تالاب بندعلي خان يكي از زيباترين تالاب هاي موجود در كشور است كه در منطقه ورامين واقع شده و در فصلهايي كه ميزان بارندگي زياد باشد مي توان حيات انواع گونه هاي نادر پرندگان مهاجر را در اين منطقه مشاهده كرد. براي رفتن به اين منطقه زيبا دو مسير وجود دارد يكي به شهرستان ورامين رفته واز طريق خيابان اسفند آباد و مسير چرمشهر و طي كردن 35 كيلومتر به آنجا رسيد و راه ديگر از طريق جاده آسفالته ورامين و پيشوا و گذر از جاده شوسه كناره راهآهن پيشوا و گذشتن از روستاي مباركه است تا با ديدن انواع پرندگان زيبا و ناياب محو زيبايي اين تالاب شد. طبق مطالعات انجام شده تا كنون بالغ بر 98 گونه پرنده در اين تالاب شناسايي شده كه 6 درصد آنها درخطر انقراض و 94 درصد آنها در وضعيت جمعيتي مناسبي قرار دارند. لذا اين موضوع مهم وحياتي اهميت حفاظت اين منطقه را بيش از پيش اشكار مي سازد.
***
تالابي منحصر به فرد در دل كوير
تالاب بند علي خان كه در جنوب استان تهران واقع شده از شمال به حوزه شهرستان ورامين، از جنوب به صورت يکپارچه به دشت مسيله و سواحل درياي نمک در استان قم، از غرب به دشت سياه پرده و بلندي هاي معروف به کوه مره و از سمت شرق به درياي نمک وصل مي شود. این تالاب قدمتي بيش از 120سال دارد. در خصوص چگونگي به وجود آمدن آن گفته شده بيش از120 سال پيش فردي به نام علي خان که از متمولين زمان خود بود، بندي خاکي را روي رودخانه «شور» مي سازد تا آب رودخانه شور و بخشي از سيلاب ها را به سمت زمين هاي کشاورزي خود كه در اراضي پايين دست ورامين بوده انتقال دهد . اين موضوع سبب مي شود که از آن زمان به بعد اين بند به بند علي خان معروف ومشهور شود.اين تالاب جدا از تاثير مهمي كه بر اكوسيستم منطقه دارد، محل امني براي حضور انواع پرندگان بومي ومهاجر است. اين ويژگي منحصربه فرد باعث شده تا هرسال تعداد قابل توجهي از دوستداران محيط زيست در داخل و يا خارج از كشور به اين تالاب سري بزنند.
طبق آخرين بررسي ها 98 گونه از 28 خانواده پرنده؛ يعني تقريبا 20 درصد گونه هاي پرندگان شناسايي شده ايران، در اين تالابزندگي مي كنند.67 گونه از 20 خانواده خشکي زي، 13 گونه از دو خانواده آبزي و 18 گونه از شش خانواده کنار آبزي هستند. از اهميت اين تالاب همين بس كه حتي حيات پرندگان خشکي هم به اين اکوسيستم وابسته است.همچنين طبق اخرين مطالعات انجام شده تاكنون بالغ بر 98 گونه پرنده شناسايي شده كه 6 درصد آنها درخطر انقراض و 94 درصد آنها در وضعيت جمعيتي مناسبي قرار دارند. تودههاي انبوه بوتهها و نيزارهاي درهم پيچيده مكان امني براي اين پرندگان فراهم كرده است. برخي از پرندگان در لابلاي برگ درختان آشيانه ساخته و حتي تعدادي از پرندگان جوجهآوري ميكنند. اين تالاب دستههاي بزرگ پرندگان آبزي و كنار آبزي، پرندگان شكاري از جمله سنقر تالابي و سارگپهها را سوي خود كشانده است. از سایر پرندگان بند علي خان می توان به انواع غازها، اردكهاي سرسبز، اردهاي، فيلوش (چهاردونگ)، خوتكا (جره)، گيلار (كله قهوهاي)، آنقوت (اردك سرخ)، نوك پهن (چوبراك)، حواصيل خاكستري، بوتيمار و اگرت اشاره کرد.
