جوان آنلاین: همزمان با فعالیت بازارهای کشور، سناریوهای بازگشایی بورس به دغدغه سیاستگذاران و سرمایهگذاران تبدیل شده است. فعالان بازار سرمایه اگرچه با تعطیلی بورس در شرایط فعلی موافق بودند، اما تأکید دارند که پس از گذر دوره سکوت نظامی، بازار سرمایه نیز با رعایت ملاحظاتی به تدریج به روال عادی بازگردد. برخی کارشناسان با اشاره به سابقه تعطیلی بورس در سایر کشورها در شرایط جنگی تأکید دارند تعطیلی بورس در این شرایط مانع از بروز رفتارهای هیجانی و تشدید افت میشود؛ به ویژه اینکه بازار سرمایه پیش از جنگ نیز حال و روزی خوش چندانی نداشت و اغلب در سایه نااطمینانی قرار داشت. از سوی دیگر، اتخاذ برخی سیاستهای مخرب نیز به کاهش رشد اقتصادی دامن زد که در نهایت اثراتش بر بورس نمایان شد. بر این اساس، به گفته کارشناسان، بورس بیش از اینکه از شرایط جنگی تأثیر بپذیرد، بیشتر از شرایط جنگ شوکه میشود. بنابراین به گفته آنها، مشکل اصلی بازار بیش از موضوعات ناشی از مسائل نظامی به مشکلات اقتصادی و انتظارات بازمیگردد.
در مقابل دسته اول که با بسته بودن بورس در شرایط جنگ موافق هستند، برخی، اما معتقدند که ادامه این وضعیت لطمات بیشتری به بازار میزند. در واقع به گفته آنها، این بیزمانی و نبود چشمانداز مشخص باعث قفل شدن نقدینگی شده و اعتماد سرمایهگذاران را تخریب میکند؛ کما اینکه همین حالا نیز تعطیلی بورس به سود برخی بازیگران بازار تمام شده است.
شواهد نشان میدهد در این دوره، صندوقهای درآمد ثابت بیشترین جذب پول حقیقی را داشتهاند، اما صندوقهای طلا پرنوسان ظاهر شدند. پس از شروع جنگ، دو کلاس دارایی شامل صندوقهای درآمد ثابت و صندوقهای کالایی بهصورت تدریجی بازگشایی شدند که در مجموع بخش قابلتوجهی از بازار سرمایه را دربرمیگیرند. برآوردها نشان میدهد ارزش دارایی صندوقهای درآمد ثابت به حدود ۷۰۰هزارمیلیاردتومان و صندوقهای کالایی نیز به حدود ۵۵۰هزارمیلیاردتومان رسیده که در مجموع نزدیک به هزارو۲۰۰ همت از بازار را شامل میشود.
بر اساس گزارشها، روز یکشنبه و در دومین روز معاملاتی هفته، استقبال سرمایهگذاران از صندوقهای درآمد ثابت بار دیگر افزایش یافت. هر چند روز شنبه کمترین میزان ورود پول حقیقی به صندوقهای درآمد ثابت از ابتدای جنگ ثبت شد که عامل اصلی این موضوع اقبال حقیقیها از صندوقهای طلا بود؛ با این حال در معاملات روز یکشنبه سرمایههای خرد به سمت صندوقهای درآمد ثابت حرکت کردند. بنابراین صندوقهای درآمد ثابت به نوعی برندگان تعطیلی بازار سرمایه بودهاند.
این وضعیت در غیاب بازار سرمایه، البته یک پیام روشن به سرمایهگذاران مخابره کرد و آن اینکه جریان نقدینگی در حال حرکت از داراییهای دلاری به سمت ابزارهای ریالی است. صندوقهای درآمد ثابت با جهش ۳۴۰ درصدی در جذب سرمایه خرد و ورود ۶/۶همت نقدینگی، پربازدهترین مقصد پول بودند؛ در حالی که صندوقهای طلا و نقره طی یک هفته گذشته با ریزشهای ۲ تا ۵/ ۴ درصدی و خروج محسوس پول حقیقی مواجه شدند. این جابهجایی جریان سرمایه، از نگاه فعالان، سیگنالی از انتظار بازار برای تقویت ریال در کوتاهمدت ارزیابی میشود.
