جوان آنلاین: بازار برق در آستانه تابستان ۱۴۰۵ با شرایط متفاوتی از سال گذشته روبهروست. افزایش تولید برق، کاهش مصرف برق صنایع و افزایش بارشها اثر خود را بر بهبود وضعیت عرضه برق نسبت به سال ۱۴۰۴ گذاشته است. با این حال شرط تداوم این وضعیت، تنوع بیشتر در سبد سوخت و توسعه بیشتر نیروگاههای تجدیدپذیر است که در حال حاضر در صف تأمین سرمایه قرار گرفتهاند. کارشناسان ناهمخوانی قیمت تمامشده برق با عرضه آن را نیز از دیگر مشکلات این حوزه میدانند و تأکید دارند که برای کاهش شکاف عرضه و مصرف، ضروری است قیمتها برای تولیدکنندگان بهصرفه شود.
وضعیت برق در تابستان ۱۴۰۵ تحت تأثیر چند عامل بهبود پیدا کرده است. ظرفیت منصوبه تولید برق در ابتدای خردادماه به ۱۰۰ هزار و ۳۱۵ مگاوات رسیده و برای نخستین بار از مرز ۱۰۰هزار مگاوات عبور کرده است. پیش از آغاز جنگ تحمیلی اخیر رژیم امریکا و رژیمصهیونیستی علیه ایران، ظرفیت تولید برق کشور هنوز به این سطح نرسیده بود، اما روند توسعه نیروگاهی حتی در دوران جنگ نیز ادامه یافت. در میان انواع نیروگاهها، نیروگاههای سیکل ترکیبی حرارتی با سهم ۳۸ درصدی بیشترین ظرفیت را در اختیار دارند و مجموع ظرفیت آنها به ۳۸ هزار و ۱۱۸ مگاوات رسیده است. پس از آن، نیروگاههای گازی با ظرفیت منصوبه ۲۴ هزار و ۷۱۰ مگاوات و سهم ۲۴ /۶ درصدی در جایگاه دوم قرار دارند. نیروگاههای بخاری نیز با ظرفیت ۱۵ هزار و ۷۸۹ مگاوات و سهم ۱۵/ ۸ درصدی رتبه بعدی را به خود اختصاص دادهاند.
در مجموع، نیروگاههای حرارتی شامل سیکل ترکیبی، گازی و بخاری با ظرفیت منصوبه ۷۸ هزار و ۶۱۷ مگاوات، حدود ۷۸/ ۴ درصد از ظرفیت تولید برق کشور را تشکیل میدهند و سهم آنها در تولید واقعی برق نیز به حدود ۹۰ درصد میرسد. بر اساس این گزارش، نیروگاههای برقآبی با ظرفیت ۱۲ هزار و ۱۳۱ مگاوات، حدود ۱۲/ ۱ درصد از ظرفیت تولید برق کشور را در اختیار دارند. نیروگاه اتمی بوشهر نیز با ظرفیت هزار و ۲۰ مگاوات، حدود یک درصد از ظرفیت تولید برق کشور را تأمین میکند. همچنین نیروگاههای تولید پراکنده با ظرفیت ۲ هزار و ۹۲۳ مگاوات معادل ۲/ ۹ درصد، نیروگاههای برقآبی کوچک با ظرفیت ۱۱۳/ ۸ مگاوات حدود ۱/ ۰ درصد، نیروگاههای تجدیدپذیر با ظرفیت ۵ هزار و ۱۰۱ مگاوات معادل ۵/ ۱ درصد و نیروگاههای دیزلی با ظرفیت ۴۰۸ مگاوات حدود ۴/ ۰ درصد از ظرفیت تولید برق کشور را به خود اختصاص دادهاند.
کاهش تقاضای برق صنایع در سال جاری
در کنار افزایش ظرفیت عرضه برق در سال جاری، تقاضای برق صنایع نیز امسال به دلایل مختلفی کاهش یافته است. بخشی از آن به مشکلاتی بازمیگردد که برخی واحدهای صنعتی و نیروگاههای خودتأمین صنایع در ماههای اخیر با آن مواجه شدهاند. از سوی دیگر، برخی صنایع نسبت به وضعیت بازارهای صادراتی خود اطمینان کمتری دارند و در نتیجه تمایل کمتری برای خرید برق با قیمتهای بالاتر و افزایش ظرفیت تولید نشان میدهند. درمجموع، برخلاف سال گذشته که رشد تقاضا یکی از عوامل اصلی فشار بر بازار بود، امسال بازار با رشد قابلتوجه مصرف مواجه نیست.
تأثیر افزایش بارشها بر شبکه برق
موضوع دیگری که بر وضعیت بازار برق اثر گذاشته، شرایط منابع آبی کشور است. در تابستان سال گذشته، نیروگاههای برقآبی به دلیل کاهش بارشها و استفاده از ذخایر سدها در ماههای زمستان، با محدودیت بیشتری روبهرو بودند و سهم کمتری در تأمین برق داشتند. امسال شرایط منابع آبی نسبتاً بهتر ارزیابی میشود و همین موضوع امکان استفاده بیشتر از ظرفیت نیروگاههای برقآبی را فراهم کرده است. هر میزان افزایش تولید برقآبی، فشار کمتری بر نیروگاههای حرارتی وارد میکند و بخشی از نیاز شبکه را پوشش میدهد. در کنار این موضوع، ظرفیت منصوبه نیروگاهی کشور نیز از حدود ۹۴ هزار مگاوات در سال گذشته به نزدیکی ۱۰۰ هزار مگاوات رسیده است.
