در سالهای اخیر پدیده تغییر اقلیم در برخی استانهای کشور به عنوان معضلی برای کشاورزی و باغداری مطرح شده است. طولانی ترشدن فصل گرمای هوا، گرمای زودرس، کم آبی و گاهی کاهش غیرمنتظره و شدید دما در ماه هایی چون فروردین، خساراتی را به محصولات کشاورزی وارد کرده که سالها طول می کشد کشاورزان از پس جبران آن برآیند. امسال هم باز این پدیده گریبانگیر برخی استانها از جمله کرمان و یزد شد و درست یک ماه مانده به رسیدن بهار، رویش شکوفه ها و برگ آوری درختان از یک سوی و هشدارهای اداره هواشناسی در خصوص افت دما و احتمال بارش برف پس از شکوفه دهی درختان، سبب نگرانی کشاورزان شده است.
****
استان کرمان از نظر تولید محصولات جالیزی و باغی از جمله پسته، خرما و مرکبات از جایگاه بالایی در کشور برخوردار است و هر سال میزان قابل توجهی از محصولات باغی تولید شده دراین استان ، علاوه برتامین نیاز داخلی به کشورهای دیگر صادر می شود. اما چند سالی است در اثر تغییر ناگهانی هوا در فصل زمستان و بهار و سرمازدگی درختان،کشاورزان این استان نه تنها سودی به دست نمی آوردند بلکه خسارات هنگفتی را متحمل می شوند. سال گذشته در اثر سرمازدگی و بارندگی در زمان تلقیح در فروردین ماه و گرمازدگی و آفتاب سوختگی در زمان تولید، بیش از 80 درصد محصول پسته تولیدی استان از بین رفت و میلیاردها تومان خسارت به تولید کنندگان این محصول وارد شد. البته خرما و مرکبات نیز از گزند این شرایط آب و هوایی در امان نماند و تغییر ناگهانی هوا در فروردین ماه سال گذشته باعث یخ زدگی بسیاری از محصولات باغی شد.متاسفانه امسال هم از هفته آخر بهمن شکوفه های زودهنگام بر تن درختان این باغات نشست و نگرانی از داشتن سالی کم بارتر از گذشته را در دل باغداران و کشاورزان نشاند. طبق اظهارات محمد بازگیر، کارشناس کشاورزی و باغداری در کرمان ظرف دو سال گذشته به دلیل سرمازدگی درختان ، حجم قابل توجهی از محصول پسته استان از بین رفت و با وجود کاهش بارندگی و طوفان های متوالی و شکوفه دادن بد موقع درختان، امسال هم این خسارات ادامه دار خواهد بود. طبق اخبار رسیده امسال درختان میوه مناطق سردسیر رابر، بافت ، سیرجان و پاریز خیلی از زودتر از موعد همیشگی شکوفه دادند، اما سرمای چند روزه اخیر خیلی زودتر از انچه کشاورزان انتظار داشتند، زنگ خطر را به صدا درآورده است.علاوه بر این گرده افشانی نخلستانهای قسمت جنوب و شرق استان هم امسال زودتر از سال گذشته روی داده و این موضوع می تواند دلیلی برای کاهش محصول خرما دانست. هر سال در نخلستان گریگان گرده افشانی در بهار انجام می شد اما این عمل از هم اکنون در سطح شش هزار و ۵۰۰ هکتار نخلستان این شهر و نخلستانهای فهرج، نرماشیر و بم در حال انجام است.
