جوان آنلاین: در سالهای اخیـــر، به منظــور جلوگیری از فرسایش، تخریب و از بین رفتن خاک حاصلخیز مراتع بر اثر سیلاب و نیز ذخیرهسازی آبهای سطحی، عملیات آبخیزداری و آبخوانداری در استانهای مختلف کشور با جدیت در دستور کار قرار گرفته است. به دلیل هزینهبر بودن این طرحها، اجرای اقدامات جهادی از سوی دستگاههای مسئول اهمیت ویژهای یافته است و نمونه بارز آن، طرحهای اجراشده در استان ایلام است. موضوعی که رئیس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مهران نیز با اشاره به این اقدامات میگوید: «پروژه اصلاح و احیای مراتع در قالب طرح محرومیتزدایی، به مساحت ۵۰۰ هکتار در منطقه سرتنگ زعفرانیه شهرستان مهران با همکاری همهجانبه قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) به مرحله اجرا درآمد.»
براساس آخرین آمارها، استان ایلام ۷۸۰ هزار هکتار مرتع دارد که معادل ۶۰ درصد مساحت استان است. این استان یکی از مقاصد اصلی عشایر کوچرو به شمار میرود و سالانه حدود ۶ هزار و ۵۰۰ نفر از عشایر استانهای کرمانشاه، لرستان و همدان با حدود ۱۵۰هزار رأس دام در مراتع ایلام اتراق میکنند.
با وجود برخورداری از ۷۸۰ هزار هکتار مرتع که معادل یک درصد مراتع کشور است، هماکنون پنج تا شش برابر ظرفیت واقعی مرتع، چرای دام در این استان انجام میشود؛ موضوعی که زنگ خطر جدی برای از دست رفتن پوشش گیاهی و تخریب خاک به صدا درآورده است.
محمد کریمیان، کارشناس ارشد منابع طبیعی گرایش بیابانزدایی، در این باره میگوید: «در حال حاضر فشار چرای دام در مراتع استان بیش از پنج برابر ظرفیت مرتعی است و این وضعیت باعث فقیر شدن مراتع، بهویژه در شهرستانهای دهلران، مهران و آبدانان شده است.»
اجرای عملیات بیومکانیک
منطقه «سرتنگ زعفرانیه» شهرستان مهران یکی از نقاطی است که بیش از هر جای دیگر به عملیات آبخیزداری برای جلوگیری از تخریب مراتع نیاز دارد.
رئیس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری مهران اعلام میکند: «در راستای تفاهمنامه میان اداره کل منابع طبیعی ایلام و قرارگاه امامحسنمجتبی (ع)، پروژه بزرگ اصلاح و احیای مراتع با استفاده از عملیات بیومکانیک در منطقه سرتنگ زعفرانیه با موفقیت اجرا شد.»
بابک علیمیرزایی میگوید: «در این طرح، با توجه به شرایط منطقه، از روشهای نوین بیومکانیک شامل احداث «هلالی آبگیر» و «کنتور فارو» استفاده شده است؛ روشهایی که رطوبت لازم برای رشد گونههای گیاهی را تأمین کرده و به تقویت پوشش گیاهی و افزایش قابل توجه تولید علوفه منجر میشود.»
به گفته این مسئول، هدف اصلی از اجرای این عملیات، کنترل روانآبهای سطحی و جمعآوری و ذخیرهسازی نزولات آسمانی در دل خاک است.
غنیسازی پوشش گیاهی و مدیریت چرا
مدیریت چرا و کنترل دام به عنوان یکی از مهمترین اقدامات حفاظتی در ایجاد تعادل بین دام و مرتع مطرح است. این اقدام با هدف حفظ پوشش گیاهی، صیانت از منابع آب و خاک، ایجاد فرصت برای تجدید حیات گیاهان مرتعی و جلوگیری از تخریب اکوسیستم طبیعی، طی سالهای اخیر در استان ایلام با جدیت دنبال شده است.
در کنار عملیات بیومکانیک در منطقه «سرتنگ زعفرانیه»، برنامه تقویت پوشش گیاهی نیز اجرا شده است. برای این منظور، بذر گونههای مرغوبی مانند آگروپایرون، ماشک، اسپرس، شبدر و درمنه - که مورد نیاز و قابل استفاده برای دامهاست - در این اراضی کشت شده است. این اقدام در آینده نقشی اساسی در پایداری اکوسیستم منطقه ایفا خواهد کرد.
