جوان آنلاین: صنعت آبزیپروری در سالهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای توسعه اقتصادی و تأمین امنیت غذایی در ایران تبدیل شده است؛ صنعتی که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز غذایی کشور، نقش مهمی در ایجاد اشتغال پایدار بهویژه در مناطق ساحلی و کمبرخوردار ایفا میکند. در میان شاخههای مختلف این صنعت، پرورش میگو جایگاهی ویژه دارد، زیرا با تکیه بر ظرفیتهای طبیعی سواحل جنوبی کشور میتواند به رشد تولید، توسعه صادرات و افزایش درآمد جوامع محلی کمک کند. استانهای جنوبی بهویژه بوشهر و سیستان و بلوچستان به دلیل دسترسی به آبهای آزاد، شرایط اقلیمی مناسب و وجود اراضی مستعد از مهمترین کانونهای توسعه این فعالیت به شمار میروند. در حالی که بوشهر با تولید دهها هزار تن میگوی پرورشی یکی از قطبهای اصلی این صنعت در کشور محسوب میشود، در سیستان و بلوچستان نیز طرحهای نوآورانهای برای گسترش آبزیپروری در حال اجراست که میتواند افق تازهای برای اشتغال و بهرهوری منابع آبی در مناطق شرقی کشور ایجاد کند.
از حدود دو دهه قبل، گسترش آبزیپروری به عنوان یکی از راهبردهای مهم برای تقویت اقتصاد دریا محور و افزایش تولید محصولات پروتئینی در کشور مورد توجه قرار گرفته است. ایران با برخورداری از سواحل طولانی در جنوب و شمال، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه این صنعت دارد و پرورش میگو در میان فعالیتهای شیلاتی به دلیل ارزش اقتصادی بالا، بازار صادراتی مناسب و امکان ایجاد اشتغال در مناطق ساحلی، اهمیت ویژهای یافته است.
تجربهای تازه در آبزیپروری
در استان سیستان و بلوچستان، توسعه آبزیپروری تنها به سواحل مکران محدود نمانده و تلاش شده است تا با استفاده از روشهای نوین، این فعالیت به مناطق داخلی نیز گسترش یابد. یکی از نمونههای این رویکرد، اجرای طرح پایلوت پرورش میگوی وانامی در فضای گلخانهای در شهرستان هیرمند است؛ طرحی که هدف آن افزایش بهرهوری منابع آبی و ایجاد فرصتهای جدید اقتصادی برای ساکنان منطقه است.
سرپرست اداره شیلات هیرمند، با اشاره به اهمیت این طرح میگوید: «طرح پایلوت پرورش میگوی و انامی در فضای گلخانهای شهرستان به گونهای طراحی شده که علاوه بر بهرهوری از منابع آب، امکان اشتغال و درآمدزایی برای مردم فراهم شود. موفقیت این طرح میتواند شهرستان هیرمند را به عنوان مرکز توسعه آبزیپروری در شمال استان معرفی کند و الگویی برای اجرای این مدل در دیگر شهرستانها باشد.»
به گفته محمدرضا سرگلزایی، این طرح در روستای کرتکه و در محیط گلخانهای آغاز شده و در مرحله نخست ۲۰ هزار پست لارو میگوی و انامی در آن رهاسازی شده است.
این مسئول توضیح میدهد: «طول دوره پرورش در این طرح حدود چهار ماه است و در این مدت تمامی آموزشهای لازم به بهرهبردار ارائه شده و تجهیزات مورد نیاز نیز در اختیار او قرار گرفته است. در طول دوره پرورش نیز هر ۱۵ روز یک بار عملیات بیومتری برای بررسی روند رشد میگوها انجام میشود و جیره غذایی بر اساس نیاز آنها تنظیم خواهد شد.»
سرپرست اداره شیلات هیرمند با تأکید بر اهمیت کنترل شرایط محیطی در این طرح میافزاید: «اکسیژن، دما و سایر فاکتورهای فیزیکی و شیمیایی آب به صورت مستمر اندازهگیری میشود تا شرایط مناسب برای رشد میگوها فراهم باشد. در صورت موفقیت این پروژه، پرورش میگوی وانامی به استخرهای بخش خصوصی در حوزه سیستان و شهرستان هیرمند معرفی خواهد شد و این فعالیت میتواند در کنار پرورش ماهیان گرمابی و سردابی به توسعه سایر آبزیان نیز کمک کند.»