پیشبینی کاهش خاموشیها
با توجه به این موارد، به نظر میرسد آرایش برق در سال جاری متفاوت است. عباس علیآبادی، وزیر نیرو، چندی پیش با اشاره به افزایش ظرفیت عرضه برق پیشبینی کرد که تابستان ۱۴۰۵ بدون خاموشی خواهد بود. او در پاسخ به مطالبات نمایندگان مردم در خصوص تأمین آب و برق و چالشهای احتمالی تابستان گفت: «جلسات متعددی با نمایندگان مردم در مجلس برگزار شده و گزارشات لازم تقدیم شده است.»
وزیر نیرو در ادامه به افزایش ظرفیت تولید برق کشور اشاره کرد و گفت: «خوشبختانه توانستیم ظرفیت عملی کشور در تولید را به حدود ۷۰ هزار مگاوات یا بالاتر برسانیم که اتفاق مهمی است. سال گذشته این ظرفیت ۶۲ هزار و ۸۰۰ مگاوات بود، این در حالی است که کل نیروگاههای کشور به صورت اسمی از ۱۰۰ هزار مگاوات عبور میکنند، اما به صورت عملی با توجه به ماهیت نیروگاههای خورشیدی، آبی و بادی و همچنین دیریت شدن واحدهای حرارتی در تابستان، ظرفیت عملی که به دست خواهیم آورد حدود ۷۰ هزار مگاوات یا اندکی بیشتر خواهد بود.»
علیآبادی درخصوص وضعیت آب نیز توضیح داد: «خوشبختانه امسال در برخی استانها بارشهای خوبی داشتیم، اما برخی استانها نظیر استان تهران که متأسفانه ضریب جمعیتی بالایی نیز دارد، وضعیت رضایتبخش نیست. با این حال، نقشهای که تهیه شده است، با همکاری مردم و از طریق مدیریت مصرف، وضعیت را بهبود خواهیم بخشید.»
شرط بهبود مستمر وضعیت عرضه و تقاضای برق
با این همه، کارشناسان بهبود مستمر وضعیت عرضه و تقاضای برق را نیازمند مدیریت مصرف برق، خودتأمینی صنایع و تنوع سبد سوخت عنوان میکنند. موضوع خودتأمینی برق صنایع همچنان یکی از مسائل حلنشده صنعت برق است. براساس ماده ۴ قانون مانعزدایی از توسعه صنعت برق، صنایع انرژیبر موظف بودند بخشی از برق مورد نیاز خود را از طریق سرمایهگذاری مستقیم در احداث نیروگاه تأمین کنند. هدفگذاری انجامشده شامل احداث حدود ۹ هزار مگاوات نیروگاه حرارتی و هزار مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر بود، اما اجرای این برنامه با موانع متعددی روبهرو شد. در کنار این مسئله، چالش تأمین منابع پایدار برای توسعه تجدیدپذیرها نیز همچنان پابرجاست. در همین ارتباط، منصور شکرالهی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به رشد قابلتوجه ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر در شرایط خاص کشور گفت: «اگرچه اقدامات انجامشده قابل توجه است، اما با توجه به نیاز فزاینده کشور به برق و ناترازی موجود در شبکه، توسعه تجدیدپذیرها هنوز به سطح مطلوب نرسیده و باید با سرعت بیشتری دنبال شود.»
او با اشاره به اهمیت موضوع توسعه تجدیدپذیرها بهویژه نیروگاههای خورشیدی و بادی در کشور گفت: «در یکی دو سال اخیر بهویژه در حدود یک سال و نیم گذشته، شاهد افزایش قابلتوجه ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر بودهایم و طبق گزارشهای ارائه شده، ظرفیت این بخش نسبت به سالهای قبل رشد چندبرابری داشته و حتی این رشد در چالشها و شرایط سخت و جنگی کشور رخ داده است. این روند نشان میدهد که توجه سیاستگذاران به این حوزه افزایش یافته و گامهای مثبتی در این زمینه برداشته شده است.»
این عضو کمیسیون انرژی مجلس افزود: «با این حال باید توجه داشت که کشور با چالش ناترازی برق روبهروست و در فصلهای اوج مصرف، شاهد فشار قابلتوجهی بر شبکه برق هستیم. در چنین شرایطی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای تأمین پایدار انرژی در کشور محسوب میشود.»
احمد مرادی، رئیس کمیته برق کمیسیون انرژی مجلس نیز با بیان اینکه بانک مرکزی باید نقش فعالتری در حمایت از تجدیدپذیرها ایفا کند، گفت: «هدایت اعتبارات بانکی به سمت توسعه نیروگاههای خورشیدی و تجدیدپذیر، یکی از مؤثرترین و در دسترسترین راهکارها برای عبور از بحران برق، مردمیسازی تولید انرژی و ایجاد درآمد پایدار برای اقشار هدف است.»
او با اشاره به افزایش شدید مصرف برق در فصل گرم سال اظهار کرد: «در ماههای گرم، شبکه برق کشور تحت فشار سنگینی قرار میگیرد و این مسئله خود را در قالب خاموشیها، اختلال در تولید، آسیب به بخش خدمات و دشواری در زندگی روزمره مردم نشان میدهد. در چنین شرایطی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهویژه برق خورشیدی، دیگر یک برنامه بلندمدت و تزئینی نیست، بلکه یک ضرورت فوری و راهبردی برای امنیت انرژی کشور به شمار میرود.»
