جوان آنلاین: تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، تخریب خاک و پیامدهای ناشی از آلودگیهای زیستمحیطی، در سالهای اخیر تأثیر مستقیمی بر افت تولید و کاهش پایداری بخش کشاورزی گذاشته و ضرورت بهرهگیری از شیوههای نوین را بیش از گذشته آشکار کرده است. در این میان، کشاورزی حفاظتی بهعنوان یکی از رویکردهای مؤثر در صیانت از منابع آب و خاک، میتواند زمینه حفظ و تقویت تولیدات کشاورزی را فراهم کند. لرستان نیز با وجود برخورداری از ظرفیتهای قابلتوجه اقلیمی و جایگاه مهم در تولید محصولات کشاورزی، بهدلیل تداوم برخی روشهای سنتی و تشدید آثار تغییرات آبوهوایی، با چالشهای جدی روبهرو شده است؛ چنانکه به گفته عضو هیئتعلمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، توسعه کشاورزی حفاظتی یکی از مهمترین راهکارها برای نجات منابع این استان در برابر تنشهای اقلیمی به شمار میرود.
یکی از مشکلاتی که سالهاست گریبانگیر کشاورزان شده تا آنها نتوانند بهره لازم را از تولیدات خود ببرند، استفاده از روشهای سنتی در کشاورزی است که علت رامی توان در کوچکی زمینها و نداشتن سرمایه لازم برای استفاده ازفن آوریهای نوین جستوجو کرد. موضوعی که موجب شده تا در حال حاضر زمینهای کشاورزی ومنابع آبی به شدت دچار آسیب شود. دراین میان لرستان با دارا بودن بیش از ۸۰۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی یکی ازاستانهای مهم در زمینه تولیدات انواع محصولات کشاورزی است. این درحالی است که با وجود این مزایا، بکارگیری روشهای سنتی موجب شده تا آنها نتوانند بهره لازم را از زحمات خود ببرند، موضوعی که به گفته کارشناسان کشاورزی تنها راه نجات آن، بکارگیری کشاورزی حفاظتی است.
لزوم تحول بنیادین در کشاورزی
طبق آمارها سالانه بالغ بر ۳۰۰هزارتن محصولات باغی درلرستان تولید میشود که بیشترین میزان مربوط به شهرستانهای بروجرد، خرمآباد، دورود، سلسله، کوهدشت، الیگودرز، پلدختر، ازنا، چگنی و رومشکان است. این درحالی است که این استان با تولید سالانه بیش از ۱۳۰ هزار تن انواع حبوبات رتبه نخست کشور را به خود اختصاص داده است. همچنین سالانه از اراضی این استان ۵۵۰ هزار تن گندم و ۱۵۰هزار تن جو برداشت شود. با این وجود بیتوجهی به استفاده از روشهای نوین کشاورزی که یکی از مهمترین آنها کشاورزی حفاظتی است موجب شده تا زنگ خطر کاهش تولیدات محصولات کشاورزی از سوی کارشناسان کشاورزی به صدا درآید. مسعود رفیعی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان با بیان اینکه پایداری تولید در بخش کشاورزی بدون حفاظت از منابع آب و خاک، عملاً ناممکن است، میگوید: «کشاورزی حفاظتی با تکیه بر اصول علمی حداقل دستکاری خاک، حفظ بقایای گیاهی و تناوب زراعی، راهکار اصلی برای افزایش تابآوری مزارع استان در برابر تنشهای اقلیمی است.»
وی با اشاره به مزایای حفظ بقایای گیاهی در مزارع با بکارگیری این روش میافزاید: «بقایای گیاهی مانند یک سپر دفاعی در برابر فرسایش بادی و آبی عمل کرده و با کاهش تبخیر، رطوبت خاک را تثبیت میکند.» این درحالی است که حداقل اختلاط مکانیکی خاک، حفظ بقایای گیاهی یا گیاهان پوششی روی سطح خاک وتناوب محصولات زراعی با گونههای مختلف تنها گوشهای از مزایا کشاورزی حفاظتی است.
همچنین صرفه جویی در وقت و نیروی کار، کاهش هزینههای سوخت، عملیاتی و نگهداری ماشین آلات، افزایش حاصلخیزی خاک، کاهش فرسایش و تخریب خاک. افزایش عملکرد و کیفیت محصول، کاهش اثرات تغییر اقلیم، افزایش تنوع زیستی و تعادل بیولوژیکی از دیگر مزایای استفاده از این روش است.
از آنجا که در کشاورزی حفاظتی میتوان از محصولات زراعی مختلفی استفاده کرد که با شرایط بوم شناختی منطقه، نیازهای بازار و اصول کشاورزی حفاظتی سازگار باشند؛ لذا استفاده ازاین روش در لرستان از کارایی بالایی برخوردار است. ازآنجایی که کشت گندم، جو وکلزا دراین استان رونق دارد، این نوع از کشت موجب افزایش مواد آلی خاک، کاهش فرسایش و تبخیر و افزایش تنوع زیستی میشود. همچنین کشت حبوبات وگیاهان ریشهای میتواند موجب افزایش ازت، آنتی اکسیدان و افزایش مواد آلی خاک، شود. با این وجود، عدم آگاهی و آموزش کافی برای کشاورزان و مشاوران در مورد فواید، تأمین نشدن نهادههای لازم مانند بذرهای مناسب، ماشین آلات کشت مستقیم، گیاهان پوششی و کودهای آلی، عدم وجود حمایتهای دولتی مانند تسهیلات اعطایی، بیمه، قیمت گذاری منصفانه و ترویج کشاورزی حفاظتی، مقاومت فرهنگی و روانی برای تغییر الگوی سنتی کشاورزی و اعتماد به خاکورزی و شخم زدن موجب شده تا این روش به طورجدی محقق نشود.
