معاون امور مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی وزیر ارشاد در گفت‌وگو با «جوان»:

نمایشگاه امسال متفاوت بود

نمایشگاه شانزدهم مطبوعات و خبرگزاری‌ها از تاریخ 28 مهر تا 5 آبان سال جاری در مصلای تهران، با یک‌هزار و 500 نشریه و روزنامه در 600 غرفه، پذیرای مردم علاقه‌مند دنیای خبر و اطلاع‌رسانی بود. برگزاری این نمایشگاه برای اهالی رسانه، به‌ویژه مردم، فرصت بسیار مغتنمی به‌شمار می‌آید.از یکسو فرصت و مجالی برای واگویی دستاوردهای مطبوعات به مردم است و از سوی دیگر بهترین زمینه را برای تبادل نظر میان فعالان مطبوعاتی فراهم می‌کند. مطبوعات را نیز هرچه بیشتر با دغدغه‌ها و نیازهای اطلاعاتی مخاطبان آشنا می‌کند؛ زیرا یکی از وظایف خطیر مطبوعات، نظارت بر امور جامعه است.در حقیقت رسانه‌ها گوش و چشم مردم هستند که همچون آیینه حقیقت‌نما به بیان مسائل جامعه می‌پردازند و از این طریق می‌توانند خطاها را به افراد جامعه گوشزد کنند. بی‌تردید انجام چنین رسالتی نیازمند سعه‌صدر دست‌اندرکاران و مسؤولان در برخورد با انتقادات است. به طوری که یکی از محاسن برپایی چنین نمایشگاه‌هایی، تبادل نظر مسؤولان با اصحاب رسانه‌ها و حضور آنان در غرفه‌هاست که این امر به رشد فضای انتقادی مسالمت‌آمیز و سازنده کمک می‌کند. در همین رابطه و به بهانه بررسی کمی و کیفی نمایشگاه شانزدهم مطبوعات گفت‌وگویی ترتیب دادیم با علیرضا ملکیان، معاون امور مطبوعاتی و اطلاع‌‌رسانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، تا دستاوردهای نمایشگاه شانزدهم را از وی جویا شویم.نفیسه کرمینمایشگاه مطبوعات چه نقشی در ارتقای کیفی و کمی مطبوعات دارد؟هدفی که از برگزاری نمایشگاه مطبوعات دنبال می‌شود که شعار شانزدهمین جشنواره و نمایشگاه بین‌المللی مطبوعات را نیز به آن اختصاص ‌دادیم، ارتقای جایگاه رسانه و تعمیق اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری است.استنباط ما این است که با برگزاری این نمایشگاه‌ها، مطبوعات به نوعی خودشان را در مقایسه با سایر نشریات مورد ارزیابی قرار دهند و ‌ببینند که سایر نشریات چه اقداماتی انجام داده‌اند. به طوری که همه نشریات عملکرد یکساله‌شان را به نمایش می‌گذارند.ارزیابی اینکه سایر نشریات در چه موضوعاتی کار کردند؛ در بهسازی و بهبود آن نشریه تأثیرگذار خواهد بود. از سویی دیگر بازدید‌کنندگانی که در طول یک‌سال نتوانسته‌اند از نزدیک با رسانه‌ها ارتباط داشته باشند یا امکان این را نداشته‌اند که در محلی با همه نشریات ارتباط برقرار کنند، می‌توانند در این محل حضور پیدا کنند و با نشریات مختلف آشنا ‌شوند و نظرات و پیشنهادات خودشان را مستقیم با دست‌اندرکاران نشریات مطرح‌کنند. با توجه به اینکه تأثیر امور فرهنگی دراز‌مدت است، تأثیر نمایشگاه و برگزاری نشست‌هایی که بین اهالی رسانه و مردم برپا می شود می‌تواند باعث تبادل نظر میان اصحاب رسانه و خوانندگان شود.