امروزه گردشگری به عنوان یکی از صنایع پولساز در دنیا مطرح است و به همین خاطر اکثر کشورها و به خصوص آنهایی که از منابع زیرزمینی بیبهره هستند، درصدد برنامهریزی برای درآمدزایی از این راه میباشند. با این حال و با اینکه استانهای ایران هر کدام ظرفیتهای بینظیری در رابطه با جذب گردشگر دارند، اما تاکنون هیچ طرح و برنامه مدون و مشخصی برای بهرهمندی از آن ارائه نشده و همهچیز در حد حرف باقیمانده است و فرصتسوزیها ضرر و زیان زیادی به کل کشور وارد میکنند. از ظرفیتهای موجود در استانها همین بس که عشایر خراسان جنوبی توانستند در سال گذشته حدود ۲ هزار گردشگر خارجی را به سمت خود جذب کنند. اتفاقی که اگر با نظر مساعد و حمایت مسئولان همراه باشد حتماً استانها را از نظر اقتصادی در کمترین زمان به جایگاه خوبی میرساند.
سالهاست که عنوان میشود توجه به صنعت گردشگری و توسعه آن میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال، بسیاری از کسبوکارها را رونق ببخشد و درآمد ارزی خوبی برای کشور به همراه داشته باشد.
با توجه به اینکه ایران کشوری با ظرفیتهای عظیم و دارای منابع طبیعی و تاریخی زیبا و دیدنی است، با اولین اقدام میتوان نتایج بسیار مطلوبی را شاهد بود.
گستردگی ایران موجب شده تا اقلیم چهار فصل، مناطق بکر و منحصربهفردی را برای گردشگری مهیا کند و اگر در کنار آن به داشتههای هر منطقه نیز توجه شود، حتماً اقتصاد پویایی را برای استانها و کل کشور میتوان متصور شد.
شاید جالب باشد، بدانیم که عشایر ایران و مناطقی که آنها برای کوچ در نظر دارند یکی از علاقهمندیهای گردشگران خارجی است و بسیاری از آنها در موقع ورود به ایران دوست دارند حتماً بازدیدی از عشایر و شیوه زندگی این قشر داشته باشند.
عشایر حدود ۵/۱ درصد از جمعیت کشور را به خود اختصاص دادهاند و تولید بیش از ۲۵ درصد گوشت قرمز و ۳۵ درصد صنایع دستی کشور دسترنج این قشر زحمتکش در استانهای مختلف است.
به عنوان مثال خراسان جنوبی که در اذهان شهروندان ایرانی یکی از خشکترین مناطق بوده و کمتر در لیست سفرها قرار میگیرد، چهارمین استان عشایری کشور است که گردشگران خارجی زیادی را به سمت خود جلب میکند و این کار به واسطه حضور عشایر است.
آنطور که مدیرکل امور عشایری خراسان جنوبی عنوان میکند، در سال گذشته بیش از ۲ هزار گردشگر از مناطق عشایری این استان بازدید کردهاند که این رقم میتواند با کمی تبلیغات تا چندین برابر افزایش یابد.
ابراهیم ابراهیمی با بیان اینکه جمعیت عشایر خراسان جنوبی به حدود ۱۷ هزار خانوار میرسد و ۷۲ هزار نفر جمعیت را شامل میشود به «جوان» میگوید: «در این منطقه جمعیت عشایری بالغ بر ۹ درصد جمعیت استان را شامل میشود، اما زیبا و دیدنی بودن آنها این است که پراکنش ۸۰ درصد در نقاط صفر مرزی دارند و همین کوچها برای بسیاری از خارجیها جذاب است.»
وقتی از عشایر و نقش و قدرت آنها در شکوفایی صنعت گردشگری صحبت میکنیم باید حتماً به وضعیت زندگی و نیازهایشان هم توجه شود تا ابتدا آنها توانمند شوند و بعد مبحث گردشگری را در این بخش تقویت کنند.
