هرچند قصه آلودگي هواي تهران تكراري و بي سر و ته است اما در طول سال بارها و بارها نقل مي شود و با فرا رسيدن فصل سرما ، با آب و تاب بيشتري حكايت مي شود. هر چه پيش مي رويم اين داستان براي مردم شنيدني تر مي شود، تا آنجا كه بعضا روزها شهر به صورت كامل تعطيل ميشود تا شهروندان يكپارچه گوش به قصه پر غصه آلودگي بسپارند.
*يك سال بدون پاكي
خبرها بسيار شنيدني اند و مي شود به عنوان ديباچه اي براي ورود به بحث آلودگي هوا در فصل سرما از آنها بهره جست.
در 15 روز ابتدايي مهرماه سال جاري هواي پايتخت تنها دو روز در شرايط سالم بود. در اين مدت، تهران هواي پاک نداشت و 13 روز را در هواي ناسالم سپري کرد.
در همين رابطه شرکت کنترل کیفیت هوای تهران آمارهايي را منتشر كرده كه هر كدام از ارقام مي تواند به نوبه خود اوج وخاومت اوضاع و احوال را برساند.
در 201 روزي که از ابتداي سال جاري سپري شد، هواي پايتخت دو روز در شرايط پاک، 130 روز در شرايط سالم و 69 روز در شرايط ناسالم بوده است. در همين مدت در سال گذشته هيچ روز پاکي در هواي تهران گزارش نشد و تعداد روز هاي سالم و ناسالم به ترتيب معادل 136 و 65 روز بوده است.
هم اكنون به غير از پايتخت، در شهرهايي همچون اهواز، كرج، تبريز، مشهد، اصفهان، شيراز، اراك و كرمان هم آلودگي چنان چتري بر سر شهر گسترده كه ديگر هواي سالم درزي براي ورود پيدا نمي كند و در همين راستا، شهري مانند اهواز كه مركز استان خوزستان هم به شمار مي آيد، با كمك! گرد و غبار ثابت كشورهاي همسايه، سال ميلادي گذشته را با رتبه آلوده ترين شهر دنيا از سوي سازمان بهداشت جهاني به پايان رساند.
*طرح هاي ناكارآمد
مي شود تاريخ را به عقب بازگرداند و به اوايل دهه 80 رفت. به روزگاري كه قرار بود طرحي با عنوان "طرح جامع كاهش آلودگي هواي پايتخت" براي مقابله با اين بحران تدوين و اجرايي شود. اما از آن موقع تا كنون، نه تنها آقايان مسئول، دست روي دست گذاشتند و پايتخت را به روز سياه نشاندند، بلكه اين فرصت را به وجود آوردند تا امروز بيش از 10 استان از استان هاي كشور به صورت جدي درگير آلودگي هواي شهرهايشان باشند و در طول سال اعتبارات زيادي را در راه مبارزه با اين معضل هزينه و صرف نمايند.
البته مي گويند در سال گذشته، طرح جامع كاهش آلودگي هواي كلانشهرهاي كشور نهایی و برای اجرا ابلاغ شده است اما وقتي در چند روز ابتدايي مهرماه كه هوا قدري سردتر شد و وارونگي و آلودگي را با خود به همراه آورد، دادستان تهران در اولين اظهار نظرش در مورد آلودگي هواي پايتخت گفت: "با توجه به اینکه احتمال افزایش شدت آلودگی هوا وجود دارد، در صورتی که روند آلودگی به سمت اضطرار برود تصمیمات جدیدی برای تردد و ساعتهای کاری اتخاذ خواهیم کرد. در واقع به محض اینکه آلودگی هوا به شرایط اضطرار برسد، کمیته اضطراری آلودگی هوا تشکیل شده و در مورد ساعت کار ادارات و تردد مردم، تذکرها داده شده و تدابیر لازم اتخاذ میشود."
اگر اين نسخه شفا بخش براي تهران پيچيده شده كه بايد فاتحه شهرستانها را خواند. اين حرف ها يعني، مسكن هايي داريم كه فقط درد را براي چند لحظه يا چند روز آرام خواهند كرد. مسكن هايي مثل تغيير ساعات كار ادارات، گسترش محدوده طرح ترافيك و زوج و فرد كردن تردد خودروها از درب منزل و در نهايت تعطيلي كامل شهر.
در شرايطي كه به لطف افزايش خودروها و كارخانه ها و ساخت و سازها و...، بحران آلودگي هواي شهرها با سرعت زيادي در حال گسترش است، مسئولان امر ترجيح مي دهند منتظر بمانند تا ببينند چه اتفاقي رخ مي دهد، تا نسبت به آن تشكيل جلسه داده و با طرح موضوع به بررسي ابعاد مختلف آن پرداخته و با صبر و آرامش به نقطه نظرات مشتركي برسند تا بتوانند تصميمي اتخاذ نمايند. حال اينكه اين تصميمات چقدر قابل اجرا و چقدر كارساز خواهند بود به جلسات بعدي موكول مي شود.
وارونگی هوا چیست؟
هر چه از سطح زمين بالاتر مي رويم هوا سردتر مي شود. چون كره ي زمين مانند يك بخاري عمل مي كند. گرما را از خورشيد مي گيرد و ما را گرم مي كند. حالا هرچه از اين بخاري دورتر شويم هوا سردتر مي شود. به همين خاطر درتابستان روي قله هاي بلند، برف آب نمي شود.
اما گاه در زمستان كه هوا سرد است و زمين گرماي خود را ازدست مي دهد، اين گرما به لايه هاي هوا منتقل شده و هواي نزديك زمين از زمين گرم تر مي شود. در اين شرايط هر چه از زمين بالاتر مي رويم هوا برعكس هميشه، گرم تر مي شود. در شرايط وارونگي، هواي سطح زمين سردتر است و بالا نمي رود. آلودگي هم در سطح زمين مي ماند. اين سبب مي شود آلودگي همين طور در سطح زمين بيشتر شود . به ويژه در شهرهاي صنعتي اين پديده ممكن است فاجعه به بار آورد.
باتوجه به بحران هایی كه در طی سده گذشته از طریق انتشار مواد آلوده كننده در محیط زیست بوجود آمده، مبارزه برای داشتن هوای تمیزتر در چند دهه اخیر همه گیر شده است و این مبارزه بصورت یك واقعیت بین المللی ظاهر گردیده، زیرا هوا مرزهای بین المللی را به رسمیت نمی شناسد و هیچ كس در مقابل تهاجم هوای آلوده ایمن نیست و اگر امروز مساله اصلی به شهرهای عمده و پرجمعیت و مناطق شهری مربوط می شود، مطمئنا در چند سال آينده گريبان روستاها را نيز خواهد چسبيد.
