جوان آنلاین: خبرنگاری در بسیاری از نقاط جهان همچنان حرفهای پرخطر است؛ اما شدت و شکل این خطر از منطقهای به منطقه دیگر تفاوت دارد. در برخی کشورها، خبرنگاران در میانه جنگ و حملات نظامی جان خود را از دست میدهند و در جایی دیگر، فعالیت حرفهای در زمینه فساد، جرایم سازمانیافته، قاچاق و عملکرد نهادهای قدرت، خبرنگاران را به هدف گروههای مسلح تبدیل میکند.
بر اساس آخرین دادههای زنده سازمان گزارشگران بدون مرز، از ابتدای سال میلادی جاری (از اواسط دی ماه) تا کنون ۲۲ خبرنگار در جهان در ارتباط با فعالیت حرفهای خود کشته شدهاند. این سازمان تاکید میکند که تنها مواردی را در شمارش خود وارد میکند که ارتباط مرگ خبرنگار با فعالیت حرفهای او احراز شده باشد یا شواهد کافی برای قرار گرفتن پرونده در این فهرست وجود داشته باشد.
با محدود کردن بررسی به حوزه آمریکا و اروپا، تصویر متفاوتی نسبت به آمار جهانی به دست میآید. در قاره آمریکا، مکزیک با هفت مورد ثبتشده در صدر قرار دارد و گواتمالا نیز یک مورد قتل خبرنگار را ثبت کرده است. در مقابل، صفحه اختصاصی گزارشگران بدون مرز برای آمریکا، کانادا و کشورهای اروپایی بررسیشده، در سال جاری موردی از کشته شدن خبرنگار در ارتباط با فعالیت حرفهای ثبت نکرده است.
مکزیک؛ مرگبارترین نقطه در حوزه آمریکا
بخش عمده موارد ثبتشده در حوزه آمریکا به مکزیک مربوط میشود؛ کشوری که تنها در سال ۲۰۲۶ شاهد دستکم هفت قتل خبرنگار بوده است. گزارشگران بدون مرز میگوید مکزیک همچنان یکی از خطرناکترین کشورهای جهان برای خبرنگاران است و بیش از ۱۵۰ خبرنگار از آغاز قرن بیستویکم تاکنون در این کشور به قتل رسیدهاند.
الگوی غالب در قتل خبرنگاران مکزیکی، تیراندازی و حملات مسلحانه است؛ خبرنگارانی که عمدتا در رسانههای محلی فعالیت میکنند و درباره سیاست، امنیت، فساد، جرایم سازمانیافته و قاچاق گزارش میدهند.
یکی از تازهترین موارد، قتل «فرانسیسکو آلخاندرو لیوا آگویلار» در ۲۲ ژوئیه (۳۱ تیر) در ایالت اوآخاکا بود. این خبرنگار ۶۰ ساله پس از حدود سه دهه فعالیت حرفهای، در شهر سن پابلو اتلا هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. لیوا پیش از این نیز به دلیل دریافت تهدیدهای مرگ، شکایتی رسمی ثبت کرده بود. او روز پیش از قتل نیز مطلبی انتقادی درباره فرماندار اوآخاکا و اعضای دولت محلی منتشر کرده بود.
«خوسوئه مارتینس کونترراس» نیز ۱۶ ژوئیه (۲۵ تیر) در ایالت پوئبلا هدف گلوله قرار گرفت. او مدیر یک رسانه محلی بود و درباره مسائل امنیتی، خدمات عمومی، عملکرد مقامهای محلی و منابع عمومی گزارش میداد.
در موردی دیگر، «لوئیس آنخل لوپس والدس»، خبرنگار و مدیر یک رسانه دیجیتال محلی در ایالت وراکروز، هنگام رانندگی هدف یک گروه مسلح قرار گرفت و کشته شد. نکته قابل توجه این پرونده آن است که لوپس والدس پس از قتل همکارش در همان منطقه، تحت برنامه حفاظت از خبرنگاران قرار گرفته بود؛ با این حال تدابیر حفاظتی نتوانست مانع کشته شدن او شود.
آدمربایی؛ شیوهای دیگر برای حذف خبرنگاران
در میان پروندههای مکزیک، همه قتلها با تیراندازی مستقیم صورت نگرفتهاند. «روکسانا برنیسه گوسمان رامیرس»، مدیر یک رسانه محلی در ایالت وراکروز، دوم ژوئن (۱۲ خرداد) توسط افراد مسلح و نقابدار از خانهاش ربوده شد. نزدیک به یک ماه بعد بقایای جسد او پیدا شد.
بر اساس اعلام گزارشگران بدون مرز، هشت نفر در ارتباط با این پرونده بازداشت شدند که چهار نفر از آنها مأموران پلیس محلی بودند. گوسمان درباره مسائل محلی، خدمات عمومی، سیاست شهری و مسائل امنیتی فعالیت میکرد.
این پرونده در کنار قتلهای متعدد در وراکروز نشان میدهد که خبرنگاران محلی در مناطقی که جرایم سازمانیافته و ساختارهای فاسد قدرت حضور دارند، با تهدیدی چندلایه مواجهاند؛ تهدیدی که از ارعاب و تهدید تلفنی تا ربودن و قتل را شامل میشود.
گزارشگران بدون مرز همچنین هشدار داده است که همدستی احتمالی برخی مقامهای محلی با گروههای تبهکار و ضعف دستگاه قضایی، از عوامل اصلی تداوم خشونت علیه خبرنگاران در مکزیک است. خبرنگارانی که موضوعات حساس سیاسی یا جرایم سازمانیافته را پوشش میدهند، ابتدا تهدید و سپس در مواردی هدف حملات مرگبار قرار میگیرند.
