جوان آنلاین: خصوصیسازی به خودی خود نه تنها مطلوب است که ضرورتی انکارناپذیر برای خروج صنعت خودرو از وضعیت کنونی به شمار میرود، اما آنچه در مورد ایرانخودرو رخ داده، بیشتر به انحصار شبیه است تا خصوصیسازی. در پی دفاع بیچونوچرای دولت از واگذاری ایرانخودرو، پرسشهای جدی درباره نحوه واگذاری مطرح است و افکار عمومی انتظار پاسخگویی مدافعان این نوع خصوصیسازی را دارند.
آیا افزایش ۱۷۰ درصدی قیمت خودرو، دستاوردی است که از «کارآیی بخش خصوصی» انتظار میرفت؟ آیا با واگذاری ایرانخودرو دردی از مردم دوا شد؟ آیا کیفیت خودروها در ایرانخودرو بالاتر رفت و خودروهای این خودروساز ارزان شد؟ اینها سؤالاتی است که هنوز دولت به آن پاسخ نداده است و قطعاً خصوصیسازی با این دستفرمان که فقط قیمت خودروها آزاد شود و بازار انحصاری در دست یک عده تولیدکننده خاص بیفتد، نه عادلانه است و نه قابل دفاع.
رئیس دولت در گفتوگوی تلویزیونی با مردم، در حالی از واگذاری مدیریت شرکت ایرانخودرو به کروز دفاع کرد که از بهمنماه ۱۴۰۳ که دولت چهاردهم این اقدام را انجام داد، محصولات این شرکت بهطور متوسط ۱۷۰ درصد معادل ۲/۱ میلیارد تومان گران شده است. تا قبل از واگذاری ایرانخودرو به کروز، قیمت مصوب تمامی محصولات این شرکت بهجز خودروهای شاسیبلند هایما و ریرا، زیر یک میلیارد تومان بود، اما اکنون ارزانترین محصول ایرانخودرو که وانت آریسان است هم به بالای ۵/۱ میلیارد تومان رسیده است. نمونه بارز این جهش، پژو ۲۰۷ اتوماتیک سقفشیشهای است، خودرویی که در دیماه ۱۴۰۳ حدود ۷۰۰ میلیون تومان قیمت داشت و اکنون به محدوده ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان رسیده است، افزایشی بیش از ۴/۱ میلیارد تومانی در کمتر از ۱۸ ماه.
وعدهها در برابر واقعیت
مدافعان این واگذاری وعده داده بودند مدیریت خصوصی به «افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها، ارتقای کیفیت و در نهایت کنترل قیمت خودرو» منجر خواهد شد، اما نتیجه عملی در نقطه مقابل این وعدهها قرار گرفته است.
وزارت صمت با تأکید بر اینکه «با گذشت یک سال از مدیریت کروز بر ایرانخودرو، هنوز نشانهای از تحولات وعده داده شده دیده نمیشود» از «ضعف مدیریت و تداوم مشکلات گذشته» سخن گفته است.
در واقع خصوصیسازی جنجالی ایرانخودرو و واگذاری آن به شرکت کروز، فقط سبب تحمیل شدیدترین گرانی به مردم شده و آن همه شعارهای فریبنده درباره افزایش کارایی، کاهش هزینهها و بهبود کیفیت با مدیریت خصوصی به باد فراموشی سپرده شده است.
پزشکیان سؤال واردات خودرو را بیپاسخ گذاشت!
رئیسجمهور در پاسخ به اینکه آیا وعده واردات خودرو در سال جاری انجام خواهد شد، پاسخی نداد، اما موضوع خصوصیسازی ایرانخودرو را پیش کشید و تمامقد از آن دفاع کرد و افزود: «ما ایرانخودرو را واگذار کردیم و بهدنبال آن، وزیر اقتصاد ما را استیضاح کردند؛ با این استدلال که مثلاً نباید این کار انجام میشد. منظورم از مقاومتها همین است؛ هر کاری که میخواهیم انجام دهیم، در برابر آن مقاومتی وجود دارد.»
پزشکیان بدون توجه به نتایج واگذاری ایرانخودرو و تبعات منفی آن بر قدرت خرید مردم و ایجاد انحصار در شبکه تولید قطعات و زمینگیر کردن سایپا و سایر خودروسازان وابسته به کروز تأکید کرد: «واگذاری سایپا و بخشها و شرکتهای مختلف دیگر نیز اکنون در برنامه است تا بتوانیم تا جایی که ممکن است آنها را واگذار کنیم. البته واگذاری به معنای خصولتیکردن نیست، بلکه واقعی به بخش خصوصی واگذار شود تا بتواند دخلوخرج خود را تأمین کند. بسیاری از واگذاریهایی که تاکنون انجام شده، به حیاطخلوت عدهای تبدیل شده است.»
رئیس دولت در شرایطی از واگذاری غلط ایرانخودرو حمایت میکند و از خصوصیسازی سایپا سخن میگوید که گروه خودروسازی سایپا هماکنون از نظر مالی و تولیدی در شرایط مناسبی قرار ندارد، بهطوریکه این شرکت تا پایان سال گذشته ۲۰۰ همت زیان انباشته و ۴۱۰ همت بدهی داشته است.
زمینگیر شدن سایپا در پی انحصارطلبی مالک ایرانخودرو
برخی خودروسازان مانند سایپا، به دلیل شکلگیری انحصار قطعهسازان در ایرانخودرو و عدم تأمین قطعه، خطوط تولیدشان متوقف شده است. صدها خودروی بیقطعه در پارکینگ سایپا خاک میخورد و نه وزارت صمت و نه هیچ دستگاه قضایی توان رفع این مشکل را ندارند، چون ایرانخودرو خصوصی است و مدافع حقوق سهامدارانش. ماجرای ایرانخودرو و کروز، هشداری درباره خطر «جایگزینی یک انحصار با انحصاری دیگر» است. خطری که میتواند خصوصیسازی را از یک راهکار اصلاحی به معضلی تازه تبدیل کند و به هیچ وجه قابل دفاع نیست، حتی اگر مدافع آن رئیسجمهور باشد.
افکار عمومی با طرح سؤالاتی، پاسخگویی دولت و مدافعان خصوصیسازی ایرانخودرو را خواستارند. آیا افزایش ۱۷۰ درصدی قیمت خودرو، دستاوردی است که از «کارایی بخش خصوصی» انتظار میرفت؟ آیا با واگذاری ایرانخودرو دردی از مردم دوا شد؟ آیا کیفیت خودروها در ایرانخودرو بالاتر رفت و خودروهای این خودروساز ارزان شد؟
آیا واگذاری مدیریت به شرکتی که خود بزرگترین تأمینکننده قطعات است، با اصول رقابتپذیری سازگار است؟
پاسخ به این پرسشها مشخص میکند که آیا خصوصیسازی ایرانخودرو واقعی بوده یا خیر.
