در خط به خط وصيتنامههاي شهداي دفاع مقدس، عشق به امام حسين(ع) و عاشورا موج ميزند. هركس به طريق و شيوهاي از سيره اين امام معصوم بهره جسته است. شهيد آويني كه كلمات از قلمش جان ميگيرند مينويسد: «حسين(ع) سرسلسله شيداييان عشق است و شيدايي را به هركسي نميبخشند، شيدايي حق پاداش از خودگذشتگي است.» از اين رو براي بررسي تأثير فرهنگ عاشورا در طول هشت سال دفاع مقدس با عبدالعلي گواهي كه خود از جانبازان جنگ تحميلي است به گفتوگو پرداختيم تا زواياي نهان و آشكار عاشورا را از زبان اين رزمنده دوران دفاع مقدس بيشتر و بهتر مورد كنكاش قرار دهيم. گواهي كه اكنون مسئوليت حوزه نمايندگي ولي فقيه سپاه محمد رسولالله(ص) را بر عهده دارد معتقد است كه عاشورا و دفاع مقدس زنجيروار به هم گره خوردهاند. در ادامه او بيشتر از فرهنگ عاشورايي و دوران دفاع مقدس ميگويد.
براي شروع مصاحبه از حضورتان در هشت سال دفاع مقدس بگوييد؟ من در دوران دفاع مقدس به عنوان بسيجي در جبههها حضور داشتم و شايد بيش از ۱۰ بار در ميادين نبرد حاضر شدم و عملياتهاي متعددي را به عنوان بسيجي شركت كردم كه توانستم توفيق جانبازي را نيز پيدا كنم. در دوران دفاع مقدس كارهاي تبليغات و اعزام مبلغ و كارهاي رزمي و نظامي را انجام ميدادم. در طول جنگ به صورت موردي در عملياتها شركت ميكردم كه عملياتهاي كربلاي ۱و۵، بيت المقدس۲ و ماووت از آن جمله هستند.
بحث تبليغاتي كه در زمان جنگ به عهده داشتيد به چه شكل بوده است. برايمان از آن دوران و فعاليتهايتان بگوييد؟ در زمان جنگ و در درون سنگرها همه جور افرادي حضور داشتند و هركس هم در جاي خودش تأثيرگذار بود. يعني ما آدم بيكار در جبهه نداشتيم. در دفاع مقدس همه جور آدم مورد مصرف قرار ميگرفت و هركس كارايي خاص خودش را داشت. شما بايد اين نكته را مورد توجه قرار بدهيد كه وقتي انسان در جايي قرار ميگيرد و ميخواهد براي مدتي طولاني در آنجا بماند آن مكان برايش حالتي خستهكننده پيدا ميكند كه ممكن است فرد دچار كسالت شود. از همين رو روحانيت در زمان جنگ نقش بسيار زيادي در حفظ روحيه رزمندگان داشتند و به خاطر همين فعاليتها ديگر كسي احساس خستگي نميكرد.
اين فعاليتها شامل چه كارهايي ميشد؟ زيارت عاشورا، دعاي كميل، ندبه و توسل و ساير مناجاتهايي كه وجود داشت را برگزار ميكرديم. همچنين رزمندگان را به برگزاري نماز جماعت و نماز شب دعوت ميكرديم. گاهي هم در ايام سوگواري و عزاداري و در مناسبت و موقعيتهاي مختلف جلسات صحبت و دورهم جمع شدن رزمندگان مهيا ميشد كه همين كارها در روحيه بچهها تأثير بسيار زيادي داشت. در اين برنامهها همه بر سر يك سفره قرار ميگرفتند و زماني كه اين دور هم جمع شدنها شكل ميگرفت باعث ميشد تا بچهها به يكديگر نزديكتر شوند. بعضي اوقات پيش ميآمد كه رزمندگان لحظهشماري ميكردند تا اذان گفته شود و در كنار هم نماز بخوانند و همديگر را ببينند. همچنين برنامههاي سرگرمكننده مثل خواندن كتابها و ادعيههاي مختلف هم در دستور كارمان قرار داشت. خيلي از افراد در همان دوران جنگ بسياري از ادعيهها و قرآن را از حفظ شدند و همه اينها جزو كارهاي تبليغاتي در زمان جنگ بود.
