جوان آنلاین: حمایت از شهروندان، یک ضرورت محدودیت منابع نیز واقعیتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. طرح رایگان شدن مترو و اتوبوس برای برخی گروههای هدف، درست در میانه این دو دغدغه متوقف شد. پیشنهادی که با هدف کاهش هزینههای زندگی و تشویق مشارکت اجتماعی مطرح شده بود، اما در نهایت به دلیل اختلافنظرها درباره شیوه اجرا و تأمین منابع مالی، از دستور کار شورای شهر تهران خارج شد.
اختلافنظرها در جلسه روز گذشته شورای شهر، خود را در آرای اعضا نشان داد. برخی از بندهای اصلی طرح نتوانستند حمایت کافی را جلب کنند و همین موضوع ادامه بررسی آن را با چالش مواجه کرد. در نهایت، پیشنهاددهندگان ترجیح دادند طرح را از دستور کار خارج کنند، تصمیمی که فعلاً پرونده رایگان شدن مترو و اتوبوس برای گروههای هدف را به بایگانی شورا فرستاد.
ماجرای طرح رایگان شدن مترو و اتوبوس
ماجرا به ماههای گذشته بازمیگردد، از ۹ اسفند سال گذشته و در پی شکلگیری شرایط جنگی و اعلام وضعیت اضطراری در کشور که شهرداری تهران در راستای تسهیل رفتوآمد شهروندان، کاهش ترافیک و مدیریت بهتر شرایط، استفاده از خدمات حملونقل عمومی را (مترو و اتوبوس) بهطور موقت، رایگان اعلام کرد. چندی بعد، مدیریت شهری در پی طراحی سازوکاری برای حمایت از برخی شهروندان و افزایش مشارکت اجتماعی، پیشنهاد اصلاح نظام قیمتگذاری بلیت مترو و اتوبوس را ارائه کرد. بر اساس این طرح، گروهی از شهروندان از جمله دهکهای پایین درآمدی، افراد نیازمند حمایت و همچنین کسانی که در حوزههایی مانند پرداخت بهموقع عوارض شهری، تسویه بدهیهای شهرداری یا تفکیک زباله از مبدأ مشارکت فعال داشتند، میتوانستند از خدمات حملونقل عمومی بهصورت رایگان استفاده کنند.
طراحان معتقد بودند این پیشنهاد میتواند علاوه بر کاهش بخشی از هزینههای زندگی شهروندان، نوعی مشوق برای ایفای مسئولیتهای اجتماعی نیز باشد، اما آنچه روی کاغذ و همچنین گفتوگوی مدیران شهری در رسانهها جذاب به نظر میرسید، در صحن شورا با مخالفتهایی روبهرو شد. البته که هر کدام از اعضای مخالف نیز دلایل خود را داشتند.
رأیهایی که طرح را متوقف کرد
دیروز، علیرضا نادعلی، سخنگوی شورای اسلامی شهر تهران، پس از پایان جلسه شورا اعلام کرد که در جریان بررسی طرح، بندهای مختلف آن به رأی گذاشته شد، اما بخش قابلتوجهی از مواد پیشنهادی نتوانست آرای لازم را به دست آورد.
به گفته او، در یکی از مهمترین بخشهای طرح، تعداد آرای موافق و مخالف برابر و هر کدام ۱۰ رأی بود، نتیجهای که عملاً به معنای رد شدن آن بند محسوب میشد. نادعلی توضیح داد: «با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از بندهای پیشنهادی رأی نیاورد، عملاً چارچوب و روح اصلی طرح دچار تغییر میشد و آنچه باقی میماند با هدف اولیه پیشنهاددهندگان همخوانی نداشت. بر همین اساس، پیشنهاددهندگان تصمیم گرفتند طرح را پس بگیرند.»
او تصریح کرد: «در حال حاضر تصمیمی درباره اجرای رایگان شدن حملونقل عمومی اتخاذ نشده و موضوع از دستور کار خارج شدهاست.»
اختلاف بر سر اصل حمایت یا شیوه حمایت؟
میثم مظفر، رئیس کمیته بودجه شورای شهر تهران نیز معتقد است ماهیت این طرح متوجه دو محور اصلی طرح بود، حمایت از اقشار کمبرخوردار و تشویق شهروندان مسئولیتپذیر.
او گفت: «شهروندانی که در طرح مسئولیتپذیری شهروندی، نسبت به ایفای نقش خود در مسائلی نظیر تکفیک زباله از مبدأ، پرداخت عوارض و دیون شهری و موارد دیگر مسئولیتپذیر بودند، در کنار اقشار نیازمند حمایت و اقشار ضعیف از لحاظ شرایط اقتصادی، از خدمات رایگان حمل و نقل عمومی استفاده کنند، اما همین بخشها نتوانست نظر اکثریت اعضای شورا را جلب کند و در نهایت طراحان ترجیح دادند طرح را پس بگیرند.»
بررسی فضای جلسه شورا نشان میدهد مخالفان بیش از آنکه با اصل حمایت از شهروندان مخالفت داشته باشند، نسبت به شیوه اجرای طرح و نحوه تعیین مشمولان آن تردیدهایی مطرح کرده بودند. از نگاه برخی اعضا، تفکیک شهروندان بر اساس شاخصهایی مانند عضویت در باشگاه شهروندی، میزان مشارکت در برنامههای شهری یا وضعیت پرداخت عوارض، میتوانست در اجرا با ابهامها و چالشهایی همراه باشد.
در کنار این موضوع، نگرانیهایی نیز درباره آثار مالی و نحوه جبران درآمدهای حاصل از فروش بلیت مترو و اتوبوس مطرح شد، موضوعی که در نهایت بر سرنوشت طرح تأثیر گذاشت.
میان حمایت اجتماعی و دغدغههای مالی
موضوع رایگان شدن حملونقل عمومی در برخی شهرهای جهان اجرای شده و همواره محل بحث کارشناسان قرار دارد. موافقان معتقدند کاهش هزینه استفاده از مترو و اتوبوس میتواند به افزایش استفاده از حملونقل عمومی، کاهش ترافیک و کاهش آلودگی هوا منجر شود. در مقابل، منتقدان هشدار میدهند که اجرای چنین طرحهایی بدون پیشبینی منابع مالی پایدار، ممکن است کیفیت خدمات را تحتتأثیر قرار دهد و فشار بیشتری بر بودجه مدیریت شهری وارد کند.
در تهران نیز واکنش شهروندان به این پیشنهاد دوگانه بود. برخی از شهروندان، بهویژه در شرایط اقتصادی فعلی، رایگانشدن حملونقل عمومی برای دهکهای پایین درآمدی را اقدامی حمایتی و ضروری میدانستند. در مقابل، گروهی دیگر معتقد بودند اولویت مدیریت شهری باید افزایش تعداد واگنها، کاهش ازدحام، توسعه خطوط و بهبود کیفیت خدمات باشد، چراکه حملونقل ارزان، اما ناکارآمد، الزاماً رضایت شهروندان را به همراه نخواهد داشت.
این طرح به مقصد نرسید، اما سؤالی را ایجاد کرد که همچنان پیش روی مدیریت شهری قرار دارد، اینکه در روزهای سخت اقتصادی، چگونه میتوان از شهروندان حمایت کرد، بیآنکه کیفیت و پایداری خدمات عمومی آسیب ببیند؛ سؤالی که هنوز جواب روشنی برای آن پیدا نشدهاست.
