جوان آنلاین: استان باستانی کرمانشاه با پیشینهای چند هزار ساله و قرارگیری در بطن کوهساران سترگ زاگرس، آمیزهای بیبدیل از موهبتهای کمنظیر طبیعی و یادمانهای تاریخی تمدنساز است که با بهرهمندی از نگینهای ثبت جهانی یونسکو همچون کتیبه و سنگنگاره جاودانه بیستون و منظر فرهنگی اورامانات، بستری ممتاز و پرکشش برای مسحور ساختن گردشگران بینالمللی و مشتاقان تاریخ کهن ایرانزمین فراهم آورده است. این جغرافیای زرخیز به واسطه تلاقی بیواسطه آثار پیش از تاریخ تا شوکت هخامنشی و ساسانی با اقلیم بهشتی و سرابهای خروشان، ظرفیتی عظیم برای جذب کاروانهای سفر خارجی و خلق درآمد ارزی در بالاترین تراز ملی دارد. فعالسازی این توانمندی نهفته قادر است موجی فراگیر از کارآفرینی بومی و اشتغال پایدار جوانان را در بخشهای خدماتی و ترابری جاری ساخته و چرخهای خسته اقتصاد منطقهای را با شتابی روزافزون به گردش درآورد و رفاهی ماندگار به همراه آورد.
کرمانشاه، این دیار اسطورهای با هوایی پاک و اقلیمی چهارفصل، سرزمینی از صخرههای افراشته، چشمهساران جوشان و باغهای مصفاست که هر بینندهای را مسحور طراوت خویش میسازد. با این حال، تحقق شکوفایی اقتصادی نیازمند التفات فوری به زیرساختها، ارتقای هتلها و مراکز پذیرایی استاندارد، پاسخگویی به مطالبات گردشگران و پشتیبانی عملی از صنایعدستی نفیس بومی است تا این جذابیتهای خدادادی به محصولاتی ثروتآفرین بدل شوند.
ظرفیتهای بیپایان در گستره زاگرس
کرمانشاه سرزمینی است که تاریخ، جغرافیا و فرهنگ در هر گوشه از آن همآغوش یکدیگر شدهاند. این استان به سبب قرار گرفتن بر سر شاهراه باستانی ابریشم و مسیر زیارتی عتبات عالیات، موقعیتی راهبردی دارد که تنوع شگفتانگیز زیستمحیطی آن را تکمیل کرده است. از دشتهای پربرکت ماهیدشت و کوهپایههای صخرهای پرآوازه گرفته تا درهها و باغات سرسبز، هر قطعه از این اقلیم جلوهای منحصربهفرد از تنوع بومشناختی را به نمایش میگذارد. چنین تنوع بینظیری دست سیاستگذاران را برای طراحی الگوهای متنوع گردشگری از جمله بومگردی روستایی، کوهپیماییهای ماجراجویانه، طبیعتدرمانی و سفرهای موضوعی تاریخی کاملاً باز گذاشته است. در این میان، روستاهای زاگرسنشین استان به عنوان کانونهای زنده مردمشناسی، آیینی و غذایی به شمار میروند که هر مسافری را به اقامتی اصیل و تجربهمحور فرا میخوانند. با این وصف، تبدیل کردن این منابع دستنخورده به یک موتور محرک پایدار نیازمند گذر از دیدگاههای سنتی مقصدمحور و دستیابی به فرایند زنجیرهای خدمترسانی است؛ روندی که در آن احساس امنیت، آسایش و بهرهمندی از خدمات ترابری شایسته، نخستین اصل برای ایجاد میل بازگشت در گردشگران قلمداد میشود.
دکتر فاطمه عباسی، پژوهشگر حوزه گردشگری، در تحلیل ساختار و ضرورتهای تحول این بخش به «جوان» میگوید: «کرمانشاه به خاطر داشتن شاهکارهایی مانند بیستون و طاق بستان، یکی از مهمترین مراکز گردشگری تاریخی در ایران محسوب میشود و آثاری گرانبها از دورههای مختلف از جمله پیش از تاریخ، هخامنشی، اشکانی و ساسانی را در سینه دارد. افزایش سبکهای گردشگری در این استان نیازمند حرکت بنیادین از جاذبهمحوری صرف به سوی محصولمحوری و تجربهمحوری است. در این چارچوب، ساماندهی سرمایه انسانی آموزشدیده، زیرساخت مناسب، حکمرانی هماهنگ بیندستگاهی، بازاریابی هدفمند و مدیریت پایدار، ارکان حیاتی توسعه به شمار میروند و اجرای پایلوتهای استاندارد میتواند ضامن ماندگاری گردشگر و حفاظت توأمان از میراث تاریخی باشد.»
چالشهای زیرساختی در مسیر پیشرفت
واقعیتهای جاری در جغرافیای مقصد نشان میدهد صرف برخورداری از بناهای باستانی و مناظر چشمنواز کوهستانی برای ماندگاری مسافران کافی نیست. ضعف محسوس در حلقههای زنجیره خدمات، نارسایی در شبکه ارتباطی و جادههای دسترسی فرعی، کمبود مجتمعهای رفاهی بینراهی تمیز و استاندارد و فقدان تابلوهای راهنمای چندزبانه، پاشنه آشیلهای دیرینهای هستند که لذت سفر را تحتالشعاع قرار میدهند. کرمانشاه نیازمند احداث «گرههای خدماتی» پیشرفته در تقاطعهای اصلی گردشگری است. نقاطی که همزمان نیازهای بهداشتی، راهنمایی اطلاعاتی، پذیرایی اصیل و امکان خرید محصولات دستی بدون واسطه را پاسخ دهند. از دیگر سو، ایجاد تنوع در اقامتگاهها متناسب با انگیزههای سفر ضروری است. از احداث هتلهای شهری باکیفیت و روزآمد برای علاقهمندان به میراث کهن گرفته تا توسعه بومگردیهای ایمن و بااصالت در دامنهها برای گردشگران طبیعتدوست. از سوی دیگر، بخشبندی بازارهای هدف و بهرهگیری از ابزارهای رسانهای مدرن و سامانههای دیجیتال میتواند بر ناشناخته ماندن بسیاری از گنجینههای استان خط بطلان بکشد و تصویری پویا از یک مقصد امن و جذاب بسازد.