به طوری که ما شاهدیم در سال‌های اخیر مطبوعات حداقل به لحاظ صفحه‌آرایی تغییرات مثبتی داشته‌اند به طوری که در صفحه‌آرایی صفحه‌های اول و سایر صفحات، فعالیت‌های مثبتی در این زمینه دیده می‌شود.چرا در نمایشگاه مطبوعات امسال نسبت به سال‌های گذشته سیر تکاملی کارگاه‌های آموزشی و ورک‌شاپ‌های ویژه آموزش روزنامه‌نگاری دیده نمی‌شد؟امسال هم کارگاه‌های آموزشی در نمایشگاه وجود داشت، ولی نسبت به سال قبل کیفیت این کارگاه‌ها افزایش داشته است.معاونت مطبوعاتی خیلی اختصاصی به کارگاه‌هایی که در نمایشگاه وجود داشت اعم از عکس، خبر ، گزارش ، مصاحبه، صفحه‌آرایی و فاکتور‌هایی که شاکله اصلی یک نشریه را تشکیل می‌‌دهد، جزئی وارد نشد. بیشتر موضوعات کلی مورد تأکید این کارگاه‌ها بود.از سوی دیگر اگر این کارگاه‌ها و ورک شاپ‌ها گسترش پیدا کند، خیلی مورد استقبال مردم قرار نمی‌گیرد، چون مدت زمان برگزاری این کارگاه‌های آموزشی یک هفته می‌باشد که محل مناسبی برای برپایی این کارگاه‌ها نیست.این کلاس‌ها به طور دائمی در دفتر مطالعات برنامه‌ریزی رسانه‌ها به صورت تخصصی‌تر وجود دارد. به این ترتیب نمایشگاه مطبوعات به صورت سمبلیک می‌تواند مکانی برای آشنایی ابتدایی خوانندگان با ستون‌های اصلی روزنامه‌نگاری باشد. ولی فکر می‌کنم برپایی این ورک‌شاپ‌ها بازدهی خود را در طول یک هفته داشته باشد. در فعالیت مطبوعاتی چه اقداماتی باید صورت گیرد که نرم خبر جایگزین سخت خبر در مطبوعات شود؟در سال‌های اخیر این اتفاق افتاده است. به طوری که بیشتر رسانه‌‌ها به سوی نرم خبر گرایش پیدا کرده‌اند. این امر هم به این دلیل است که ذائقه مردم این نوع خبر را بیشتر می‌پسندد. یعنی یکی، دو نشریه که به این سبک کارکردند و مطالب خودشان را به این صورت به رشته تحریر در آوردند. سایر نشریات نیز از این سبک استقبال کردند. بنابر این، این امر نشانگر این است که مردم با سبک نرم خبر در روزنامه‌‌نگاری راحت‌تر کنار می‌آیند.وزیر ارشاد در سخنرانی اعلام کردند که شاخص‌های پرداخت یارانه در مطبوعات را تغییر می‌دهند، معاونت مطبوعاتی تا کنون در این خصوص چه کار‌‌هایی انجام داده است؟من دقیقاً نمی‌دانم نکته‌ای که مد نظر دکتر حسینی بود دقیقاً چه چیزی بوده است. ولی در این دو سال و نیمی که من در خدمت همکاران مطبوعاتی بودم، شاخص‌ها را از نظر کمی به شاخص‌های محتوایی تغییر دادم. تیراژ نشریه، تعداد صفحات نشریه ، قطعات نشریه و نوع کاغذ نشریه از جمله شاخص‌های کمی نشریه به شمار می رود که در گذشته به آن توجه می‌شد و محتوا به عنوان شاخصی بود که کمتر به آن توجه می‌شد.در این مدتی که من در معاونت مطبوعاتی حضور داشتم، سعی شده که محتوا را هم در حمایت از نشریات دخالت دهیم. این امر هم با هدف حمایت از نشریات و ارتقای جایگاه رسانه صورت می‌گیرد. چون بعضی از افراد این طور برداشت می‌کنند که هر نشریه‌ای که طرفدار دولت بود از حمایت بیشتری برخوردار است و هر نشریه‌ای که با دولت همسو نباشد از حمایت کمتری برخوردار می شود که این امر صحیح نیست. نقد صادقانه، سازنده، منصفانه و حرف توأم با صداقت و عدالت در مطبوعات امتیاز تلقی می‌شود.