جوان آنلاین: در حالی که مازندران با میانگین بارشهای چشـــمگیر و رودخانههای خروشان که در جای جای دشتها و کوهپایههایش جاری هستند و از همه مهمتر در همسایگی دیوارههای آبی دریای خزر قرار دارد، اما این فراوانی ظاهری، بر لبان این استان خشکسالیهای پنهانی را نشانده است. مدیریت سطحی آب، همچنان در سایه بیبرنامگی رنگ میبازد و در نبود زیرساختهای لازم برای هدایت و ذخیرهسازی، ۸۰ درصد نیاز آبی مازندران از سفرههای زیرزمینی استخراج میشود که زخمی عمیق بر پیکر آبخوانهای استان به شمار میآید. فرسودگی بیش از ۵ هزار و ۳۰۰ کیلومتر از شبکه ۲۵ هزار کیلومتری آبرسانی، به این بحران دامن زده و زیرساختها را ناتوان کرده است. با اینحال، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران از اجرای هزار و ۲۳۵ پروژه کلان خبر میدهد و تأکید دارد که توسعه زیرساختها در شرق استان، به عنوان کانون تنش آبی، اکنون با شتابی دوچندان دنبال میشود تا این عقبماندگی تاریخی جبران شود.
وضعیت منابع آبی مازندران با میانگین کشور تفاوت قابلتوجهی دارد و الگوی مصرفی آن، با واقعیتهای اقلیمی در تضاد است، در حالی که حدود ۵۸ درصد آب شرب کشور از منابع سطحی تأمین میشود، این میزان در مازندران تنها ۲۰ درصد است. این تفاوت فاحش، هشداری است که نشان میدهد با وجود تصور عمومی از پرآبی شمال، مدیریت آب در این استان با چالشی ساختاری روبهروست. منابع آب سطحی که باید منبع اصلی حیات باشند، به دلیل فقدان سدها و بندهای انحرافی، به راحتی به دریا میریزند و سفرههای زیرزمینی را در شرایطی قرار میدهند که هر روز بیش از گذشته، تراز منفی آنها را به رخ میکشد.
وقتی سفرهها دیگر پاسخگو نیستند
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران، با اشاره به وابستگی ۸۰ درصدی تأمین آب استان به منابع زیرزمینی، نسبت به تشدید بحران آب در شرق استان هشدار میدهد. بهزاد برارزاده در توضیح وضعیت موجود میگوید: «در حال حاضر حدود ۸۰ درصد آب مورد نیاز استان از سفرههای زیرزمینی برداشت میشود و ادامه این روند، بهویژه در شرق مازندران، فشار سنگینی بر منابع آبی وارد میکند.»
او با اشاره به شرایط بحرانی سفرههای زیرزمینی در شرق استان تصریح میکند: «این منطقه به محدوده ممنوعه آبی تبدیل میشود و سطح سفرهها به شکل محسوسی کاهش مییابد. از سوی دیگر، کیفیت آب در برخی نقاط به وضعیت لبشور و لبتلخ میرسد که زنگ خطری جدی است. در چنین شرایطی حفر چاههای جدید یا صرفاً بهسازی چاههای موجود دیگر نمیتواند پاسخگوی نیاز مردم باشد و باید الگوی تأمین آب در منطقه بهطور بنیادین تغییر کند.»
برارزاده، سد گلورد را به عنوان یکی از مهمترین گزینهها برای تأمین آب پایدار شرق مازندران معرفی میکند و میگوید: «انتقال آب از این سد میتواند بخش قابلتوجهی از نیاز شرب منطقه را پوشش دهد، اما روند اجرای این طرح به دلیل کمبود اعتبارات با کندی مواجه میشود. مردم شرق استان نیازمند آب شرب پایدار هستند و برای عبور از شرایط موجود، به عزم ملی و اختصاص اعتبارات ویژه نیاز داریم.»
نوسازی، تیغ دو لبه برای فرسودگی
یکی از بزرگترین نقاط ضعف سیستم آبرسانی مازندران، شبکهای است که با گذشت زمان، فرسوده شده و بخش بزرگی از آب تولیدی را پیش از رسیدن به دست مصرفکننده، در مسیر هدر میدهد. برارزاده یکی دیگر از چالشهای حوزه آب استان را همین فرسودگی شبکههای آبرسانی عنوان میکند و میگوید: «مجموع شبکه آبرسانی مازندران حدود ۲۵ هزار کیلومتر است که بیش از ۵ هزار و ۳۰۰ کیلومتر آن فرسوده بوده و نیازمند بازسازی است. برای ساماندهی این وضعیت، قرارداد بازسازی هزار و ۲۰۰ کیلومتر از شبکههای فرسوده منعقد میشود و عملیات اجرایی آن در حال انجام است تا نرخ هدررفت آب کاهش یابد.»
