جوان آنلاین: اولین چیزی که با شنیدن «خرید اقساطی» به ذهن میرسد، نجات جیب خالی در گرانیهاست! اما یک بررسی کوچک از فروش اعتباری پلتفرمهایی مانند اسنپ، ترب و دیجیکالا نشان میدهد با خرید قسطی، نهتنها نجاتی در کار نیست، بلکه جیبتان خالیتر میشود. فروش اقساطی به مشتریان این امکان را میدهد که کالاها و خدمات را بدون نیاز به پرداخت یکجا خریداری کنند و هزینه آن را در اقساط ماهانه بپردازند. در این روش که اخیراً از کالاهای حجیم و بزرگ به فروش اقساطی لباس و لوازم خانگی نیز سرایت کرده است، فروشنده با بهرهگیری از اعتبارات برخی درگاهها مانند اسنپپی، ترب و دیجیکالا، ۶۰ روز بعد از تحویل کالا به مشتری، پول خود را دریافت میکند. همین تأخیر دوماهه موجب میشود که فروشنده تورم دو ماه آینده مواد اولیه را محاسبه کرده و بر نرخ کالا اضافه کند. به این ترتیب، طرح اعتباری خوبی که به اقتصاد خانوار کمک میکند، به ناچار پالس گرانی به بازار منتقل کرده و موجب افزایش نرخ تورم کالا میشود. به عبارتی، پلتفرمهای اینترنتی به مشتری اعتبار میدهند، اما در عوض، فروشگاههایشان جیب مشتریان را با قیمتهای فضایی خالی میکنند. این بازی باخت- باخت برای مشتری است؛ هم کالای معمولی را به قیمت کالای لوکس میخرد و هم بدهکار میشود. ضمن آنکه بازار نیز میل به تورم پیدا میکند.
فروش اقساطی، ریشههای تاریخی دارد و در گذشته نیز در مغازههای محلی و خواربارفروشیها وجود داشته است. بسیاری از دکانداران با باز کردن حساب دفتری برای مشتریان، امکان پرداخت تدریجی را فراهم میکردند. بنابراین مشتریان میتوانستند به صورت قسطی مایحتاج خود را تأمین کنند. پرداخت قسطی به نوعی یک راهحل سنتی برای حفظ مشتریان و جذب جامعه متقاضی کالا بوده است. بهطور کلی، رشد خرید قسطی بهعنوان یک پاسخ به چالشهای اقتصادی و اجتماعی جامعه است. با توجه به شرایط فعلی، این نوع خرید بهعنوان یک ابزار مهم برای مدیریت مالی و تأمین نیازهای روزمره مردم به شمار میرود. فروشگاههای اقساطی، با ارائه گزینههای انعطافپذیر، به مردم کمک میکنند تا از فشار مالی ناشی از تورم بکاهند و نیازهای خود را برآورده کنند.
همچنین چند سالی است که پلتفرمها و شرکتهای مختلف، با استفاده از اعتبار، امکان خرید اقساطی را برای وسایل و نیازمندیهای شهروندان فراهم کردهاند؛ از فروش ماشین اقساطی، تا وسایل مورد نیاز برای خانه مثل یخچال، گاز و تلویزیون و حتی فروش گوشی اقساطی. در ماههای اخیر نیز فروش قسطی پوشاک و برخی از کالاهای غیرضروری هم از طریق همین پلتفرمها رواج پیدا کرده است. پیش از این، قیمت نقدی و قسطی کالاهایی که از سوی تولیدکنندگان مانند لوازم خانگی بزرگ (یخچال و تلویزیون) عرضه میشد متفاوت بود. اما از زمانی که این درگاههای اینترنتی به راه افتادند و به نوعی خودشان مرجع قیمتگذاری شدند، دیگر تفاوتی میان خرید نقد و قسطی وجود ندارد.
نرخ بالای تورم، خرید قسطی را به اقتصاد خانوار تحمیل میکند
حسین سلطانخواه، کارشناس فضای کسبوکار در خصوص رواج خرید اقساطی و تحمیل تورم آینده بر جیب خریداران میگوید: این روزها تابلوهای تبلیغاتی با محتوای خرید کالای خانه و کالاهای دیجیتال به صورت قسطی در فروشگاههای بزرگ اینترنتی و حضوری، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. یکی از دلایل اصلی تغییر الگوی خرید از نقدی به قسطی، وضعیت اقتصادی ناپایدار و نرخ بالای تورم است. با توجه به اینکه نرخ تورم به بالای ۵۰ درصد رسیده است، حفظ ارزش پول برای بسیاری از خانوارها دشوار شده و قدرت خرید نقدی آنها به شدت کاهش یافته است. در این شرایط، پسانداز برای خرید نقدی نهتنها سخت، بلکه همراه با ریسک به نظر میرسد، چراکه ارزش پسانداز در برابر تورم بهسرعت کاهش مییابد.
