جوان آنلاین: قرار است همه مدارس دولتی، در آینده نزدیک، هیئتامنایی شوند، این طرحی است که وزیر آموزش و پرورش خبرش را داده و گفته که در مرحله نهاییشدن قرار دارد. شاید در نگاه اول، این طرح، نوید تغییر و بهبود بدهد، اما اعلامش، نگرانیهای جدی میان خانوادهها برای دسترسی فرزندانشان به تحصیل رایگان را به همراه داشتهاست.
مدارس هیئتامنایی، طبق تجربه خانوادهها، با دریافت شهریه اداره میشوند، اما تا پیش از این، انتخاب ثبتنام در مدارس هیئتامنایی کاملاً اختیاری بود و آنهایی که بنا به هر دلیلی نمیخواستند یا حتی نمیتوانستند، پولی پرداخت کنند، فرزندانشان را در مدارس عادی دولتی ثبتنام میکردند. حال وقتی قرار باشد که تمام مدارس در مسیر هیئتامنایی شدن قرار گیرد، آیا دانشآموزانی که توان پرداخت شهریه ندارند، ثبتنام میشوند یا اینکه از آموزش، محروم خواهند شد؟!
بارها و بارها نوشتیم که آموزش و پرورش جای آزمون و خطا نیست. اینکه هر تصمیم شتابزده، هر طرح بدون مطالعه دقیق و هر تغییر ناگهانی میتواند به پیکره نحیف نظام آموزش رسمی آسیب جدی بزند، آسیبی که بیشک، پیامدهایی غیرقابل جبران به همراه دارد.
حتی اگر هدف از هیئتامنایی شدن مدارس، ارتقای کیفیت مدارس باشد، بدون بررسی دقیق و همهجانبه پیامدها و همچنین مشارکت خانوادهها و کارشناسان، خطر ایجاد فشار مضاعف اقتصادی و اجتماعی در میان خانوادهها وجود دارد که باید بدان توجه شود.
وزیر: نقش اولیا پررنگتر میشود
رهبر معظم انقلاب در پیام روز معلم امسال بر اهمیت افزایش مشارکت خانوادهها در اداره مدارس تأکید کردند: «باید تعامل خانوادههای دانشآموزان و دانشجویان در اداره مدارس و دانشگاهها، بیشتر از پیش فراهم شود.» چندی بعد آموزشوپرورش در واکنش به این توصیه، طرح هیئتامنایی شدن تمامی مدارس دولتی را مطرح کرد.
روز یکشنبه بود که علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، در گفتوگوی خبری ویژهای با تأکید بر فرمایش مقام معظم رهبری گفت: «این موضوع در دستور کار ماست تا نقش اولیا و مردم در ارتقای نظام تعلیم و تربیت پررنگتر شود.» او ادامه داد: «تعامل خانه و مدرسه باید افزایش یابد و اولیا در برنامهریزی مدارس نقش فعال و اثرگذار داشته باشند.» به گفته او، این رویکرد شامل دعوت از معلمان، والدین، صاحبنظران و افرادی است که میتوانند به بهبود کیفیت آموزش کمک کنند.
کاظمی همچنین اشاره کرد که وزارت آموزش و پرورش در حال طراحی ساختاری جدید است که تمام مدارس، حتی مدارس عشایری و روستایی، تحت چارچوب هیئت امنایی اداره شوند. او تصریح کرد: «کلیات این طرح در شورا مورد تأیید قرار گرفته و هدف ما، اجرای آن در سطح کشور به شکلی منسجم و کارآمد است.» این اظهارات آقای وزیر، ابهاماتی را به دنبال داشت، مثلاً اینکه تبدیل مدارس دولتی به هیئتامنایی، دست آنها را برای دریافت شهریه از خانوادهها کاملاً باز میگذارد، چه بسا که حتی از ثبتنام دانشآموزانی که شهریه پرداخت نمیکنند نیز امتناع کنند. حال چگونه قرار است که وزارت آموزش و پرورش این وضعیت را مدیریت کند؟
فردای آن روز، یعنی روز دوشنبه، وزیر آموزش و پرورش در آیین سپاس معلم درباره این ابهام پیشآمده توضیح داد: «هدف ما این است که در مدارس دولتی تنها یک نوع مدرسه وجود داشته باشد و ساختارهای متنوع فعلی حذف شوند، به جز مدارس خاص مانند سمپاد و مدارس استثنایی. حتی مدارس تکدانشآموزی در مناطق روستایی نیز با مشارکت معلمان، والدین و افراد محلی اداره خواهند شد تا ظرفیتهای مردمی در مدیریت مدارس به کار گرفته شود، اما این به معنای دریافت وجه از مردم نیست و وزارت آموزش و پرورش اجازه دریافت شهریه برای ثبتنام دانشآموزان را نخواهد داد.»