وی در ادامه از رویکردهای نوآورانه در مدیریت فاضلاب خبر میدهد و میافزاید: «زمین مورد نیاز برای احداث تصفیهخانههای فاضلاب در گلوگاه، بهشهر و نکا تأمین میشود. اجرای این تصفیهخانهها علاوه بر کاهش مشکلات زیستمحیطی ناشی از فاضلاب، امکان استفاده مجدد از پساب در بخش کشاورزی و صنعت را فراهم میکند. پساب تولیدی تصفیهخانه نکا حدود ۴۰۰ لیتر بر ثانیه، بهشهر ۶۰۰ لیتر بر ثانیه و گلوگاه ۱۶۰ لیتر بر ثانیه پیشبینی میشود که میتواند بخشی از نیاز بخشهای پاییندست را تأمین کند.»
برارزاده همچنین از اختصاص ۲۵۷ میلیارد تومان برای خرید دیزل ژنراتور خبر داده و تصریح میکند که این اعتبار با دستور استاندار مازندران تأمین میشود تا در شرایط بحرانی و هنگام قطعی برق، فعالیت تأسیسات آبرسانی متوقف نشود.
افق ۱۴۴۰ و توسعه زیرساختهای پایدار
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مازندران از اجرای هزار و ۲۳۵ پروژه در حوزه آب و فاضلاب استان خبر میدهد و میگوید: «توسعه زیرساختهای آب و فاضلاب در شرق مازندران شتاب میگیرد. پیش از انقلاب حدود ۴۰۰ کیلومتر شبکه آب در استان وجود دارد، در حالی که امروز هزار و ۲۹۱ روستا تحت پوشش خدمات آبفا قرار میگیرند و تمامی شهرهای مازندران نیز از این خدمات بهرهمند هستند.»
وی با بیان اینکه تأمین اعتبار مناسب برای طرحهای زیرساختی با همراهی نمایندگان مجلس دنبال میشود، میافزاید: «تقویت زیرساختهای پدافندی و افزایش تابآوری شبکههای آبرسانی از اولویتهای شرکت آب و فاضلاب است و در هر ۲۲ شهرستان استان پروژههایی برای مدیریت تنش آبی در دست اجرا قرار دارد.»
برارزاده با اشاره به برنامهریزی برای توسعه زیرساختها در هشت زون استان تصریح میکند: «در افق ۱۴۴۰ اقدامات مهمی در حوزه آب و فاضلاب پیشبینی میشود و برای تحقق این برنامهها به اعتبارات پایدار و مناسب نیاز داریم. شرکت آبفا خود را موظف میداند در تأمین آب پایدار و خدمترسانی به مردم با جدیت عمل کند.»
مطالبه ماندگاری در دیار شرق
در این میان، مسئولان محلی نیز بر اهمیت این پروژهها تأکید دارند. عقیل محمودی، فرماندار گلوگاه با اشاره به مشکلات موجود در حوزه آب شرب اظهار میکند: «تأمین آب پایدار برای شهر و روستاهای شهرستان همچنان یکی از مطالبات اصلی مردم است و در این راستا دو فاز مجتمع آبرسانی هزارجریب گلوگاه به بهرهبرداری میرسد. تکمیل فاز سوم این مجتمع در مناطق آنکومه و بارکلا نیز در دستور کار قرار میگیرد تا بخشی از مشکلات آبرسانی منطقه برطرف شود.»
فرماندار گلوگاه، انتقال آب از سد گلورد را یکی از راهکارهای اساسی برای حل مشکل آب شهرستان میداند و میگوید: «استفاده از ظرفیت این سد میتواند در تأمین پایدار آب شرب منطقه نقش مهمی ایفا کند. همچنین استفاده مناسب از پساب تصفیهشده میتواند در تأمین آب مورد نیاز بخش کشاورزی مؤثر باشد و اجرای طرحهای فاضلاب، بخشی از نیازهای زیرساختی شهرستان را پاسخ میدهد.»
حجتالاسلام شیخی عزیزی، امام جمعه گلوگاه نیز در این خصوص بیان میکند: «دسترسی به آب سالم و پایدار از مهمترین مسائل زندگی مردم است و تأمین آب پایدار علاوه بر نقش حیاتی در زندگی مردم، با ماندگاری جمعیت و جلوگیری از مهاجرت ارتباط مستقیم دارد. بسیاری از جابهجاییهای جمعیتی ریشه در کمبود امکانات و زیرساختهای اساسی دارد.»
او با تأکید بر ضرورت توجه ویژه به این شهرستان میگوید: «گلوگاه در گوشه استان مازندران قرار دارد و با وجود ظرفیتهای مختلف، با محرومیتهای قابلتوجهی روبهروست؛ بنابراین انتظار میرود توسعه زیرساختهای آب و فاضلاب شهرستان با جدیت بیشتری دنبال شود.»
مسیر آینده تأمین آب مازندران، چنانکه مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب تأکید میکند، باید به سمت استفاده بیشتر از منابع سطحی حرکت کند تا ضمن ارتقای کیفیت و کمیت خدمات، زمینه کاهش مشکلات آبی و جلوگیری از مهاجرت مردم از مناطق شرقی استان فراهم شود؛ هدفی که نیازمند تداوم اعتبارات، مدیریت هوشمند و همراهی مردم در مصرف بهینه است.