هشدار به کشاورزان
در کنار شکوفه دهی زودهنگام درختان ، هشدارهای کارشناس کشاورزی اداره کل هواشناسی استان کرمان درخصوص احتمال کاهش دمای هوا در آخرین روزهای سال و سرمازدگی درختان باغات، کشاورزان وباغداران را دلواپس کرده است. مریم سلاجقه با اشاره به نوسانات هوایی دراین فصل سال به کشاورزان هشدار داد و خواستار مشورت کشاورزان با کارشناسان در راستای جلوگیری از سرمازدگی درختان شد.سلاجقه گفت: در حال حاضر مسلما شاهد آغاز سرمازدگی محصولات باغی، گلخانه ای هستیم و این امر قطعا به دلیل سرمای هوای این چند روز روی داده است. از این رو از کشاورزان می خواهیم نکات لازم را برای کاهش خسارت های سرمازدگی به کار گیرند و مشورت های لازم را با کارشناسان انجام دهند و از به کار بردن روش های سنتی خودداری کنند.وی افزود: مطالعات در زمینه فصول سال ، تغییراتی را در دراز مدت نشان می دهد به طوری که شاهد آغاز زود هنگام فصل گرم و دیر آغاز شدت فصول سرد سال در کوتاه مدت هستیم این مطالعات در حال انجام است و نیاز به تحقیقات بیشتر دارد. طبق اظهارات این کارشناس ایجاد دود به وسیله سوزاندن پلاستیک و لاستیک در مزارع و باغها روشی مناسب برای جلوگیری از سرما زدگی است. همچنین کشاورزان در صورت سرد شدن هوا باید برای آبیاری درختان و در راستای افزایش رطوبت باغها و مزارع از نظر کارشناسان بهره بگیرند در غیر اینصورت ممکن است صدمات بیشتری را متحمل شوند.
نظرات کارشناسان برای جلوگیری از سرمازدگی
احمد پورمحسنی کارشناس کشاورزی و باغداری در گفتگو با "جوان" در خصوص راهکارهایی برای مقابله با این پدیده گفت: شکوفه دهی زودهنگام درختان امری اجتناب ناپذیر بوده و کشاورزان و باغداران نمی توانند در این مورد کاری انجام دهند اما با توجه به تحقیقات انجام شده از انجا که احتمال کاهش دما و یخ زدگی درختان شکوفه زده وجود دارد، کشاورزان باید برای به حداقل رساندن خسارات و صدمات احتمالی اقداماتی انجام دهند.وی با اشاره به اینکه مصرف کودهای حیوانی بهویژه در سایهانداز درختان سبب ایجاد گرما و کاهش سرما می شود گفت: مصرف کودهای پتاسه در فصل رویش، مقاومت گیاهان به سرما را افزایش میدهد. تحمّل دماهای پائین برای گیاهانی که با مقادیر بهینه و متعادل عناصر غذایی رشد میکنند به اثبات رسیده است.پورمحسنی با بیان اینکه درختان 4 تا 6 هفته پیش از یخ زدگی شدید در زمستان باید هرس شوند، گفت: پس از وقوع یخبندان هم میتوان هرس سبک انجام داد. ، همچنین هرس شدید در اواخر تابستان و اوائل پائیز با تحریک رشد مجدّد گیاه و تولید شاخههای جوان و آبدار سبب کاهش مقاومت درخت به سرما میشود. بنا به گفته این کارشناس کُپهکاری خاک در اطراف پوست تنه درخت نیز روش موثری برای حفاظت درختان جوان در برابر سرما و یخبندان است و باغداران باید آگاه باشند که بلافاصله پس از خطر یخزدگی این کپهها را حذف کنند. علاوه بر این خاک پوشیده از علفهای هرز نیز خطرات سرما و یخبندان را تشدید میکند، چون این نوع پوششها خواه زنده یا مرده لایهای با قابلیت هدایت حرارت کم و ظرفیت حرارتی کمتر در بالای سطح خاک ایجاد و امکان ذخیره حرارتی در روز و آزاد کردن حرارت تشعشعی را در شب مشکلتر میکند. بنا به گفته این کارشناس خسارت عارضه سرمازدگی و یخزدگی روی گیاهان مختلف اعم از گیاهان زراعی، باغی، گلخانهای، زینتی، دارویی، جنگلی و مرتعی دیده میشود. این خسارت روی جوانهها، شکوفهها، سرشاخهها، برگها، میوهها بهویژه در اوایل رشد و برخی مواقع حتی روی شاخهها و تنهها نیز میتواند اتفاق بیفتد. البته استفاده از دستگاه های ایجاد مه مصنوعی در باغ های استان نیز از جمله راهکارهای پیشنهادی کارشناسان کشاورزی و باغداری برای بالا بردن رطوبت هوا و جلوگیری از سرمازدگی است که عملا هنوز عملی نشده است.