چه شد که هیئتامناییها شکل گرفتند؟
مدارس هیئتامنایی در کشور، حدود ۱۷ سال پیش با تصویب شورای عالی آموزش و پرورش تشکیل شدند. هدف اصلی این طرح، ایجاد فرصتی برای مشارکت فعال خانوادهها، معلمان و جامعه محلی در اداره مدارس بود تا مدیریت آموزش تنها محدود به مدیر و وزارتخانه نباشد. فلسفه این مدل، بر اساس این باور استوار است که وقتی ذینفعان اصلی، یعنی والدین و جامعه، در تصمیمگیریها دخیل باشند، کیفیت آموزش و انگیزه دانشآموزان افزایش پیدا میکند و مدرسه پاسخگوتر میشود.
تا امروز، حدود ۳هزارو۷۰۰ مدرسه هیئتامنایی در سراسر کشور فعالیت دارند. تجربه این مدارس نشان داده که حضور هیئت امنای فعال میتواند موجب ارتقای امکانات مدرسه، افزایش کیفیت آموزشی و انگیزه دانشآموزان شود، اما از آنجایی که این مدارس با استفاده از مشارکتهای مردمی و به صورت خودگردان اداره میشوند، اکثر خانوادهها با شنیدن نام هیئتامنایی، اول نام هر مدرسه، یاد هزینه و شهریههایش میافتند.
دغدغه والدین
ایده هیئتامنایی شدن مدارس پس از آنکه مطرح شد، سر و صدای زیادی به پا کرد. بسیاری از والدین نگران شدند، نگران اینکه مشارکت آنها، بدون قوانین مالی روشن و نظارت کافی منجر به نابرابری آموزشی شود. برخی از والدین در فضای مجازی نظراتشان را نوشتند.
کاربری به نام سارا نوشت: «مشارکت والدین خوب است، اما من نگرانم که معلمان زیر فشار بیشتری بروند، چراکه پای خانوادهها در میان میآید و آنها میخواهند نظر بدهند و تصمیم بگیرند. بعید میدانم همه چیز درست پیش برود. باید حواسمان را جمع کنیم که بچهها قربانی سردرگمیها نشوند.»
کاربر دیگری به نام کاظمی درباره وضعیت شهریههای مدارس دولتی که قرار است هیئت امنایی شوند اینطور گفتهاست: «هیئتامناییها شهریه میگیرند. حال اگر این مسئله شفاف نشود، چه تضمینی هست که با تبدیل همه مدارس عادی دولتی به مدارس هیئتامنایی، خانوادهها زیر بار هزینه و شهریه نروند؟ وزارت آموزش و پرورش باید تمام تلاشش را کند که مبادا به جای کمک، مشکلات اقتصادی و آموزشی بیشتری ایجاد کند.»
کاربر دیگری به نام لیلی نیز در این رابطه نوشت: «خانوادهها از همین حالا گیج شدهاند. بدون قوانین روشن و نظارت دقیق، سردرگمی ایجاد میشود. تفکر فانتزی را کنار بگذاریم و به جایش واقعبینانه فکر کنیم، چراکه نتیجه ممکن است حتی کمتر از چیزی باشد که انتظارش را داریم.»
یکی دیگر از کاربران به نام رضایی هم در این رابطه واکنش نشان داد: «میترسم خانوادهها مجبور شوند وقت و انرژی زیادی صرف کنند و در نهایت هیچ تغییری هم ایجاد نشود. پیشتر مشارکت خانوادهها را برای کمک مالی به مدارس تجربه کردیم و حالا مشارکت برای مسائل دیگر. اگر هم قرار است مشارکتی باشد باید همراه با حمایت و آموزش باشد، وگرنه فقط بار اضافی روی دوش مردم است.»
از ایده تا واقعیت اجرایی
شاید طرح هیئتامنایی شدن مدارس بتواند تصمیمگیری و پاسخگویی در مدارس را بهتر کند، اما اگر برنامه و مسیر روشنی نداشته باشد، ممکن است مشکلات تازهای هم ایجاد کند. مشارکت خانوادهها زمانی مفید است که شفافیت مالی وجود داشته باشد، قوانین مدیریت روشن باشند و نظارت کافی انجام شود. بدون اینها، دخالت بیشتر خانوادهها، تنها میتواند باعث سردرگمی، اختلافنظر و فشار روی معلمان و والدین شود.
بیتردید موفقیت این طرح، وابسته به همراهی سیاستها، توانمندسازی والدین و معلمان و حمایت دولت است. وقتی این شرایط فراهم شود، مشارکت واقعی خانوادهها میتواند کیفیت آموزش را بالا ببرد، بدون اینکه خانوادهها نگران هزینه یا محرومیت دانشآموزان باشند.
حال همچنان مشخص نیست که این طرح میتواند وضعیت آموزش کشور را سرو سامان دهد یا اینکه قرار است شرایط را پیچیدهتر و خانوادهها را سردرگم کند؟!