همانطور كه همه ميدانيم مقاومت و پايداري رزمندگان برگرفته از فرهنگ عاشورايي بوده، به نظرتان آيا دفاع مقدس نيز توانسته بر غني و ملموستر شدن فرهنگ عاشورايي كمك كند؟ امروز دفاع مقدس توانسته با ادبيات ديگري عاشورا را براي ما بيان كند و به عاشورا رنگ ديگري ببخشد. ما شنيده بوديم كه «حنزله قسيل الملائك» شبش عروسي ميكند و فردايش به جنگ ميرود و به شهادت ميرسد. شايد باور چنين اتفاقاتي براي بعضي افراد سخت باشد ولي موارد اينچنيني در دفاع مقدس به چشم ديده شد. تمام آن صحنههاي آن روزها مثل جريان شهادت حضرت قاسم(ع) و حضرت علياكبر(ع) و علياصغر(ع) و چه جريان شهادت حضرت اباعبدالله(ع) و تكهتكه شدن حضرت عباس(ع) و به اسارت رفتن امام سجاد(ع) و حضرت زينبكبري(ع) و بچههاي امام حسين(ع) را ما به عينه ديديم. الان ديگر وقتي بحث اسارت ميشود ميبينيم ۴۰ هزار آزاده سرافراز، سربلند ميكنند و ميگويند امان از اسارت. يا زماني كه از شهادت ميگوييم كاملاً با اين واژه آشنا هستيم و افراد زيادي را با چشمان خودمان ديدهايم كه شهيد شدهاند. اينها هم بيانگر اين است كه ادبيات دفاع مقدس، ادبيات عاشورا را به روز كرده كه اين خيلي ارزشمند است. دفاع مقدس و عاشورا زنجيروار به هم گره خوردهاند. الان وقتي اسم شهيد و جانباز ميآيد ناخودآگاه همه ياد كربلا ميافتيم. بسياري از جانبازان ما دستشان قطع شده و چشمانشان تير خورده است كه ما را ياد قمربنيهاشم(ع) مياندازد.
ميتوان گفت همين مسائلي كه در جنگ تحميلي بوده و شما ذكر كرديد وجه تمايز اين هشت سال دفاع مقدس با تمام جنگهاي ديگر است. بله، در دنيا جنگهاي فراواني اتفاق افتاده ولي هيچكدام ماندگار نبوده است. چرا عاشورا و جنگ هشت ساله ما ماندگاري دارد و جنگي كه امريكا در عراق و افغانستان دارد هيچ ماندگاري و ارزشي ندارد. چندين سال هم افغانستان با شوروي جنگيد و هيچ الگوبرداري از آن جنگها نشد. بعد از گذشت ۲۳ سال از پايان جنگ تحميلي و بعد از گذشت ۱۳۷۰ سال از عاشورا هنوز ميگوييم دفاع مقدس الگوبرداري از آن روزهاست.
آيا در زمان جنگ كه خودتان حضور داشتيد يا در همين امروزه دشمنان به استفاده رزمندگان از الگوهاي عاشورا در جنگ تحميلي معترف بوده و هستند؟ آن روزهاي جنگ دشمنان كاملاً به اين موضوع اذعان داشتند و اين زماني بيشتر مشهود ميشد كه روزهاي محرم ميرسيد و جان تازهاي به جبههها ميداد. امروز هم آقاي فوكوياما ميگويد كه شيعه دو بال دارد، يك بال سرخ كه ريشه در عاشورا دارد و يك بال سبز كه در مهدويت ريشه دارد و اين يك سپري به نام ولايت فقيه دارد كه اگر بخواهيم اين بالها را نشانه بگيريم و بزنيم اول بايد سپر آن را بزنيم. استراتژيستهاي غربي ميگويند عاشورا به عنوان يك اصل مطرح است كه اقتدار معنوي در ايران ايجاد ميكند و جسارت مردم و شيعيان را بالا ميبرد. اگر جنگ ۳۳ روزه و جنگ هشت روزه مقاومت در فلسطين را در نظر بگيريد متوجه ميشويد همه برگرفته از عاشوراست و اين ديگر براي دشمن كاملاً روشن شده كه عاشورا چه تأثير عميقي روي شيعيان و مسلمانان دارد.