ضریب حمایتی که برای محتوا هم در نظر گرفته شده به این دلیل است که چقدر از مطالب نشریات تولیدی ، چقدر از مطالب اقتباسی و چقدر از مطالب کپی‌برداری شده از اینترنت است. مطالب تحلیلی، پژوهشی، یادداشت، سرمقاله‌ها، نحوه صفحه آرایی،‌ به کار گیری نوآوری‌ در صفحه‌های ‌ارتباط نشریات با مراکز علمی، دانشگاهی و مراکز صفحه‌ای روزنامه‌نگاری همه از مواردی است که در نشریات مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. حتی اگر نشریه‌ای تخلف از قانون داشته و تذکر کتبی یا شفاهی اداره کل یا هیأت نظارت داشته باشد، مورد نگاه تیز بینانه معاونت مطبوعاتی قرار می‌گیرد. همه این ویژگی‌ها باعث می‌شود تا یارانه نشریات با در نظر گرفتن همه این شاخص‌های کمی و کیفی مورد ارزیابی قرار گیرد.از انجمن صنفی روزنامه‌نگاران و خبرنگاران ایران چه خبر؟ این انجمن تا چه مرحله‌ای پیش رفته است؟این انجمن به ثبت رسیده و اعضای هیأت‌مدیره آن نیز مشخص شدند. اداره کل کار و امور اجتماعی نیز این انتخابات را تأیید کرد و اعضای این انجمن را به‌عنوان انجمن صنفی روزنامه‌نگاری و خبرنگاری به رسمیت شناخته است. امیدواریم که این انجمن هر چه سریعتر فعالیت خود را آغاز کند و در جهت حمایت از حقوق صنفی روزنامه‌نگاران وارد عمل شود که در این راستا معاونت مطبوعاتی نیز از‌آنان حمایت خواهد کرد.چرا روزنامه‌نگاری پژوهشی در ایران کمتر دیده می‌‌شود؟روزنامه‌نگاری پژوهشی در ایران در قالب ماهنامه، فصلنامه و دو فصلنامه، در موضوعات گوناگون منتشر می‌شود. در حوزه رسانه نیز نشریه‌ای در مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها منتشر می‌شود. در سایر حوزه‌ها نیز نشریات پژوهشی و تحقیقاتی وجود دارد که بیشتر مربوط به بخش‌های دولتی به‌ویژه دانشگاه‌ها و مراکز علمی است. البته در چهار سال گذشته یکی از توجهات معاونت مطبوعاتی، به نشریات علمی و تخصصی بوده زیرا آنها به موضوعات خاصی می‌پردازند. هم‌اکنون نشریات علمی و دانشگاهی که تقاضای مجوز می‌کنند به روز برایشان مجوز صادر می‌شود. غیر از مراحلی که استعلامات آنان حدود 3 تا 4 ماه طول می‌کشد، با تکمیل پرونده‌هایشان بلافاصله در هیأت نظارت مطرح شده و مجوز آنها صادر می‌شود.در زمینه نشریات اختصاصی و تخصصی نیز به همین ترتیب است با این تفاوت که 4 ماه عقب‌تر از نشریات دیگر صورت می‌گیرد، این امر هم به دلیل توجهی بود که وزارت ارشاد و هیأت نظارت به مقوله علم و پژوهش داشت که این اولویت، برای نشریات علمی و تخصصی در نظر گرفته شده است.سهام عدالت روزنامه‌نگاران و خبرنگاران به کجا رسیده؟معاونت مطبوعاتی اسامی روزنامه‌نگارانی که با همکاری مدیران و مسؤولان نشریات گردآوری کرده بود، به سازمان‌های خصوصی‌ ارسال کرده و آنها هم اقدامات بعضی از افرادی که از چند جا درخواست سهام عدالت داده بودند را حذف کرده تا سهام عدالت بر هر نفر از یک مکان صادر شود. الان به بیش از 10 هزار نفر سهام عدالت داده شده است. روزنامه‌نگارانی که در تهران ساکن بودند، معرفی نامه‌هایشان را از اداره کل مطبوعات داخلی دریافت کردند و افرادی هم که در شهرستان‌ها اقامت داشتند ، از استانداری‌ها و ادارات کل ارشاد استان‌ها سهام‌هایشان را دریافت کردند.