در دل تاریخ کهن اصفهان، مساجدی جا خوش کردهاند که طنین یاد گذشته و آیینهای از فرهنگ و معماری شکوهمند ایرانی را در خود دارند. مسجد جامع خوزان خمینیشهر، یکی از این جواهرهای مذهبی و تاریخی است که هنوز هم با اصالت و زیبایی خیرهکنندهاش گردشگران داخلی و خارجی را مجذوب خود میسازد.
در خیابانهای خمینیشهر اصفهان، رد پای تاریخ و معنویت را میتوان در سازههای کهن بازجست، اما مسجد جامع خوزان همچون نگینی درخشان است که گذشته و حال را به هم پیوند میزند. این مسجد نهتنها محلی برای راز و نیاز اهالی شهر، بلکه مقصدی دیدنی برای گردشگرانی است که برای تجربه ملموس تاریخ و هنر ایرانی به این دیار قدم میگذارند. مسجد جامع خوزان، یادگاری از قرن هشتم هجری و روزگار ایلخانیان مغول است، اما قصهها و روایتهای شفاهی، افسانههایی فراتر از تاریخ رسمی برایش ساختهاند. برخی از کهنسالان شهر بر این باورند که این بنا از سوی امام حسن (ع) پیریزی شده و از همین رو مسجد را به نام مبارک ایشان میشناسند. شاید روزگاری قبلتر، در همین محل، آتشکدهای ساسانی شعلهور بوده و با آمدن اسلام، مسلمانان دیار آن را تخریب و بنایی نو برپا داشتهاند؛ بنایی که با گذر سالها، با هر نسل، رنگ و بوی تازهای به خود گرفته است. دوران صفویه، زمان شکوفایی و دگرگونی مسجد بود. مناره و گلدستههایی بر جزرهای ایوان جنوبی افزوده شد و با نقشآفرینی هنرمندان، نقوش گل و بوته و اسلیمی زیر نیمطاقهای چهار ایوان اصلی نقش بست. دوره قاجاریه نیز بیاثر نماند؛ شبستان زمستانی، مشهور به بیتالشتا، در ضلع غربی مسجد گسترش یافت تا پناه دلگرمی برای نمازگزاران فصل سرما باشد. راز زیبایی و استحکام مسجد خوزان را باید در جزئیاتش جست؛ در مقرنسکاریهای دلفریب، قطاربندیها و گچبریهای نازککارانه، تزیینات معقلی، کاشیکاری و پنجرههای مشبک گچی و آجری. ستونهای سنگی تراشخورده در شبستان، مصالح بومی، چون خشت و چوب و گچ که بعدها با آجر بازسازی شدند و در زمان صفویان آجرنما به آن افزوده شد. تزیینات چشمنوازی که در کمتر مسجدی با این قدمت و عظمت میتوان یافت، خوزان را همچنان خاص و ماندگار کرده است. این مسجد چهارایوانی که در ۲۶ آبانماه ۱۳۷۵ افتخار ثبت ملی را یافت، نهتنها میراث گرانبهای اصفهان، بلکه نماد پیوند عمیق فرهنگ، ایمان و هنر ایرانی است. چشمانداز پر رمز و راز و صمیمیت فضای معنوی مسجد جامع خوزان، تجربهای منحصربهفرد برای بازدیدکنندگان رقم میزند؛ انگار هر ایوان و هر تکه از کاشیها، زمزمههای کهن و نجواهای بیزمان را در دل خود نگه داشتهاند. امروز، این مسجد پس از مرمت، همچنان مکان برگزاری آیینهای مذهبی و نماز مردم شهر است؛ جایی که تاریخ، معنویت و زیبایی، دستبهدست هم داده تا یادگار ماندگاری برای نسلهای آینده باشد.