به نظر شما امروز كه وارد يك جنگ اقتصادي با وضع تحريمهاي متعدد شدهايم ميتوانيم با استفاده از همان الگوهاي عاشورايي با دشمنان مقابله كنيم؟ ما الگوي خودمان را پيدا كردهايم. وقتي دشمنان جنگ را بر ما تحميل كردند ما چيزي نداشتيم و توانستيم موفق شويم. بعد از آن هم يك جنگ اقتصادي را بر ما تحميل كردند. ما الان ۳۳ سال است كه درگير يك جنگ اقتصادي هستيم. حتي در زمان جنگ چون ميدانستند سيم خاردار كاربرد نظامي دارد، گفتند ما به ايران سيم خاردار نميفروشيم اما ما امروز ميتوانيم موشكهاي مختلفي بسازيم. يا به ما اين تهمت را ميزنند كه جمهوري اسلامي سلاح هستهاي دارد. پيشرفتهايي كه امروز داريم از تنگناهاي ديروز به دست آمده و توانستهايم فرصتهاي طلايي زيادي براي خودمان بسازيم. اگر ما همه نوع امكانات را در كشور دارا بوديم قطعاً اين پيروزيها به دست نميآمد. ما فرزند عاشوراييم. يعني در سختيها رشد ميكنيم. ايرانيان كارشان برگرفته از فرهنگ عاشوراست. سختيهاي عاشور را اگر در نظر بگيريد ميبينيد ما هم اين سختيها را كشيدهايم. با اين تفاوت كه آن زمان به امام جامعه اسلامي فرصت كار را ندادند، اما امروز با وفاداري امت و بودن در كنار امام، پيروزيهاي زيادي را نصيب كشور كردهاند. من احساس ميكنم در اين عرصه ما توفيقاتمان بيشتر از گذشته خواهد بود. چون الان هم توان بيشتري داريم هم فهم جامعه به مراتب بالاتر رفته هم انگيزه بيشتري وجود دارد و جوانان تحصيلكرده و راغبتري داريم.
در زمان جنگ جداي از مسائل نظامي چگونه با هجمههاي ديگري چون حربههاي تبليغاتي دشمن مقابله ميشد؟ آن زمان اگر مطلبي را دشمن ميگفت مردم عكس آن گفته عمل ميكردند. امام يك فرمولي را به ما ياد داد و فرموده بود كه هر كاري امريكاييها گفتند شما عكس آن را انجام دهيد تا موفق شويد. مردم همين را به عنوان يك الگو پذيرفتند و از آن استفاده كردند و رمز پيروزي ما هم همين بوده است. زمان جنگ وقتي بحث تحريمها مطرح ميشد مردم يا از آن امكانات استفاده نميكردند يا اگر استفاده ميكردند در حد نياز بوده، يا خيلي سريع الگوبرداري ميكردند و مثل همان را ميساختند. امروز هم تجهيزات و منابع و زيرساختها و استعدادهاي جوانان را داريم كه خيلي خوب ميشود از آنها استفاده كرد. البته در اين مورد چند الزام داريم كه بايد رعايت شود. اولين الزام وحدت كلمه است. دومين الزام اطاعتپذيري محض از رهبر انقلاب است كه اگر اين را داشته باشيم آسيب نميبينيم. سومين مورد هم كار و تلاش صادقانه است. مورد چهارم مربوط به ملي فكر كردن است. مورد آخر هم اين است كه كار را براي خدا انجام دهيم. زمان جنگ تنها يك جمله مهم بود و آن اينكه كار را فقط براي خدا انجام دهيم. در كنار اين الزامات چند شرط هم وجود دارد. ما بايد از فرمايشات رهبري كه امسال را توليد ملي نام نهادند استفاده و دفاع كنيم. اقتصاد مقاومتي به معناي همين توليد داخلي است. يعني ما بايد از سرمايههايي كه داريم به خوبي استفاده كنيم. شايد بعضيها از اقتصاد مقاومتي اين برداشت را كنند كه بايد كم بخوريم و كم بپوشيم، ولي اين برداشت اشتباه است. بلكه هر كس از هر چه دارد خوب استفاده كند و توليدات داخلي را بالا برد كه براي كشور هم مفيد خواهد بود. الگوهاي عاشورا و دفاع مقدس نه براي ديروز و الان، بلكه تا دهها سال ديگر كشور را بيمه ميكند.
