مستوران مجموعهای قصهگو است که در آن داستانهایی برگرفته از افسانهها و حکایتهای قدیمی ایرانی روایت میشود و ماجرای آن مانند قصههای کهن ادبیات فارسی با پند و نتیجهگیری اخلاقی همراه است.
قسمتهای پایانی فصل اول از مجموعه تلویزیونی «مستوران» این شبها از شبکه اول سیما پخش میشود. مستوران، تجربه جدید سازمان هنری رسانهای اوج در تولید سریالهای تلویزیونی است. این سازمان تا پیش از روی آنتن رفتن سریال مستوران، چند تجربه از ساخت سریالهای تلویزیون را پشت سر گذاشته است. در اغلب این آثار، رویکرد اوج، یا بیان مسائل تاریخ معاصر بودهاست، مانند آنچه در «مینو» و «گیله وا» گذشت، یا به سبک زندگی پرداخته بود، مانند «سر دلبران»، یا رویکرد طنز داشت، مثل «پایتخت ۵»، یا مثل سریال «آقازاده» که از شبکه نمایش خانگی پخش شد، رویکرد سیاسی با نگاهی به مسائل امروز ایران در آن دیده میشد، اما این سازمان در مستوران، روش دیگری را پیش گرفت. این مجموعه بر خلاف رویه سالهای اخیر تلویزیون که اغلب در فضای زندگی معاصر میگذرد، در یک فضای داستانی در گذشتهای نامعلوم سیر میکند. این اولین نکتهای است که مستوران را به اثری متفاوت در تلویزیون تبدیل میکند. ولی نکته مهمتر که در اغلب نقدهای منتشر شده پیرامون «مستوران» نیز به آن اشاره شدهاست، «قصهگو» بودن این مجموعه تلویزیونی است. تجربه تلویزیون نشان دادهاست که هر وقت قصهگو بودن یک سریال وجه غالب آن شد، تماشاگر بیشتری پیدا میکند. قصه گویی برخاسته از ادبیات و فرهنگ عامیانهای است که قرنها مردم ایران با آن خو گرفتهاند. شنیدن قصه از زبان مادربزرگ یا پدربزرگ، تا همین چند دهه پیش یکی از تجربیات جمعی ایرانیان بودهاست. ادبیات غنی داستانی در زبان فارسی نیز توجه ویژهای به حکایات و قصهها دارد. مستوران در وهله اول یک سریال قصهگو است. قصهگویی آن نیز بر اساس اسلوبهای قصهگویی ایرانی است که با «یکی بود، یکی نبود» شروع میشود و اغلب جانمایه داستان یک پند اخلاقی است.
تولید کنندگان مجموعه «مستوران» بارها روی استفاده از افسانهها و داستانهای ایرانی در تولید این سریال تأکید کردهاند. در تیتراژ پایانی سریال هم فهرست بلندی از مجموعههای داستانی و ادبیات غنی فارسی به عنوان منابع مورد استفاده یاد شدهاست، با این حال، مستوران یک برداشت آزاد از یک کلیت به شمار میرود؛ برداشتی که در آن نمیتوان رد مشخصی از یک داستان قدیمی را مشاهده کرد.
ماجرای فصل اول «مستوران» دزدیدهشدن یک پسر بچه و تلاش پدر و مادر او برای یافتن اوست که تلاش شده با خرده داستانهایی به آن بال و پر داده شود. قصه یک راوی دارد و آن محمدرضا سرشار، نویسنده و مجری برنامه «قصه ظهر جمعه» است که صدای گرمش برای چند نسل خاطرهسازی کردهاست و داستانهایی که ظهر جمعهها از رادیو با صدای او پخش میشد، هنوز هم در اذهان باقی ماندهاست. استفاده از صدای شیوای ژاله علو، هنرمند پیشکسوت در خوانش ابیاتی از حافظ در شروع هر قسمت از مستوران نیز ابتکاری دلنشین است. تکیه بر اینکه شخصیت اصلی داستان با نام «لیث» یک عطار است، اشارهای به ماجرای عطار نیشابوری و سیر و سلوک عرفانی وی دارد. اگر چه در ساخت چندان این مسئله به چشم نمیآید و مراتب سیر و سلوک لیث در سفری که برای یافتن کودک دزدیده (گمشده اش) دارد، در پرداختی کشدار، از طراوت و شگفتانگیز و غافلگیرکننده بودن داستانهای ایرانی فاصله دارد. مستوران شروع خوبی برای بها دادن به ادبیات غنی فارسی برای ساخت مجموعههای تلویزیونی است. این سریال نشان داد که میتوان بدون تمرکز صرف روی مسائل اجتماعی روز سریال ساخت و مخاطب را با خود همراه کرد. منصور ضابطیان، نویسنده و برنامهساز تلویزیون، در مصاحبهای بر توانایی «مستوران» بر فروش خارجی و جذب مخاطب در آن سوی مرزها تأکید کردهاست. پیش از این داستانهای ایرانی مانند «سندباد» و «قصههای هزار و یک شب» به شهرتی جهانی رسیدهاند و میشود امیدوار بود که تولید سریالهای ایرانی بر مبنای داستانهای ایرانی نیز همان راه را در آینده طی کند.
