شهرستان ساوه در استان مرکزی، به دلیـل برخورداری از آبوهوای مطلوب و خاک حاصلخیز، همواره قطب کشاورزی منطقه بوده است. این شهرستان علاوه بر تأمین نیازهای غذایی مردم خود با تولید محصولات مازاد، حتی به بازارهای خارج از کشور نیز صادرات دارد. با این حال، وقوع خشکسالیهای پیاپی، فعالیتهای کشاورزی را در این منطقه با تهدید جدی مواجه کرده است. رئیس جهادکشاورزی ساوه اعلام کرد که اکنون با تمرکز بر سه محور اصلی شامل تکمیل خط انتقال سد کوچری، بازچرخانی پسابهای صنعتی و نوسازی الگوی کشت، میتوان این بحران را تا حد زیادی مرتفع کرد.
ساوه با دارا بودن ۷۰ نوع محصول کشاورزی، رتبه نخست تنوع محصولی را در استان مرکزی به خود اختصاص داده است. آمارهای جهادکشاورزی نشان میدهد این منطقه در تولید محصولات باغی نظیر انار، زیتون، پسته، گردو، بادام و انگور، پیشتاز استان است. در این میان، انار ساوه از شهرت جهانی برخوردار است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، سال گذشته بیش از ۸۵۰هزارتن محصول باغی و زراعی شامل انار، پسته، بادام، گردو، گندم، سیبزمینی، جو، کلزا و صیفیجات در این شهرستان تولید و روانه بازار شده است. با توجه به شیوع کشت محصولات زراعی، سالانه ۵۰هزار هکتار از اراضی ساوه به زیر کشت گندم و جو میرود؛ به طوری که ۱۷درصد از کل سطح زیر کشت این دو محصول در استان، متعلق به ساوه است. همچنین تولید سالانه ۱۲۰هزار تن گندم در این منطقه، علاوه بر رتبه نخست استان، آن را به یکی از مرغوبترین گندمهای کشور تبدیل کرده است.
استراتژی عبور از بحران کمآبی
با وجود این مزایای چشمگیر، گرمایش هوا و کاهش بارشها در سالهای اخیر، تولیدات کشاورزی را با مخاطره جدی روبهرو کرده است. مدیران جهاد کشاورزی با طراحی یک «نقشه راه» برای عبور از بحران، برنامهریزیهای خود را بر سه رکن اصلی استوار کردهاند.
مدیر جهادکشاورزی ساوه، دراینباره میگوید: «تسریع در تکمیل خط انتقال سد کوچری، توسعه استفاده از پساب در بخش صنعت و اصلاح الگوهای کشت، محورهای اصلی راهبرد جدید ما برای مدیریت منابع آب کشاورزی است.»
علیرضا طهماسبی با اشاره به پیشرفت ۷۰درصدی پروژه انتقال آب سد کوچری افزود: «برای اتصال چاههای حفرشده به شبکه و بهرهبرداری کامل، به حدود هزارمیلیاردتومان اعتبار نیاز است که بخشی از آن تأمین شده و پیگیریها برای مابقی اعتبار ادامه دارد.»
گذار از کشاورزی سنتی به نوین
این اقدامات در حالی انجام میشود که در دو سال گذشته، بخش قابلتوجهی از باغات منطقه دچار خسارت شدهاند. طبق برنامه هفتم توسعه، هدف اصلی «کاهش ۲۰درصدی مصرف آب» و همزمان «افزایش ۲۰درصدی تولیدات کشاورزی» است. کارشناسان معتقدند دستیابی به این هدف از طریق تغییر الگوی کشت، اصلاح شیوههای آبیاری و گذار از کشاورزی سنتی به نوین امکانپذیر است.
در این راستا، اولویت با محصولاتی است که علاوه بر ارزش افزوده اقتصادی بالا، نیاز آبی کمتری داشته باشند. همچنین توسعه کشت گلخانهای به عنوان دومین راهکار کلیدی برای افزایش بهرهوری آب مطرح است؛ چراکه این روش ضمن افزایش چشمگیر تولید در واحد سطح، مصرف آب را به شدت کاهش میدهد.
مدیر جهاد کشاورزی ساوه میگوید: «انتقال زمان کشت برخی محصولات از بهار به پاییز و زمستان و بازسازی قنوات، از دیگر برنامههای مهم ما در مناطق خشک است که میتواند تأثیر مستقیمی در تأمین آب کشاورزان داشته باشد.»
طرحهایی که با اجرای آنها، امید میرود ساوه همچنان به عنوان قطب بیرقیب محصولات کشاورزی در منطقه باقی بماند.
