با شروع فصل بهار و عرضه محصول کشاورزی باقلا در برخی مناطق کشور از جمله نواحی شمالی، بیماری فاویسم شیوع می یابد و بسیاری از ساکنین این مناطق را مبتلا و راهی مراکز درمانی می کند. استان گیلان یکی از مناطقی است که هر سال آمار بالایی از مبتلایان به این نوع بیماری را به خود اختصاص می دهد و گویا از ابتدای سال جاری نیز بیش از ۳۰ نفر از اهالی این استان به "فاویسم" دچار شده اند که در مقایسه با آمار گذشته و نسبت به تعداد بیماران در طی یک سال، رقم قابل توجهی است!
بوییدن هم دردسر زاست!
فاویسم (باقلازدگی) یک بیماری ژنتیکی و تخریبی خون و نوعی کم خونی حاد است که دراثر کمبود یکی از آنزیم های گلبول قرمز (گلوکز شش فسفات دهیدروژناز) و در اثرتماس با مواد اکسیدان از جمله باقلا ایجاد می شود. بررسی ها نشان داده که مشهورترین منطقه از لحاظ درصد مبتلایان به فاویسم مناطق مدیترانه است و به مرور زمان و در اثر مهاجرت مردم به نقاط مختلف جهان این بیماری دردنیا گسترش یافته است. در ایران این بیماری بومی سواحل خزر شناخته شده که از فروردین تا خرداد ماه، ساکنان منطقه به ویژه جنس ذکور را تهدید می کند. وضعیت این بیماران در حالت عادی کاملا طبیعی بوده و هیچگونه علامتی ندارند اما چنانچه با مواد اکسیدان تماس داشته باشند (چه از طریق مصرف خوراکی و یا حتی استنشاق) در این صورت دچارعلائم حاد بیماری می شوند.
دكتر ارسالام داداشي معاون بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي گيلان با بیان اینکه ابتلا به اين بيماري در گيلان به علت مصرف زياد باقلای خام در فصل برداشت و عرضه آن به بازار بيشتر از ديگر مناطق ايران است گفت: «هر ساله ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر از اهالی گیلان که نمي توانند اكسيدان هاي موجود در باقلا را جذب كنند، بر اثر خوردن اين محصول و يا استشمام بوي آن به صورت خام به این بیماری که درگیلان به "باقلا زاله" معروف است، مبتلا شده و به مراکز درمانی مراجعه می کنند».
هر چه تازه تر خطرناکتر!
با شروع فصل بهار و شیوع فاویسم هشدارها و توصیه های پزشکان نیز در این مورد آغاز می شود. دکترامین نام آوران متخصص بیماری های عفونی با اشاره به مصرف بالای باقلای خام و تازه توسط ساکنین استان گیلان در اوایل فصل، باقلای تازه را نسبت به باقلای کهنه و خشک خطرناکتر دانسته و گفت: «باقلای تازه ماده اکسیدان بیشتری دارد و مواجهه با آن خطر بروز حمله همولیز (تجزیه گلوبولهای قرمز) را بسیار افزایش می دهد». وی افزود: «برخی از بیماران که میزان فعالیت آنزیمی در آنها بسیارکم است با استنشاق بوی باقلای تازه و در مواردی حتی عبور از کنار مزرعه باقلا و یا حضور در خانه ای که در آن باقلا پاک شده است دچار حمله همولیز می شوند، بنابراین پرهیز از مواجهه به معنی نخوردن آن به تنهائی نیست».
بنا به گفته دکتر نام آوران پيشگيري از ابتلا به فاويسم در مواردي كه بيماري در شخص همچنان ناشناخته است، آسان نيست، چراكه در صورت ابتلاي قبلي به بيماري ميتوان با دوربودن از عوامل غذايي، شيميايي و دارويي حساسيتزا از بروز بيماري جلوگيري كرد، اما در صورت پنهانبودن بيماري بخصوص در كودكان، پيشگيري بسيار مشكل خواهد بود.