در همین راستا، رئیس گروه توسعه آبزیان اداره کل شیلات سیستان و بلوچستان در بخش آبهای داخلی نیز بر اهمیت استفاده بهینه از منابع آبی در استان تأکید میکند.
رضا فدایی میگوید: «هدف ما معرفی آبزیان شورپسند است تا بتوانیم در بازه زمانی کوتاه بیشترین بهرهوری را از منابع آبی داشته باشیم. گونههای متنوعی از آبزیان برای این منظور مورد بررسی قرار گرفتهاند که میتوانند در شرایط خاص منابع آبی استان پرورش داده شوند.»
او با اشاره به ویژگیهای میگوی و انامی توضیح میدهد: «این گونه مقاومت بالایی در برابر شوری آب دارد و به همین دلیل برای مناطق دارای آبهای نامتعارف گزینه مناسبی محسوب میشود. اداره کل شیلات استان در کنار سایر پروژههای الگویی توسعه آبزیپروری، اجرای این طرح گلخانهای را در سال ۱۴۰۵ در شهرستان هیرمند آغاز کرده است.»
فدایی میافزاید: «این گونه برای نخستین بار در فضای گلخانهای در روستای هدف شهرستان هیرمند معرفی شده و امیدواریم در طول دوره چهار ماهه پرورش به وزن مناسب برسد و حداکثر بهرهوری حاصل شود. برنامه ما این است که در سالهای آینده این گونه آبزیان را در دیگر شهرستانهای شمال استان که دارای آبهای نامتعارف هستند نیز گسترش دهیم.»
قطب تولید میگوی پرورشی
در سوی دیگر سواحل جنوبی کشور، استان بوشهر به عنوان یکی از قطبهای اصلی تولید میگوی پرورشی در ایران شناخته میشود؛ استانی که زیرساختهای گسترده و حضور فعال بخش خصوصی، آن را به یکی از مراکز مهم صنعت آبزیپروری کشور تبدیل کرده است.
مدیرکل شیلات استان بوشهر، با اشاره به جایگاه این استان در تولید میگو میگوید: «در سال گذشته میزان تولید میگوی پرورشی در استان بوشهر از مرز ۳۰ هزار تن عبور کرد. این میزان تولید نشاندهنده ظرفیت بالای استان و تلاش گسترده فعالان بخش خصوصی و بهرهبرداران در این حوزه است.»
عقیل امینی با اشاره به اینکه برنامهریزی برای افزایش تولید در سال جاری نیز ادامه دارد، توضیح میدهد: «پیشبینی میشود در سال زراعی پیش رو بین ۵/۳ تا ۴ میلیارد قطعه لارو میگو در مراکز تکثیر استان تولید شود که این میزان میتواند زمینه افزایش تولید در مزارع پرورش میگو را فراهم کند.»
او با اشاره به توسعه زیرساختهای این صنعت در استان میافزاید: «در سال جاری تعداد استخرهای لاینر شده در مزارع پرورش میگو به حدود ۵۰۰ استخر افزایش یافته است. همچنین عملیات ذخیرهسازی میگو از ۲۰ فروردین آغاز شده و همچنان ادامه دارد. علاوه بر این، دو واحد نرسری در مناطق دلوار در شهرستان تنگستان و بویرات در شهرستان دیلم فعال هستند که نقش مهمی در تقویت زنجیره تولید دارند.»
امینی با اشاره به برخی چالشهای پیش روی این صنعت میگوید: «در حوزه تکثیر و پرورش میگو موضوعاتی مانند ورود کارشناسان خارجی و واردات خوراک مورد نیاز مراکز تکثیر مطرح بود که با پیگیریهای انجام شده بخش زیادی از این مشکلات برطرف شده و اقلام خوراکی مورد نیاز وارد استان شده است.»
گسترش طرحهای نوآورانه در سیستان و بلوچستان و توسعه زیرساختهای تولید در بوشهر این توانمندی را دارد که صنعت میگوی پرورشی ایران را وارد مرحلهای تازه از رشد کند که در آن توجه همزمان به بهرهوری منابع، اشتغالزایی و افزایش تولید، این صنعت را به یکی از پایههای مهم اقتصاد دریا محور و امنیت غذایی کشور تبدیل کند.
