جوان آنلاین: موضع ترامپ درباره دریافت ۲۰درصد عوارض از محموله کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، واکنش مقامات ایرانی را به همراه داشت و عراقچی در پیامی کنایهآمیز، ضمن تأیید با اصل دریافت حق خدمات، تأکید کرد که ایران در این زمینه «منصفانهتر» از امریکا عمل میکند و هزینه کمتری مطالبه خواهد کرد. بسیاری از کشورها از جمله نزدیکترین متحدان امریکا سیاست واشینگتن را مصداق «دزدی دریایی» توصیف کردهاند و تحلیلگران هشدار دادهاند اجرای چنین طرحی، هزینههای اقتصادی بسیار سنگینی را به بازار وارد خواهد کرد. همین باعث شد که ترامپ غروب دیروز از موضع خود عقبنشینی کند و بگوید که متحدان خاورمیانهای امریکا به او پیشنهاد کردهاند در ازای نگرفتن عوارض در امریکا سرمایهگذاری کنند. همزمان با جنجال تنگه هرمز، ترامپ همچنین تأسیسات هستهای جدید ایران در «کوهکلنگ» را به حمله تهدید کرد که نشان میدهد پس از ناکامی در تنگهبندی، اکنون نگاه واشینگتن به هستهای بیابانی دوخته شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور امریکا که تا همین اواخر دریافت عوارض از کشتیهای عبوری در تنگه هرمز از سوی ایران را اقدامی غیرقانونی میخواند، اکنون خود از اجرای طرحی مشابه توسط امریکا دفاع میکند. این چرخش آشکار در مواضع، واکنشهای گستردهای را در محافل سیاسی و بینالمللی برانگیخته و بار دیگر نگاهها را به سیاست امریکا در قبال این آبراه راهبردی معطوف کرده است.
سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، با دستاویز قرار دادن این طرح، دوشنبه شب در پیامی طعنهآمیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رئیسجمهور امریکا خواستار دریافت ۲۰ درصد عوارض و غرامت از تنگه هرمز شده است، ما منصفتر خواهیم بود». عراقچی نوشت: «ترامپ کاملاً درست میگوید. هر که عبور امن و ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را تأمین میکند، شایسته دریافت هزینه این خدمت است. ایران همواره حافظ امنیت تنگه هرمز بوده و برای همیشه نیز چنین خواهد ماند». وزیر خارجه نوشت: «البته ۲۰ درصد رقم بسیار بالایی است، ما منصف خواهیم بود».
دونالد ترامپ با طرح ادعای دریافت ۲۰درصد از ارزش محموله همه کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، بار دیگر نگاهها را به اهداف واقعی واشینگتن از تقابل با ایران معطوف کرد. سخنان اخیر ترامپ نشان میدهد آنچه با عنوان «تأمین امنیت دریانوردی» مطرح میشد، بیش از آنکه یک مأموریت امنیتی باشد، تلاشی برای کسب منافع اقتصادی و اعمال نفوذ بر یکی از مهمترین شاهراههای انرژی جهان است.
ترامپ در حالی به دنبال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز است که مقامهای امریکا و سایر کشورهای غربی در ماههای گذشته ادعا کردهاند که انجام چنین اقدامی از سوی ایران مغایر با قوانین بینالمللی است. بنابراین، اظهارات ترامپ تازهترین سندی است که اثبات میکند درخواست ایران برای دریافت هزینه خدمات در تنگه هرمز مبنای حقوقی دارد و مغایر با قوانین بینالمللی نیست و اگر قرار باشد کسی نگهبان تنگه هرمز باشد، آن ایران است که برای قرنها این آبراه را تحت کنترل خود داشت، اما تاکنون از حق طبیعی خود برای دریافت هزینه خدمات از دیگران استفاده نکرده بود. اگر امریکا با وجود فاصله هزاران کیلومتری از خلیج فارس، خود را محق به دریافت عوارض سنگین از کشتیهای عبوری میداند، ایران که در ساحل این آبراه راهبردی قرار دارد، بیش از هر کشور دیگری برای مطالبه هزینههای مرتبط با خدمات دریانوردی استحقاق دارد.
مخالفت جهانی با طرح ترامپ
طرح جدید ترامپ با مخالفت کشورها همراه شده که آن را اقدامی خلاف عرف بینالمللی میدانند. کریستی مکبین، وزیر مدیریت بحران استرالیا، روز سهشنبه اعلام کرد که دولت این کشور قاطعانه پیشنهاد دونالد ترامپ برای دریافت ۲۰درصد عوارض عبور از تنگه هرمز را رد میکند. او گفت که عبور کشتیها از تنگه هرمز باید آزاد باقی بماند و دولت استرالیا همچنان خواستار خویشتنداری و کاهش تنشها خواهد بود. لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، رئیسجمهور برزیل، هم روز دوشنبه از ادعای ترامپ برای وضع عوارض بر کشتیهای عبوری از تنگه هرمز انتقاد کرد و گفت که چنین اقدامی در حکم «دزدی دریایی» است. حتی وزیرخارجه انگلیس، متحد نزدیک امریکا نیز با طرح ترامپ مخالفت کرده است.