بند علي خوان نيازمند حمايت
تالابها تاثير مهم واثر گذاري بر اكو سيستمها ومحيط زيست دارند كه مي توان مهمترين انها راتأمين آب، حفظ و نگهداري رسوبات، جلوگيري از نفوذ آب شور، تأمين علوفه دام، پناهگاه حيات وحش، بهره برداري و اشتغال مردم، پژوهش و آموزش و تعديل آب و هواي منطقه نام برد كه اكثر اين ويژگي ها را مي توان در تالاب بندعلي خان جستجو كرد. لذا حفظ اين زيستگاه فصلي نه تنها براي منطقه مهم وحياتي است بلكه براي اكوسيستم ايران وجهان نيز از اهميت خاصي بر خوردار است. با اين وجود از آنجايي كه اين تالاب تنها 4ماه از سال حيات دارد و به محض كاهش بارندگي كاملا خشك مي شود، برخي از كارخانجات صنعتي منطقه به خود اجازه مي دهند تا فاضلاب صنعتي خودرا دراين تالاب بریزند. علاوه بر اين آلودگي ها، تلمبار شدن انواع واقسام زباله ها اثر مخربي بر اين تالاب گذاشته است. حتي طبق اظهارات برخي از شاهدان با آنكه يكي از كارخانه ها ي منطقه به خاطر وارد كردن آسيب به محيط زيست جريمه نقدي شده اما اين جريمه تاثير چنداني در كم شدن الودگي ها نداشته است. با وجود تمام اين بي مهري ها جالب است بدانيد طبيعت اين منطقه دارا ي نيزارها وهمچنين نوعي باكتري منحصر به فرد بوده كه باعث شده تا الودگي ها تا حدود 90 در صد ازبين برود وبه نوعي نقش تصفيه كننده را بازي مي كند.
حسن تاجيك يكي از قديمي هاي منطقه در اين خصوص مي گويد: اگر امروز اين تالاب را با چندين سال قبل مقايسه کنید حتما به عمق فاجعه اي كه در حال به وقوع پيوستن است پي خواهيد برد. وي ادامه مي دهد: وجود اين الودگي در اين تالاب سبب شده است تا حشرات به منطقه و روستاهاي اطراف تالاب هجوم اورده وباعث بروز انواع بيماري ها شوند.
البته يكي از حوادث غم انگيز در اين تالاب كه همزمان با مهاجرت پرندگان مهاجر اغاز مي شود، حضور برخي از شكارچيان در منطقه است كه تهديد جدي براي پرندگان كميابي بوده كه براي حفظ نسل به اين تالاب پناه مي آورند. سرلك يكي دیگر از اهالي منطقه كه بارها شاهد زنده گيري پرندگان كمياب در اين تالاب بوده است مي گويد: در فصلهاي پرآب برخي افراد باگستراندن انواع تله ها اقدام به شكار پرندگان مي كنند و وقتي به آنها اعتراض مي شود مي گويند اگر به آنها در امر شكار كمك كنيم پول خوبي به ما خواهند داد، برخي مواقع مبلغ پيشنهادي آنقدر بالاست كه كمتر كسي مي تواند از آن چشم پوشي كند. وي در خصوص برخورد با شكارچيان غيرمجاز مي گويد: به طور كلي شكار در اين منطقه ممنوع نيست وكسي هم با شكارچيان برخورد نمي كند وحضور محافظان محيط زيست نيز در منطقه كم است . اگرچه حضور آنها نيز بي اثر است چرا كه شكاردر اين منطقه جرم نيست ، در حالي كه اين تالاب در نوع خود بي نظير است وبه قول كارشناسان داخلي وخارجي در كمتر كشوري مي توان تالابي بااين ويژگي يافت . بنا به گفته كساني كه از سالهاي قبل به اين تالاب سركشي مي كنند هر سال وضعيت آن بحراني تر از قبل مي شود لذا اگر بخواهيم اين تالاب به سرنوشت تالاب هامون ودر ياچه اروميه مبتلا نشود باید به طور جدی از ان حمايت کرد، چرا كه اگر امروز چاره انديشي نشود فردا خيلي دير خواهد شد.
