جوان آنلاین: برخلاف تصورات رایج که مازندران و گلستان را استانهایی همیشه ابری میدانند و تولید برق از انرژی خورشیدی در این مناطق را عملی نمیدانند، اما خورشید در این مناطق به اندازهای میتابد که اگر سیاستگذاری درست، حمایت مالی پایدار و اعتماد به مشارکت مردمی وجود داشته باشد، میتواند بخشی از بار سنگین شبکه را به دوش بکشد. آینده انرژی این استانها، بیش از آنکه در نیروگاههای بزرگ و پرهزینه خلاصه شود، بر پشتبام خانهها و تصمیمهای امروز مدیران استوار است؛ در غیر اینصورت پایداری شبکه برق در سالهای آینده با تهدید جدی مواجه خواهد شد. بر همین اساس مدیرعامل شرکت برق منطقهای مازندران و گلستان اعلام کرده احداث نیروگاههای پشتبامی در برنامه وزارت نیرو قرار داشته و پروژهای به ارزش ۶۰ هزارمیلیاردتومان برای افزایش توان تبادل برق تا سقف هزار مگاوات در غرب مازندران در حال اجراست، اما کارشناسان تأکید میکنند؛ به نتیجه رسیدن این کار نیازمند مدیریت درست و مشارکت صحیح و پیوسته مردم میباشد.
درحالی که مازندران و گلستان در ذهن افکار عمومی بهعنوان استانهایی سرسبز، پرباران و کمنیاز از انرژی خورشیدی شناخته میشوند، واقعیت شبکه برق این دو استان تصویر متفاوتی را نشان میدهد. آمارها حکایت از افزایش مصرف، فشار بر شبکه، وابستگی به برق وارداتی از استانهای دیگر و خاموشیهای مقطعی در اوج مصرف دارد. رشد سریع شهرنشینی، توسعه ویلاسازی، گسترش صنایع کوچک و تغییر الگوی مصرف خانگی، باعث شده نیاز برق در شمال کشور با شتابی بیشتر از توسعه زیرساختها افزایش یابد. در این میان، انرژی خورشیدی که سالها به اشتباه گزینهای نامناسب برای اقلیم شمال تلقی میشد، اکنون دوباره در کانون توجه سیاستگذاران و کارشناسان انرژی قرار گرفته است.
کم تابش، اما پرانرژی
استانهای شمالی کشور و به صورت خاص، گلستان و مازندران در دهه اخیر با چالش فزاینده ناترازی برق روبهرو بودهاند. علت اصلی هم این است که این دو استان تولیدکننده عمده برق نبوده و بخش قابلتوجهی از برق مصرفی خود را از شبکه سراسری و نیروگاههای حرارتی استانهای همجوار تأمین میکنند. نیروگاه نکا، بهعنوان مهمترین نیروگاه حرارتی مازندران، با وجود ظرفیت اسمی بالا، به دلیل فرسودگی، محدودیت سوخت و مسائل زیستمحیطی، همواره با تمام توان در مدار نیست. از سوی دیگر، مصرف برق در این استانها الگوی خاصی دارد؛ اوج مصرف نهتنها در تابستان، بلکه در زمستان نیز به دلیل استفاده گسترده از وسایل گرمایشی برقی و پمپهای حرارتی افزایش مییابد. افزایش خانههای دوم، ویلاهای لوکس و مراکز اقامتی نیز فشار مضاعفی بر شبکه توزیع وارد کرده است. نتیجه این وضعیت، افت ولتاژ، خاموشیهای پراکنده و هزینههای سنگین توسعه شبکه برای شرکتهای برق منطقهای است.
آنطور که مهندس پژمان هموله، کارشناس ارشد حوزه انرژیهای پاک میگوید: «یکی از مهمترین موانع ذهنی در توسعه انرژی خورشیدی در شمال کشور، تصور کمتابش بودن این مناطق است. اما دادههای سازمان هواشناسی و ساتبا نشان میدهد؛ میانگین تابش خورشیدی در مازندران و گلستان بین ۸/ ۳ تا ۵/۴ کیلوواتساعت بر مترمربع در روز است؛ عددی که اگرچه کمتر از استانهای مرکزی و جنوبی است، اما همچنان برای توجیه اقتصادی نیروگاههای خورشیدی، بهویژه در مقیاس کوچک و متوسط، کافی محسوب میشود.» وی ادامه میدهد: «تجربه کشورهای اروپای شمالی مانند آلمان و هلند، با تابش کمتر از شمال ایران نشان میدهد؛ مسئله اصلی، نه میزان تابش، بلکه سیاستگذاری، مشوقهای اقتصادی و مشارکت مردم است.» هموله تصریح میکند: «درحال حاضر، ظرفیت نصبشده نیروگاه خورشیدی در مازندران و گلستان مجموعاً کمتر از چند ده مگاوات است؛ رقمی ناچیز در مقایسه با پتانسیل واقعی این دو استان که باید هر چه زودتر اصلاح شود.»