اهمیت نحوه مدیریت در شرایط بازگشایی
در هر صورت، در شرایط فعلی که بورس همچنان تعطیل است، یک دیدگاه سومی نیز برای بازگشایی آن وجود دارد. جریانی که نظری میانه دارند و معتقدند بازار سرمایه نه به صورت فعلی باید بسته بماند و نه به صورت یکباره بازگشایی شود. ملاحظات این گروه به دلیل نبود چشمانداز مشخص در خصوص شرایط برخی شرکتهای آسیبدیده از جنگ از جمله فولادیها و پتروشیمیهاست. بر این اساس، پیشنهاد این گروه از کارشناسان بازگشایی تدریجی با رعایت ملاحظاتی است.
واقعیت آن است که آنچه بیش از تعطیلی اهمیت دارد، نحوه مدیریت این دوره و بهویژه چگونگی بازگشایی بازار است. اگر تعطیلی بازار با شفافسازی مستمر، ارائه اطلاعات دقیق از وضعیت اقتصاد و تدوین سناریوهای مشخص برای بازگشایی همراه باشد، میتوان بخشی از نگرانیها را مدیریت کرد.
یکی از موضوعات مهم در زمان بازگشایی بازار در شرایط هیجانی، نقش بازارگردانها و میزان اثرگذاری آنها بر حفظ تعادل معاملات است. تقویت منابع مالی بازارگردانها و الزام آنها به ایفای نقش فعالتر، یکی از شروط موفقیت در بازگشایی کنترلشده بازار است.
از سوی دیگر، حضور هدفمند نهادهای حمایتی میتواند به عنوان ضربهگیر نوسانات شدید و فشار فروش در روزهای ابتدایی بازگشایی عمل کند. ورود منابع از سوی صندوقهای تثبیت یا توسعه بازار، در روزهای نخست بازگشایی میتواند مانع از شکلگیری روندهای نزولی شدید شود.
مدیریت جریان اطلاعات و شفافسازی نیز از دیگر الزامات مهم است. همچنین ارائه گزارشهای شفاف از وضعیت صنایع، میزان آسیبها و چشمانداز متغیرهای کلان، به سرمایهگذاران کمک میکند تا تصمیمات منطقیتری اتخاذ کنند.
در کنار این موارد، کنترل اعتباردهی کارگزاریها نیز اهمیت دارد. در دورههای پرریسک، استفاده بیش از حد از اعتبار میتواند نوسانات بازار را تشدید کند. بنابراین، اعمال محدودیت موقت بر اعطای اعتبار جدید یا بازنگری در نسبتهای اعتباری، میتواند از افزایش ریسک سیستماتیک جلوگیری کند.
ضرورت بازگرداندن ثبات به بازار سرمایه در کوتاهترین زمان
یکی از مهمترین اولویتهای فعلی سیاستگذاران اقتصادی باید بازگرداندن ثبات به بازار سرمایه در کوتاهترین زمان ممکن باشد. کارشناسان تأکید دارند که بازگشایی موفق بازار سرمایه در شرایط بحرانی، نیازمند مجموعهای از سیاستهای کنترلی کوتاهمدت و اقدامات اعتمادساز است. اگرچه ابزارهایی مانند دامنه نوسان یا محدودیت فروش میتوانند از شدت نوسانات بکاهند، اما آنچه در بلندمدت تعیینکننده است، کاهش سطح ابهامات کلان و بازگشت ثبات به متغیرهای اقتصادی و سیاسی خواهد بود. افزون بر این مسئله، سیاستگذار در حال حاضر با ابهاماتی درخصوص شکلگیری صفوف فروش، در بازگشایی بازار احتیاط میکند. این در حالی است که استراتژی مذکور نمیتواند ادامهدار باشد و در نهایت، بازار به چرخه معاملات برمیگردد.