معاون گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی استان کرمانشاه با تشریح راهبردهای نوپدید در حوزه تنوعبخشی به خدمات گردشگری معتقد است که حوزه کشاورزی و باغداری یکی از ظرفیتهای بسیار مهم و نشاطآور در حوزه گردشگری استان به شمار میرود که جذابیتهای فوقالعادهای برای جلب مسافران دارد. فهیمه روشن میگوید: «هرسال جشنوارههای متعددی با محوریت محصولات باغی در استان برگزار میشود که با استقبال چشمگیر علاقهمندان همراه است. بر همین اساس، بستری مهیا شده تا باغداران پرتلاش با اخذ مجوزهای لازم و آمادهسازی اراضی خود، میزبان گردشگران باشند و این معاونت صدور مجوز گردشگری کشاورزی را با اولویت مناطقی، چون طبیعت زیبای دستجرده در دستور کار خود قرار داده است.»
احیای نگینهای آبی غرب کشور
در کنار یادمانهای باستانی، سرمایههای طبیعی کرمانشاه نقشی برجسته در سیمای هویتی و بصری این خطه ایفا میکنند. سراب نیلوفر به عنوان یکی از شاخصترین نمادهای طبیعی غرب کشور، با فرشی از گلهای کمیاب نیلوفر و پهنه آبی آرام، همواره تفرجگاهی روحبخش برای خانوادهها و مسافران بوده است. این سراب فراتر از یک کانون گردشی، زیستبومی زنده برای پرندگان مهاجر، آبزیان بومی و گیاهان منحصربهفرد به شمار میآید. با این حال، سالها غفلت، خشکسالیهای متوالی، حفر چاههای نامتعارف در حوضه آبریز و گردشگری کنترلنشده، شادابی و حیات این اکوسیستم گرانسنگ را در دهههای گذشته با مخاطره جدی روبهرو ساخت. امروز بازگشت به روزهای اوج این میراث آبی، نیازمند اعمال رویکردی علمی، یکپارچهسازی وظایف حاکمیتی و مهار برداشتهای مازاد از سفرههای زیرزمینی است. حفظ حقابه زیستمحیطی باید همتراز با توسعه طرحهای عمرانی مورد توجه قرار گیرد تا سراب نیلوفر ضمن حراست از حیات زیستی خود، زیرساختهای لازم برای تبدیل شدن به یک قطب توریستی پایدار و مسئولانه را به دست آورد. معاون محیطزیست طبیعی ادارهکل حفاظت محیطزیست استان کرمانشاه، درباره ابعاد بومشناختی و راهکارهای پاسداری از این اثر طبیعی میگوید: «سراب نیلوفر یکی از ارزشمندترین اکوسیستمهای آب شیرین استان به شمار میرود و شاخصترین گونه آن یعنی نیلوفر آبی سفید، دارای ارزش ژنتیکی و زیستمحیطی فوقالعادهای است. پرندگان آبزی نظیر حواصیل و چنگر در کنار گونههای بومی در این حوضه زندگی میکنند، اما عواملی، چون کاهش دبی، حفر چاههای غیرمجاز و فشار گردشگری بدون ضابطه سلامت آن را به خطر انداخته است.» به گفته ثریا قربانی، حفاظت از این سرمایه تنها با مدیریت یکپارچه امکانپذیر است که در آن مسدود کردن چاههای غیرقانونی، نصب کنتور هوشمند و اصلاح الگوی کشت به موازات نظارت بر گردشگری دنبال شود.
افق روشن توسعه و اشتغال
پیوند دادن زنجیره تاریخی بیستون و طاقبستان با تفرجگاههای طبیعی مانند سراب نیلوفر، فرصتی استثنایی برای ایجاد بستههای تورگردانی موضوعی و چندروزه خلق میکند. این راهبرد علاوه بر امتداد دادن مدت ماندگاری مسافر در استان، پای سرمایهگذاران بخش خصوصی را برای احداث مجموعههای اقامتی بومآورد، سالنهای گردهمایی و بازارچههای دائمی صنایعدستی باز میکند. انتخاب کرمانشاه به عنوان شهر خلاق خوراک در یونسکو نیز امتیازی درخشان است که میتواند جریان گردشگری غذا را با آیینها، موسیقی فولکلور و آواهای کهن کردی درآمیزد و تجربهای ممتاز از میهماننوازی اصیل مردمان این بوم را بازآفرینی کند. باید اعتراف کرد که کرمانشاه روی گنجینهای بیپایان از شکوه تاریخ، موهبتهای اقلیمی و میراث ناملموس فرهنگی ایستاده است. چنانچه همافزایی میان نهادهای مسئول تقویت شده و زیرساختهای پایهای پذیرایی، راههای مواصلاتی، بازارچههای محلی و آموزش سرمایه انسانی جدی گرفته شود، این کهندیار زاگرس به جایگاه راستین خویش در نقشه گردشگری خاورمیانه دست خواهد یافت و جریان پایدار مسافران، ضامن رونق کسبوکارهای خرد و چرخش باطراوت چرخهای اقتصادی استان خواهد شد.