منبع درآمدی پایدار برای خانوارها
استان گلستان به دلیل وسعت و بهرهمندی از اراضی باز، تابش نسبتاً بالاتر در نواحی شرقی و همچنین وجود شهرکهای صنعتی متعدد از ظرفیت مناسبی برای احداث نیروگاههای خورشیدی زمینی برخوردار است. در عین حال، این استان نیز با محدودیت شبکه انتقال و وابستگی به برق وارداتی مواجه است. توسعه نیروگاههای خورشیدی در گلستان میتواند علاوه بر کاهش فشار بر شبکه، به ایجاد اشتغال محلی و تنوعبخشی به سبد انرژی استان کمک کند. کارشناسان انرژی معتقدند؛ حتی اگر تنها ۵ تا ۱۰ درصد از نیاز برق سالانه گلستان از طریق خورشیدی تأمین شود، تأثیر آن بر کاهش پیک بار تابستانی و افزایش تابآوری شبکه قابلتوجه خواهد بود. با این حال، روند کند صدور مجوزها، مشکلات اتصال به شبکه و عدم ثبات سیاستهای خرید تضمینی برق، مانع اصلی سرمایهگذاری بخش خصوصی در این حوزه بوده است. هموله، کارشناس ارشد حوزه انرژیهای پاک میگوید: «شاید مهمترین و در عین حال مغفولترین ظرفیت انرژی خورشیدی در مازندران و گلستان، نیروگاههای پشتبامی باشد.» وی با بیان اینکه هزاران واحد مسکونی، تجاری و عمومی با پشتبامهای بلااستفاده در این استانها وجود دارد که میتوانند به نیروگاههای کوچک ۵ تا ۲۰ کیلوواتی تبدیل شوند، توضیح میدهد: «این نوع نیروگاهها چند مزیت کلیدی دارند؛ کاهش تلفات انتقال، تولید برق در محل مصرف، کاهش فشار بر شبکه توزیع و افزایش مشارکت مستقیم شهروندان در تولید انرژی کمک شایانی به رفع ناترازیها و پایداری شبکه میکند.» این کارشناس ارشد حوزه انرژیهای پاک تصریح میکند: «برآوردها نشان میدهد؛ اگر تنها ۱۰درصد از ساختمانهای شهری این دو استان به سامانه خورشیدی پشتبامی مجهز شوند، میتوان چند صد مگاوات ظرفیت پراکنده ایجاد کرد؛ ظرفیتی که در ساعات اوج مصرف تابستانی، نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از خاموشیها خواهد داشت. علاوه بر این، توسعه تولید برق خورشیدی به صورت پشتبامی، منبع درآمد پایداری برای خانوارها و عاملی برای کاهش هزینه برق آنها خواهد بود.»
ارزانترین و سریعترین راه تابآوری شبکه
دکتر امیررضا شریفی، کارشناس سیاستگذاری انرژی و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی در مورد نگاه برخی کارشناسان به اقلیم ابری شمال کشور که میگویند برای تولید انرژی خورشیدی مناسب نیست، میگوید: «این نگاه علمی نیست و بیشتر حاصل یک سوءبرداشت قدیمی است. انرژی خورشیدی فقط به آفتاب مستقیم وابسته نیست؛ تابش پراکنده هم نقش دارد. میانگین تابش در مازندران و گلستان حدود ۴کیلوواتساعت بر مترمربع در روز است که برای نیروگاههای خورشیدی کوچک و متوسط کاملاً اقتصادی است. ما در اروپا کشورهایی داریم که با تابش کمتر از این عدد، بخش بزرگی از برق خود را خورشیدی تأمین میکنند.» وی ادامه میدهد: «مزیت اصلی، کاهش فشار بر شبکه در ساعات اوج مصرف است. این استانها تولیدکننده عمده برق نیستند، اما مصرف بالایی دارند. خورشیدی، بهویژه پشتبامی، میتواند همانجایی برق تولید کند که مصرف میشود.» شریفی با تأکید بر اینکه نیروگاههای پشتبامی ارزانترین و سریعترین راه افزایش تابآوری شبکه هستند، تأکید میکند: «احداث یک نیروگاه حرارتی سالها زمان و میلیاردهاتومان هزینه میخواهد، اما یک نیروگاه پشتبامی ۵کیلوواتی در کمتر از یک ماه نصب میشود.» وی تأکید میکند: «مشکل اصلی بیثباتی مقررات است. نرخ خرید تضمینی برق تغییر میکند، قراردادها شفاف نیست و اتصال به شبکه زمانبر است. در چنین شرایطی سرمایهگذار از خورشید نمیترسد از سیاستهای غیرقابل پیشبینی میترسد.»