به گفته محسن جودکی، جامعه شناس، در بیشتر استانهایی که با کمبود آب مواجه هستند، عشایر اولین قشر آسیبپذیر از تأثیرات خشکسالی میباشند. چون سفره رزق این اقشار وابسته به دام و مرتع بوده و از طرفی منابع تأمین آب دام عشایر چشمهها، چاههای مالداری و آبشخورهاست.
وی با بیان اینکه در کنار موضوع خشکسالی، تغییرات قیمتی در حوزه ارز ترجیهی و تبدیل آن به ارز نیمایی به عشایر یک شوک وارد کرده است، به «جوان» میگوید: «طرحهایی که قرار است برای توانمندکردن عشایر اجرایی شوند، ابتدا باید توضیح داده و آنها توجیه شوند. مثلاً به گزینی و علمیکردن تغذیه دام دو راهکار برای حوزه دامپروری عشایر به شمار میآید، اما با اجراییشدن آن، تعداد زیادی از دامهای عشایر در سطح کشور و به تبع آن در خراسان جنوبی حذف شد، به طوری که در حال حاضر آمار دام عشایر در بیشتر استانها کاهش محسوسی یافته است.»
وی تصریح میکند: «البته از عشایر خواستهشده در حوزه دامپروری بیشتر به سمت به گزینی دام و علمی کردن تغذیه دامها پیش روند، چون به واسطه بالا رفتن هزینه تولید دیگر تغذیه سنتی و فلهای دام صرفه اقتصادی ندارد، بنابراین به عشایر خراسان جنوبی اعلام شده دامی میتواند در این منطقه رشد کند که سازگاری خوبی با شرایط اقلیمی استان داشته باشد لذا بهترین شیوه استفاده از دامهای مولد دو رگه و به گزینی است که به آنها توصیه میشود.»
عشایر یک فرصت طلایی برای ایران
وقتی از عشایر به عنوان بخشی از صنعت گردشگری که میتواند گردشگران زیادی را به خود جذب کند، صحبت میشود، به این معناست که باید به صورت ویژه از آنها حمایت و سبک زندگیشان تبلیغ شود تا همگان بدانند این یک فرصت طلایی است که در انحصار ایران قرار دارد. زیرا امروزه گردشگری به یکی از پررونقترین فعالیتهای اقتصادی جهان تبدیل شده و همه کشورها کمترین داشتههایشان را هم برای استفاده در این بخش به میدان آوردهاند.
این صنعت اکنون در بسیاری از کشورها با رشد سریعتر نسبت به سایر بخشهای اقتصادی در حرکت بوده و با ایجاد فرصتهای شغلی جدید، یک صنعت پیشرو تلقی میشود.
به گفته جودکی، هماکنون گردشگری به قدری در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها اهمیت دارد که اقتصاددانان آن را «صادرات نامرئی» مینامند.
این جامعهشناس ادامه میدهد: «در تقسیمبندی مهمترین منابع درآمدزایی در جهان، صنعت اکتشاف نفت و بهرهبرداری از آن به عنوان پردرآمدترین فعالیت صنعتی مطرح میشود و پس از آن صنعت خودروسازی و در رتبه سوم گردشگری و جذب گردشگر قرار دارد.»
با تمام این تفاسیر، مشکلات فرودگاهی و پروازها، کمبود واحدهای اقامتی و کاستیهای حمل و نقل، وضعیت نیروی انسانی فعال در صنعت گردشگری، شرایط نامطلوب سرویسهای بهداشتی و نوع پذیراییها در رستورانها در کنار مشکلات زیرساختی و کمبود مراکز رفاهی و کیفیت ارائه خدمات در آنها موجب شده استانهای ایران هنوز حرفی برای گفتن نداشته باشند و بازار گردشگری خود را به کشورهای همسایه واگذار کنند.
