت را تيره نشان دهند.
از هدف آنها اطلاع ندارم؛ بالاخره بر اساس برخي اظهارات اين امر را بيان ميكنند. اخيرا يكي از نمايندگان مجلس اظهار كرده بودند كه قرار است فردا استيضاح فلاني را تقديم هيئت رئيسه كنيم؛ اين امر منشأ پرداختن برخي مطبوعات به اين مطلب شده بود. حالا يكي بيايد بگويد امضاكنندگان به حد نصاب رسيدهاند يكي بگويد نرسيده. يكي بگويد مطرح نيست.
آيا دفاع و اشاعه ارزشهاي انقلاب را در برنامه خود داريد؟
قطعا اين گونه است؛ هم در برنامهاي كه به مجلس ارائه دادم و هم در سخنرانياي كه در مجلس انجام دادم و هم در تمام اظهارات و مصاحبههاي خود به اين امر اذعان دارم؛ من همواره به اين نكته پاي فشردهام كه نسبت به ارزشهاي انقلاب و باورهاي انقلابي خود نگاه عميق داريم؛ به خصوص در حوزه فرهنگ اعتقاد عميق دارم كه سياستهاي مقام معظم رهبري در حوزه فرهنگ را كه در بخشهاي مختلف بيان كردند بايد دقيق اجرا كنيم.
آقاي روحاني نيز بر اين نكته تأكيد دارند كه ممكن است مقام معظم رهبري نسبت به برخي از وزارتخانهها نظر خاصي نداشته باشند وليكن نسبت به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و مسئله فرهنگي عنايت خاص دارند، بنابراين تمام توجهات ايشان بايد مورد توجه قرار گيرد.
چه روشهايي را پيش روي داريد؟ زيرا اين حرف در مقام صحبت آسان است. شما هم كه فرد بسيار باتجربهاي هستيد.
مقام معظم رهبري اين را تبيين كردند؛ ايشان بارها فرمودهاند كه ما جبهه فرهنگي انقلاب داريم كه بايد از اين عناصر مومن و پايبند به ارزشهاي انقلاب در اين زمينه بهره ببريم، به خصوص نيروهاي جواني كه وارد اين صحنه ميشوند، حالا چه در حوزه سينما، چه هنرهاي نمايشي و. . . اين افراد بايد از سوي وزارتخانه مورد حمايت قرار گيرند.
برخي در آن طرف قرار دارند كه ممكن است با انقلاب زاويه داشته باشند، ايشان با اينكه اين افراد كار خود را بكنند بحثي ندارند وليكن روي اينكه ما جبههاي را كه با انقلاب زاويه دارند حمايت كنيم بحث است كه آن را هم طبق سياستهايي كه ايشان ابلاغ ميكنند دنبال ميكنيم.
ما در حوزه سينما مواردي كه در سال 89 مقام معظم رهبري در ديدار مديران حوزه سينما مطرح كردند، تمام را به سازمان امور سينمايي ابلاغ كرديم كه دقيقا در حوزههاي مختلف و بخشها عمل كنند؛ در حوزه هنرهاي نمايشي همين است. در حوزه كتاب نكاتي كه ايشان در طول دو دهه مطرح فرمودهاند و همه نيز تدوين شده است دقيقا مورد توجه است. ممكن است گاهي اشكالي جزئي در كتابي پيدا شود. وقتي در سال 92، شصت و شش هزار عنوان كتاب چاپ ميكنيم كه بيش از 50 درصد آن چاپ اول هستند ممكن است در پنج تا كتاب هم مشكلي بوده كه از زير دست ويراستار يا بررسي كننده در برود. اينها به نظرم قابل اغماض است.
تا چه ميزان به تهاجم فرهنگي معتقد هستيد؟
در سخنراني خود در مجلس در جريان رأي اعتماد داشتم اين مسئله را مطرح كردم؛ تهاجم فرهنگي را يك توهم نميدانيم بلكه يك واقعيت است.
مقام معظم رهبري نيز بيش از دو دهه بر اين مسئله تأكيد دارند؛ اين امر جزو باورهاي ما است و امري است كه به آن عمل ميشود و به دنبال مقابله با آن هستيم. در طي اين مدت كتابهاي بسياري براي مجوز انتشار وارد شدند كه احساس كرديم در اين چارچوب ميگنجد، در نتيجه مجوز چاپ به آنها داده نشد.