پایگاه خبری آکسیوس گزارش داد که طرح عوارض ۲۰درصدی ترامپ، باعث شگفتزده شدن متحدان عربی امریکا شده است. متحدانی که میگویند از آن اساساً اطلاعی ندارند. با وجود این مخالفتها، وبسایت «سمافور» روز سهشنبه به نقل از یک مقام کاخ سفید گزارش داد ترامپ در مورد پیشنهاد خود برای اعمال عوارض ۲۰درصدی بر محمولههای عبوری از تنگه هرمز «بسیار جدی» است. این مقام امریکایی گفت: «این کاری است که او همیشه میخواست انجام دهد، اما مردم سعی کردند او را منصرف کنند. این همیشه تصمیم غریزی او بود و به نوعی دوباره به آن بازگشته است». سخنگوی سازمان بینالمللی دریانوردی نیز اعلام کرد: «بهشدت با وضع هرگونه عوارض بر عبور از تنگههای مورد استفاده در کشتیرانی بینالمللی مخالف هستیم. هیچ مبنای حقوقی برای تحمیل عوارض اجباری صرفاً به دلیل عبور از یک تنگه وجود ندارد».
هرچند ترامپ میخواهد با زور سیاستهای امنیتی خود را بر خلیج فارس دیکته کند، اما اجرایی شدن این برنامههای تنشزا کار بسیار دشواری است. بر اساس گزارش نیویورکتایمز، «تحلیلگران تردید دارند که ترامپ بتواند تهدیدش به وضع عوارض بر عبور کشتیها از تنگه هرمز را عملی کند و چنین اقدامی را به مثابه یک شمشیر دولبه میدانند که در نهایت باعث افزایش هزینههای نهایی و تبعات اقتصادی برای خود امریکا و غرب خواهد شد».
از سوی دیگر، تحلیلگران ING محاسبه کردهاند که یک نفتکش بسیار بزرگ با حدود ۲ میلیون بشکه نفت، در صورت اجرای این طرح، ممکن است بیش از ۳۴ میلیون دلار عوارض بپردازد، یعنی حدود ۱۷دلار به ازای هر بشکه نفت که از نظر آنها رقمی بسیار سنگین و دشوار برای پذیرش بازار است. مجموع موضعگیری متحدان ترامپ و این تحلیلها باعث شد از غروب دیروز او در یک توئیتی از موضع خود عقبنشینی کند و بنویسد تصمیم گرفتم که ۲۰ درصد تعرفهها را با توافقهای تجاری و سرمایهگذاری که کشورهای مختلف خلیجفارس با ایالات متحده منعقد میکنند جایگزین کنم. از سوی دیگر، ترامپ که هر روز درباره همه پروندههای مربوط به ایران اظهارنظر میکند تا به خیال خودش تکلیف همه آنها را یکسره کند، همزمان با عوارضگیری در تنگه هرمز، درباره سایتهای جدید هستهای در ایران نیز اظهار نظر کرده است.
تهدید کوهکلنگ
ترامپ که در هفتههای اخیر تقریباً درباره تمامی پروندههای مرتبط با ایران موضعگیری کرده و تلاش دارد برای هر یک نسخهای بپیچد، همزمان با طرح دریافت عوارض از کشتیهای عبوری در تنگه هرمز، درباره سایتهای جدید هستهای ایران نیز اظهارنظر کرده است. ترامپ دوشنبه شب در تازهترین اظهارات خود با طرح ادعاهایی درباره برنامه هستهای ایران، مدعی شد تأسیسات هستهای مستقر در مناطق کوهستانی ایران میتوانند هدف حملات امریکا قرار گیرند و عملیات نظامی احتمالی علیه ایران ممکن است بین دو تا سه هفته ادامه داشته باشد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که پیشتر برخی رسانههای غربی از جمله روزنامه تلگراف مدعی شده بودند مجموعهای جدید در مجاورت سایت هستهای نطنز و در محدوده کوه «کلنگ گزلا» در استان اصفهان احداث شده است. اینگونه مواضع نشان میدهد که ترامپ پس از شکست در اجرای تنگهبندی، به کوهکلنگ رسیده است. شبکه سیانان دیروز از قول یک منبع ارشد ایرانی هشدار داد که در صورت عملی شدن تهدید ترامپ، پاسخ ایران ویرانگر خواهد بود.
زد و خورد ایران و امریکا
درگیریهای متوالی روزهای اخیر بین ایران و امریکا بامداد سهشنبه نیز برای چند ساعتی ادامه داشت. در این میان، فرماندهی مرکزی ارتش امریکا در خاورمیانه (سنتکام) روز سهشنبه با انتشار بیانیهای مدعی شد که آخرین موج از حملات خود علیه ایران را به پایان رسانده است. در بیانیه سنتکام ادعا شده که نیروهای امریکایی در این عملیات پنجساعته، اهداف نظامی را در سراسر ایران از جمله در مناطق بوشهر، چابهار، جاسک، کنارک، بوموسی و بندرعباس هدف قرار دادند. بر اساس ادعای فرماندهی مرکزی امریکا، این حملات با هدف کاهش توانایی ایران در حمله به کشتیرانی تجاری انجام شده است. نیروهای مسلح ایران هم در واکنش به این حملات، برخی از مراکز نظامی امریکا در منطقه را مورد هدف قرار دادند. تلویزیون اردن به نقل از نیروهای مسلح این کشور مدعی شد که با حملات موشکی علیه حریم هوایی اردن مقابله کرده است. همچنین وزارت کشور بحرین از فعال شدن آژیرهای خطر در این کشور خبر داد. «صابریننیوز» گزارش داد که پایگاههای محل استقرار نظامیان امریکایی در کویت توسط موشکهای ایرانی هدف گرفته شدند.