وی میافزاید: علاوه بر این، شرایط دریافت وام از بانکها به مراتب سختتر شده و این موضوع افراد را به سمت گزینههای خرید قسطی سوق داده است. در سالهای اخیر، در کنار فروشگاههای زنجیرهای، هایپرمارکتها و مالها، فروشگاههای اقساطی نیز به تدریج در حال ظهور هستند. این فروشگاهها برای جذب مشتری ابتدا طرحهای فروش اقساطی بلندمدت را ارائه کرده و سپس با همکاری بانکها سیستمهای جدیدی را برای تسهیل خرید اقساطی راهاندازی کردند. این سیستمها بهویژه به کسانی که امکان استفاده از دستهچک را نداشتند، کمک کردند تا بتوانند خریدهای خود را انجام دهند. یکی از اهداف اصلی این فروشگاهها رفع مشکل خرید جهیزیه برای زوجهای جوان است. در حال حاضر خرید قسطی، بهویژه در میان خانوادههایی که به دنبال تأمین جهیزیه برای فرزندان خود هستند، رواج پیدا کرده است. در شرایطی که بسیاری از مردم توانایی خرید نقدی اقلام ضروری را ندارند، این فروشگاهها به عنوان یک راهحل برای تأمین مایحتاج مردم و کاهش فشار اقتصادی عمل میکنند، اما تبعات منفی آن باز هم گریبان بازار و اقتصاد خانوار را میگیرد.
این کارشناس اقتصادی میگوید: به این فروشگاهها و مالها، پلتفرمهای اینترنتی مانند اسنپ، ترب و دیجیکالا هم اضافه شدند و متأسفانه در گرانفروشی و تعیین قیمت بالا برای انواع کالاها پیشقدم شدهاند. حتی بسیاری از فروشگاههای اینترنتی با ایجاد امکانهای متفاوت، مشتریان را به خرید غیرنقدی تشویق میکنند. این درگاهها که از تنوع بالای کالایی برخوردارند، تنها نقش واسطه را میان فروشنده یا تولیدکننده و مشتری ایفا میکنند و به مرجع قیمتگذاری تبدیل شدهاند. سلطانخواه میافزاید: فعالیت این درگاهها طرح خوب فروش اقساطی را به سرکیسه شدن مشتری تغییر دادهاند و تبعات منفی بالایی برای قیمتگذاری کالاها در بازار به همراه دارند.
شامپوی ۴۵۰ هزار تومانی را ۸۵۰ هزار تومان میفروشند!
این کارشناس بازار کسبوکار میافزاید: برخی پلتفرمها با شعار جذاب «الان بخر، بعداً پرداخت کن» کاربر را وسوسه میکنند، در حالیکه در عمل بخش مهمی از سود در همان قیمت اولیه کالا پنهان میشود. در بازار آرایشی، بهداشتی و پوشاک کافیست یک محصول را در چند فروشگاه معمولی و چند فروشگاه متصل به این درگاه اینترنتی مقایسه کنید تا ببینید به عنوان مثال شامپویی که جای دیگر در نهایت ۴۵۰ هزار تومان است، در این مدل قسطی، بالای ۸۵۰ هزار تومان قیمتگذاری میشود؛ بعد رویش هم یک برچسب «تخفیف ۱۵یا۲۰ درصدی» میزنند تا خریدار خوشحالتر خرید کند! با این خرید شما عملاً نزدیک به دو برابر قیمت واقعی پول میدهید، فقط بهخاطر اینکه کلمه «قسطی» چشمتان را گرفته است. این کار توهم قدرت خرید به ما میدهد، بهطوریکه حتی کالاهایی را هم که ضروری نیست به سبد خریدمان اضافه میکنیم!
سلطانخواه میگوید: به عبارت دیگر، این پلتفرم اینترنتی بدون چک و سفته به شما اعتبار میدهد، اما در عوض، فروشگاههایش جیبتان را با قیمتهای فضایی خالی میکند. این بازی باخت- باخت برای مشتری است. هم کالای معمولی را به قیمت کالای لوکس میخرد و هم بدهکار میشود.
وی تأکید میکند: یکی از دلایل قیمت بالای این کالاهای اقساطی که به اصطلاح قیمت نقد و قسطی آن یکسان است، این است که فلان پلتفرم ۱۵درصد کارمزد از فروشنده میگیرد و همین مبلغ را هم در چهار قسط تسویه میکند. مگر سود یک کالا چند درصد است که ۱۵ درصد فقط این درگاه میگیرد و اصل پول همان کالا گاهی چهار ماه طول میکشد تا به دست فروشنده برسد.
این کارشناس اقتصادی میگوید: یکی دیگر از دلایل گرانی کالاها که بیشترین زیان را به بازار و نرخ تورم ماههای آینده به بازار فعلی منتقل میکند، این است که فروشنده یا تولیدکننده که کالایش را به واسطه این درگاهها مانند اسنپپی، به صورت قسطی میفروشد، چون نرخ نقدی و قسطی کالایش یکسان است و مبلغ کالا دو ماه دیگر به حسابش واریز میشود، به ناچار باید افزایش قیمت مواد اولیه را در ماه آینده محاسبه و بر قیمت فعلی کالا اضافه کند. به این ترتیب هم قیمت گران کالا به بازار منتقل میشود و هم اینکه کالا با نرخگذاری و تورم آینده به مشتری تحمیل میشود، بدون اینکه روح مشتری از این کلاهبرداریها و سودها خبردار باشد. ببینید چه تجارت پرسودی است اسنپ و انواع پیهای دیگر.
سلطانخواه با ارائه راهکار برای مقابله با افزایش قیمت کالاها و بهرهمندی از مزایای فروش اقساطی کالاها میگوید: باید قیمت کالای فروش نقدی با قسطی متفاوت باشد تا نرخگذاری نیز به درستی و با منطق بازار انجام شود، نه اینکه تورم ماههای آینده بر نرخ فعلی کالاها تأثیر مستقیم بگذارد.