براي انتقال هر چه بهتر فرهنگ عاشورايي به جوانان و نسل امروز از چه دريچه و كانالهايي بايد استفاده كنيم؟ به نظر من فرهنگ عاشورا انتقال پيدا كرده و جامعه ما يك جامعه عاشورايي است كه دشمن تا اين حد از آن هراس دارد. امروز ميتوانيم از همين جلسات مذهبي كه كم هم نيستند استفاده كنيم. منابر، مساجد و تكايا همه از اماكني هستند كه ميتوانيم براي انتقال اين فرهنگ از آن استفاده كنيم. بايد روي چرايي عاشورا بيشتر تمركز كنيم، روي چگونگي عاشورا زياد صحبت شده ولي درباره چرايي آن صحبت كم به ميان ميآيد. گاهي سؤال ميشود كه اين فرهنگ عاشورايي و ايثار و شهادت را چگونه ميتوان انتقال داد، ولي به نظر من اين مسائل اصلاً قابل انتقال نيست. يك ملت بايد اين زمينه را دارا باشد و به لطف خدا اين زمينه در كشور ما وجود دارد. البته رسانهها مثل صدا و سيما و مطبوعات و گويندگان و مجريان انقلابي نقش مهمي دارند. نبايد فقط جنبههاي حماسي عاشورا گفته شود بلكه بايد به جنبههاي عرفاني و معرفتي آن هم پرداخته شود. دانشگاهها، حوزه علميه و كتابهايي كه نوشته ميشود خيلي تأثيرگذار هستند و نبايد از فرهنگ اسلامي به آساني بگذرند. مقام معظم رهبري فرمودند كه نبايد امروز مردم را نااميد كرد، بلكه بايد به آنها اميد داد. امروز بايد اين را سرلوحه كارمان قرار دهيم و اگر كسي از نااميدي براي مردم صحبت كند آب در آسياب دشمن ريخته است. ما در هيچ زماني بعد از شهادت امام حسين شاهد نبودهايم كه اسلام تا اين حد عزت پيدا كرده بود و امروز اين عزت در اقصي نقاط عالم جاري شده است. امسال در تمام دنيا مراسم شيرخوارگان برگزار شد و در تمام نقاط دنيا مبلغ و منبر داريم. شما در چه زماني از تاريخ ميتوانستيد چنين چيزي را پيدا كنيد. امروز دنيا تشنه شنيدن معارف عاشورا و اسلام است. امروز عرصه، عرصه جنگ نرم است و دشمن ميخواهد تا اين مسائل را بيمحتوا كند و ما بايد آگاهي كامل به امور داشته باشيم.
چگونه ميتوانيم در خارج از مرزهاي كشورمان فرهنگ دفاع مقدس را كه برگرفته از عاشوراست به بهترين شكل ممكن معرفي كنيم؟ در خصوص فرهنگ عاشورا بايد بگويم هم اكنون در خارج كشور معرفي شده و در حال انتقال است. وقتي يكي از انديشمندان هندي ميگويد كه من براي مردم هند چيزي نياوردم جز اينكه از فرهنگ عاشورا نشأت گرفته باشد. يا يكي از دانشمندان فرانسوي ميگويد عاشورا يك نيمروز بيشتر نبوده ولي پيامش براي همه تاريخ و زندگي همه مردم نفوذ پيدا كرده است. همه اينها نشان ميدهد اين فرهنگ انتقال پيدا كرده و ميكند. ترديد نداشته باشيد كه همين شجاعتهايي كه در مقاومت لبنان شاهدش هستيم يا شهادت طلبي كه در شرق عربستان ميبينيد همه اينها نشأت گرفته از عاشوراي امام حسين(ع) است. شما ميبينيد هر ساله در هند و پاكستان تعداد زيادي از عزاداران عاشورا بر اثر بمبگذاري در اين كشورها كشته ميشوند ولي باز سال آينده ميبينيم اين مراسم شور بيشتري پيدا كرده است. درخصوص دفاع مقدس نيز مسلماً اگر آزادگان جهان پيروي از فرهنگ عاشورايي داشته باشند، توجه لازم به دفاع مقدس به عنوان مولود عاشورا را نيز خواهند داشت.
در بحث جنگ نرم رسانهها نقش مهم و تأثيرگذاري دارند. شما امروز نقش رسانههاي داخل كشور را چگونه ميبينيد و چه پيشنهاداتي براي بهتر مطرح كردن اين فرهنگ عاشورايي (دفاع مقدس) داريد؟
هر كاري نيازمند يك فرهنگسازي است و اين فرهنگسازي از طريق آموزش و پرورش، دانشگاه و رسانهها ايجاد ميشود كه نقش خيلي مهمي دارند. در اين جنگ نرم هم مهمترين مسئله داشتن جنگ نرم است. براي مبارزه با جنگ نرم ما به دو چيز نياز داريم. يكي ايمان قوي و ديگر اطلاعات و آگاهيهاي لازم است. اگر كسي ايمان قوي و اطلاعات لازم داشته باشد هيچگاه دچار مشكل نميشود.
به طور كلي وضعيت رسانههاي كشور را چگونه ميبينيد؟ خوب كار ميشود ولي كم است. البته بايد توجه كرد كه هجمه سنگين است. بايد اين را متصور شويم كه دشمن با سرعت ۱۸۰ ميرود و ما با سرعت ۵۰ در حال حركتيم. ولي بايد در نظر بگيريم همانطور كه دشمن در مسائل علمي سرعتش ۱۸۰ بود و امروز ما با سرعت ۱۶۰ در حال رسيدن به آن هستيم. در عرصه فرهنگي هم بايد سرعتمان را بالا ببريم و قابليت رسيدن با سرعت بالايي به دشمن را داريم. فرهنگ اصيل و اسلامي و بومي ما قابليتهاي زيادي دارد.
