جوان آنلاین: نبض سبز بام کرمان به شماره افتاده است. جنگل قائم، این پهنه دستکاشت پرابهت که در دامنه کوههای صاحبالزمان (عج) آرمیده، این روزها با هجوم بیرحمانه سوسکهای پوستخوار، رنگ زوال به خود گرفته است. میراثی ۵۰ساله با مساحت ۲۳۰هکتار و نیممیلیون اصله درخت که روزگاری سپر بلای شهر در برابر طوفانهای سهمگین شن بود، اکنون زیر سایه سنگین خشکسالی، مداخلات انسانی و طغیان آفت، در سکوت خشک میشود. برای نجات این ریه تنفسی، مبارزهای زیستی در جریان است. کارزاری حیاتی برای بازگرداندن تپش زندگی به کالبد رنجور جنگل قائم.
بر فراز دامنههای غبارآلود شرق کرمان، پهنهای سبز و چشمنواز خودنمایی میکند که دهههاست همچون دیواری استوار، سینه در سینه طوفانهای کویر سپر کرده است. جنگل قائم که بومیان قدیمی آن را پناهگاه شهر در برابر هجوم ریزگردها میدانند، سدی طبیعی است که آسمان غبارآلود روزهای دور کرمان را به روشنی و پاکی بدل ساخت. این قلمرو دستکاشت با نیم میلیون سرو، کاج و نارون، پناهگاه زیستی و تفرجگاه کمنظیر مردم منطقه است که با گذشت سالیان، دستخوش تغییرات اقلیمی شدید و دستاندازیهای انسانی شد. جادهسازیها و ساختوسازهای پراکنده از یک سو و تازیانه خشکسالیهای متوالی از سوی دیگر، توان دفاعی این درختان کهنسال را فرسوده است. اکنون در اوج این بیرمقی، دشمنی ریزجثه، اما مرگبار به جان کاجهای تنومند افتاده است؛ سوسک پوستخوار کاج، حشرهای قهوهایرنگ و ۳ میلیمتری که شاهرگهای حیاتی درخت را نشانه رفته است. این آفت در حالت عادی خطری جدی به شمار نمیآید، اما وقتی تنش خشکی بر پیکر جنگل سایه افکند، سد دفاعی صمغی درختان ترک برمیدارد. سوسکها با سوراخ کردن پوست تنه، دالانهایی عمیق میسازند و لاروهای گرسنه آنها با قطع شریانهای حیاتی و آوندهای آبکش، مسیر تغذیه و آبرسانی به تاج درخت را مسدود میکنند. نتیجه این هجوم پنهان، زردی ناگهانی برگها و سرانجام ایستادن اسکلتهای چوبی و خشک در دل جنگل است.
آخرین امید برای نجات ریههای شهر
رویارویی با آفتی که در تاریکی زیر پوست درخت سنگر گرفته، با روشهای سنتی غیرممکن است. سمپاشیهای متداول و شیمیایی هیچ اثری بر روی لاروهای پنهان در اعماق تنه ندارند و تنها موجب آلودگی محیطزیست میشوند. متخصصان گیاهپزشکی بر این باورند که تنها راه خروج از این بحران، پایشهای مستمر و استفاده از روشهای بیولوژیک است. نصب تلههای کراس مجهز به فرمونهای جنسی، شگرد علمی جدیدی است که با جذب حشرات بالغ در فصل جفتیابی بهویژه از خرداد تا مرداد، چرخه تکثیر این حشره مهاجم را در نطفه خفه میکند. عملیات پایش و مهار این آفت که تا پایان آبان ادامه دارد، اکنون به معابر شهری و پارکهای حاشیهای کرمان نیز کشیده شده است. مدیریت شهری با تعویض دورهای کپسولهای جاذب و قطع و معدومسازی شاخهها و درختان کاملاً آلوده، تلاش میکند تا از سرایت این بیماری به پهنههای سالم جلوگیری کند. نجات جنگل قائم، نجات یک جاذبه گردشگری ساده نیست؛ حفظ سپری دفاعی در برابر پیشروی بیابان است. اگر امروز اقدامات حمایتی، تقویت سیستم آبیاری و مبارزه بیولوژیک با این آفت جدی گرفته نشود، فردا طوفانهای شن دوباره آسمان کرمان را تاریک خواهند کرد و این میراث سبز، تنها در خاطرهها باقی خواهد ماند. کرمان بار دیگر به جنگل قائم چشم دوخته است. جایی که هر درخت، نشانی از مقاومت شهر در برابر خشکی و غبار است. کارشناسان میگویند اگر پایش و تلهگذاری بهموقع ادامه یابد، میتوان سرعت گسترش آفت را مهار کرد و فرصت بازسازی را به این پهنه داد. درختان بیمار باید هرچه زودتر شناسایی و حذف شوند تا کانونهای آلودگی بسته بماند. همزمان، آبیاری اصولی، کاهش تنشهای محیطی و مراقبت مستمر، شرط زندهماندن این میراث سبز است. جنگل قائم حافظه زیستی کرمان و سپر تنفسی شهر است.