توصیه دکتر نام آوران به خانواده های گیلانی این است که چنانچه ريشه ارثي بيماري فاويسم را در خود دارند از خوراندن باقلا به فرزندانشان درسنین خردسالي جلوگيري كرده و به یاد داشته باشند فاويسميها نباید حتي به مزارع باقلا نزديك شوند و مصرف این محصول هم به صورت خام و هم پخته خطرناك است و اصلا نبايد استفاده شود.
باقلای رشتی یا جنوبی؟!
در پی افزایش سالانه تعداد مبتلایان به فاویسم در استان های شمالی به ویژه گیلان، اخبار متفاوتی منتشر شده مبنی بر اینکه باقلای محلی رشت نسبت به باقلای وارده از استان های جنوبی منجر به واکنش های شدیدتری در فاویسمی ها می شود و شاید بتوان دلیل شیوع این بیماری در شهرهای شمالی کشور را به نوع باقلای کشت شده در این مناطق مرتبط دانست. هرچند با وجود ابهامات بسیار در این خصوص بنا به گفته مسئولان مربوطه هنوز مطالعه خاصی در این زمینه انجام نشده است. چرا که علی داودی مدیرکل انتقال خون گیلان در مورد دلیل اینکه چرا بچه های فاویسمی به باقلاهایی که در طول سال از جنوب کشور وارد بازارمی شود واکنش نشان نمی دهند اما به باقلای محلی (رشتی) واکنش نشان می دهند، اظهار بی اطلاعی کرد و گفت: در این زمینه هنوزمطالعات خاصی صورت نگرفته و از سوی کارشناسان و محققان نظری ارائه نشده است.
نیاز به اهدای خون افزایش یافته!
بنا به گفته پزشکان، باقلا زاله درمان قطعی ندارد اما قابل پیشگیری است و تنها اقدام مؤثر برای آن، پرهیز از مواجهه با مواداکسیدان است و در صورت بروز حمله فاویسم، بیمار سریعا باید به مراکز درمانی مراجعه کند و بستری شود که در این هنگام برای این بیماران تجویز سرم به مقدار کافی و گاهی با تزریق یک تا چند واحد خون انجام می گیرد.
بنابراین از آنجا که یکی از مهمترین راه های درمان آن، تزریق خون است لذا با شروع فصل بهار و شیوع این بیماری نیاز به اهدای خون در این استان هم افزایش می یابد. مدیركل انتقال خون گيلان با بيان اينكه نياز خوني در گيلان در هر فصل حدود ۲۷ هزار واحد است، افزود: «اين نياز در فصل بهار به علت شيوع بيماري فاويسم كه برخي از شهروندان با خوردن باقلای خام به آن مبتلا ميشوند به ۲۷ هزار و ۵۰۰ واحد افزايش مييابد».
بنا به گفته داودی، سازمان انتقال خون گیلان در زمینه تامین خون مورد نیاز بیماران فاویسمی مشکل خاصی ندارد و گیلانی ها همیشه یاور این سازمان بوده و معمولا ظرف ۳ تا ۵ روز خون مورد نیاز را اهدا می کنند.
دکتر گیتی ایزدی پور مدیر پزشکی انتقال خون استان گیلان نیز با بیان اینکه فاویسم نوعی بیماریست که می تواند خطرناک باشد و بایستی جدی گرفته شود.
وی تعداد بیماران فاویسمی که طی سال گذشته در بیمارستان های استان بستری و خون در یافت کرده اند را ۳۵۰ نفر اعلام کرد و ضمن قدردانی از اهداکنندگان خون در استان گیلان خواست تا در این ایام نیز مانند سایر فصول یاریگر سازمان انتقال خون باشند. وی از خانواده ها نیز خواست تا در صورت بروز علائم بیماری فاویسم در فرزندانشان از جمله رنگ پریدگی، بی حالی، تهوع و استفراغ به پزشک مراجعه کرده و حتما نسبت به آزمایش ساده فاویسم اقدام کنند.