درخصوص مميزي كتاب دو نقل قول متفاوت از شما عنوان شده است؛ مميزي قبل از نشر بايد به مميزي بعد از نشر منتقل شود و بعد از چند روز عنوان كرديد بردن مميزي به بعد از نشر صلاح نيست؛ كدام يك از اين دو نظر اشتباه بوده است؟
گفته نشده صلاح نيست. در ابتداي ورودم به وزارت ارشاد بر اساس بعضي از اظهارنظرهايي كه آقاي روحاني هم در دوران مبارزات انتخاباتيشان داشتند من بيان كردم مميزي قبل از نشر را ميتوانيم حذف كنيم و به دست ناشرين سپرده شود؛ ناشرين بر اساس قوانين نشر مميزي كنند؛ بعد از نشر در وزارت ارشاد مميزي شود؛ فرد به دليل آگاه بودن از قوانين رعايت ضوابط را انجام ميدهد تا بعد از چاپ از سوي وزارت ارشاد گفته نشود فلان صفحه حذف شود و فلان قسمت بايد تغيير كند و. . .
ناشرين اين امر را نپذيرفتند و برخي اذعان داشتند كه وزارت ارشاد قصد دارد سانسور را از خود به ناشرين منتقل كند. در نتيجه ما خود طبق ضوابط نشر خودمان وظيفه داريم اين كار را بكنيم و هيئت نظارت كه ما به شوراي انقلاب فرهنگي معرفي كرديم براي اين بود اين وظيفه را انجام دهد. بعد از دو ماه اعلام كرديم تمام ضوابط مميزي نشر را قبول داريم و بر طبق قانون اعمال ميكنيم و تا كنون نيز به اين نحو اعمال شده است.
راهحل همان راهحل قديمي است كه انجام ميشود؟
بله، همان راهحلي كه در گذشته انجام ميشد، البته هيئت نظارت بر كتاب مباحثي را درون خود داشتند؛ بايد به برخي از نهادها كه شناخته شده هستند، مجوز داده شود تا خودشان اگر شوراي كتاب دارند كه مورد اعتماد هستند آن شورا اگر تصويب كرد تصويب وزارت ارشاد تلقي شود.
چندين بار از فهرست ممنوعالقلمها صحبت كرديد در دوره دولت قبل. معاون فرهنگي شما اعلام كرده است سند مكتوبي در اين زمينه وجود ندارد و اين امر شفاهي بوده است؛ اين اذعان درست است؟
منظور از مكتوب اين است كه جايي نوشته نشده است كه ليست كرده باشند بگويند اين مثلاً 70، 80 تا آدم هر چه كتاب آوردند نبايد بپذيريم. چنين ليستي نبوده است. ما آن را كه بحث كرديم گفتيم بله ما آن را قبول داريم يك سري از افراد هستند كه اينها آدمهاي بدنام و وابسته به رژيم گذشته هستند و شخصيتهايي هستند كه مورد تأييد نيستند اما اينكه شما بياييد يك مجموعه را فقط به خاطر اسمش رد كنيم مورد قبول نيست كتاب را بررسي ميكنيم؛ اگر محتوا مورد قبول ما باشد، تأييد ميشود.
الان مثلاً داريم كساني را كه بر اساس ضوابط، نهادهاي امنيتي اين افراد را به شما ابلاغ كرده باشند؟
بله، وجود دارد. منتها سياست كلي اين است كه محتواي كتاب بررسي شود لذا بسياري از كتابهايي كه در گذشته تنها به دليل نام مؤلف يا ناشر رد شده بود، مورد بررسي قرار گرفت و برخي با اصلاحات و برخي بدون اصلاحات مورد تأييد قرار گرفته است و اجازه چاپ داده شده است.
تا چه اندازه با پدر اختلاف نظر داريد؟
بسيار اندك؛ برخي گمان ميكنند اختلاف سليقه ما بسيار است وليكن در واقعيت اينگونه نيست؛ گاهي در برخي مسائل سياسي اختلاف نظر وجود داشته است، مربوط به الان هم نيست مثلاً در دو دهه گذشته ممكن است اختلافاتي وجود داشته است. در كمال احترامي كه من نسبت به پدر دارم و محبتي كه پدر نسبت به من دارند، اين اختلاف نظر وجود داشت.