گواتمالا؛ یک قتل با انگیزه نامشخص
در گواتمالا نیز یک خبرنگار در سال جاری میلادی کشته شده است. «کارلوس اومبرتو کال ایکال»، خبرنگار ۴۷ ساله، شامگاه ۲۶ آوریل (۶ اردیبهشت) هنگام بازگشت به خانه در شمال این کشور هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت.
او با چند رسانه محلی همکاری داشت و اخبار منطقهای را در صفحهای با هزاران دنبالکننده در شبکههای اجتماعی منتشر میکرد. گزارشگران بدون مرز از دادستانی گواتمالا خواسته است ضمن شناسایی عاملان، مشخص کند آیا قتل او با فعالیت حرفهایاش ارتباط داشته است یا خیر.
این پرونده از آن جهت اهمیت دارد که گزارشگران بدون مرز هنوز ارتباط قطعی قتل با فعالیت حرفهای او را اعلام نکرده و خواستار بررسی همین موضوع شده است. با این حال، پرونده در شمارش فعلی این سازمان قرار گرفته است.
اروپا؛ آمار قتل پایین، اما تهدیدها همچنان پابرجاست
در اروپا، برخلاف برخی مناطق دیگر جهان، گزارشگران بدون مرز تاکنون موردی از کشته شدن خبرنگار در ارتباط با فعالیت حرفهای او در سال ۲۰۲۶ ثبت نکرده است.
برای نمونه، صفحات اختصاصی فرانسه، آلمان، انگلیس، هلند، یونان، صربستان، رومانی، سوئد، لهستان، اسلواکی و دیگر کشورهای اروپایی بررسیشده، آمار قتل خبرنگاران در سال جاری را صفر نشان میدهند.
اما صفر بودن آمار قتل به معنای نبود خشونت علیه خبرنگاران نیست. گزارشگران بدون مرز از افزایش تهدید، حمله فیزیکی، آزار اینترنتی و فشار سیاسی علیه رسانهها در شماری از کشورهای اروپایی خبر داده است.
در برخی کشورهای اروپایی، بهویژه در مناطقی که جرایم سازمانیافته فعالیت گستردهای دارند، خبرنگاران تحقیقی و خبرنگاران حوزه جنایی همچنان در معرض تهدید قرار دارند. گزارشگران بدون مرز در سالهای گذشته قتلهایی مانند «دافنه کاروانا گالیزیا» در مالت، «یان کوچیاک» در اسلواکی و «یورگوس کارایواز» در یونان را از نمونههای برجسته خطرات ناشی از فعالیت حرفهای خبرنگاران در اروپا دانسته است.
بنابراین، اگرچه در سال ۲۰۲۶ تاکنون مورد جدیدی از قتل خبرنگاران در اروپا در آمار گزارشگران بدون مرز ثبت نشده، تهدیدهای فیزیکی و سازمانیافته علیه خبرنگاران همچنان یکی از دغدغههای اصلی آزادی رسانه در این قاره است.
آمریکا؛ تفاوت چشمگیر میان مکزیک و شمال قاره
در قاره آمریکا نیز تفاوت قابل توجهی میان کشورهای مختلف دیده میشود. در آمریکا، گزارشگران بدون مرز اعلام کرده است که از ابتدای سال ۲۰۲۶ تاکنون هیچ خبرنگاری در ارتباط با فعالیت حرفهای خود کشته نشده است.
کانادا نیز در سال جاری موردی از قتل خبرنگار در ارتباط با فعالیت حرفهای ثبت نکرده است. گزارشگران بدون مرز شرایط امنیتی خبرنگاران در این کشور را بهطور کلی مناسب ارزیابی میکند، هرچند تهدید، آزار و حمله به خبرنگاران، بهویژه هنگام پوشش اعتراضات، همچنان گزارش شده است.
در مقابل، مکزیک فاصله بسیار زیادی با این وضعیت دارد؛ کشوری که خبرنگاران محلی در آن با تهدید مستقیم گروههای تبهکار، فساد، قاچاق و خشونت مسلحانه مواجهاند. همین تفاوت باعث شده است که بخش قابل توجهی از موارد قتل خبرنگاران در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در حوزه آمریکا به مکزیک مربوط باشد.
جمعبندی
آخرین آمار گزارشگران بدون مرز از کشته شدن ۲۲ خبرنگار در سراسر جهان از ابتدای سال ۲۰۲۶ حکایت دارد؛ آماری که هرچند بخش قابل توجهی از آن به مناطق خارج از حوزه آمریکا و اروپا مربوط است، بررسی کشورهای این دو حوزه نیز تصویری قابل تامل ارائه میدهد.
در میان کشورهای آمریکایی، مکزیک با هفت خبرنگار کشتهشده، فاصله محسوسی با دیگر کشورهای این حوزه دارد. در مقابل، آمریکا و کانادا و کشورهای اروپایی مورد بررسی، در سال جاری تاکنون قتل خبرنگاری در ارتباط با فعالیت حرفهای او را ثبت نکردهاند.
با این حال، صفر بودن آمار قتل در اروپا و آمریکای شمالی به معنای پایان تهدید علیه خبرنگاران نیست. حمله، تهدید، فشار سیاسی، آزار اینترنتی و تلاش برای محدود کردن دسترسی رسانهها به اطلاعات همچنان در هر دو سوی اقیانوس اطلس وجود دارد.