همه روزنامه‌نگاران و خبرنگاران نشریات مختلف از سهام عدالت برخوردار می‌شوند؟هیچ محدودیتی در این زمینه وجود نداشت. دولت اعلام کرد که همه خبرنگاران و افراد تحت تکفل آنان می توانند از سهام عدالت بهره‌مند شوند. یعنی کسانی که‌ در نشریات اعم از روزنامه، هفته‌نامه، فصلنامه و... شاغل بودند از سوی مدیران مسؤول معرفی شدند. معاونت مطبوعاتی نیز از این فرصت به یک بانک اطلاعاتی خوبی دست پیدا کرد و اطلاعاتی که گاهی در آینده معاونت مطبوعاتی به آن نیاز داشت از طریق اطلاعات فردی سهام عدالت روزنامه‌نگاران جمع‌آوری شد و بانک اطلاعات روزنامه‌نگاران و خبرنگاران در معاونت مطبوعاتی تشکیل شد.استقبال بخش بین‌الملل و کشورهای خارجی از شانزدهمین دوره نمایشگاه مطبوعات چطور بود؟معاونت مطبوعاتی با توجه به امکانات و بودجه‌ای که در اختیار داشت امسال 5 کشور خارجی را به نمایشگاه دعوت کرد که در مجموع 35 کشور خارجی در این دوره از نمایشگاه حضور داشتند که سعی شدکشورهای جدیدی به جمع شرکت‌کنندگان این دوره از نمایشگاه مطبوعات اضافه شوند. از هر کشور دو رسانه و از هر رسانه حداقل دو نفر حضور پیدا کردند.این انتخاب به عهده چه فرد یا نهادی بود؟انتخاب کشورهای شرکت کننده در نمایشگاه مطبوعات با هماهنگی وزارت امور خارجه و ‌سفارتخانه‌هایمان در آن کشور‌ها صورت گرفت. به دلیل اینکه سفارتخانه‌هایمان شناخت دقیق‌تری از مطبوعات کشور دارند، که استقبال خوبی هم از بخش بین‌المللی نمایشگاه شانزدهم شد.تفاوت بارز نمایشگاه امسال با سال‌های گذشته چیست؟نمایشگاه امسال با نوآوری‌هایی همراه بود که در سال‌های گذشته وجود نداشت. از جمله حضور نشریات دانشجویی بود که امسال یک‌هزار و 800 نشریه دانشجویی از 21 دانشگاه در نمایشگاه حضور داشتند. حضور پایگاه اطلاع‌رسانی اینترنتی از ویژگی‌های دیگر نمایشگاه است که امسال به صورت online حضور داشتند، به طوری که همه پایگاه‌های اطلاع‌رسانی اینترنتی که در ستاد سازماندهی وزارت‌ارشاد به ثبت رسیده بودند در نمایشگاه مطبوعات حضور داشتند. همچنین نمایشگاه مطبوعات امسال به دلیل همزمانی با جشنواره فرهنگی و هنری امام رضا(ع) بخش مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی جشنواره فرهنگی و هنری رضوی نیز در این نمایشگاه وجود داشت که مطالبی که در این خصوص در نشریات منتشر شده بود، در دبیرخانه جشنواره، مورد ارزیابی قرار گرفت و به نفرات برتر این نشریات جوایزی اهدا شد. غرفه‌ای نیز در نمایشگاه امسال به جشنواره فرهنگی و هنری امام‌رضا(ع) اختصاص داده شد که با توجه به نوآوری‌های این غرفه استقبال خوبی از آن شد. به طوری که در طول روز صدای نقارخانه حرم امام رضا(ع) در فضای مصلا طنین انداز می‌شد و فضای روحانی به نشریات و رسانه‌‌ها می‌داد.