معصومه طاهري
با خبر شديم ۲۴ شهريور ماه جشن ملي ترجمه در تهران برگزار ميشود و اينطور كه اطلاع دادند قرار است در اين مراسم از فعالان حوزه ترجمه معكوس هم تجليل شود. در واقع بايد گفت اين يك رخداد بسيار ارزنده است كه شايد براي اولينبار ترجمه معكوس هم در ايران مورد توجه قرار گرفته است؛ كاري كه متأسفانه در كتاب سال حوزه به آن توجهي نميشود و جاي چنين كارهاي مهمي در بخش بينالملل حوزه علميه هم خالي است.
تقدير از مترجمان معكوس اتفاق بسيار مهمي است كه بايد بيش از اين خيلي زودتر مورد توجه قرار ميگرفت. مقصود از ترجمه معكوس ترجمه از زبان فارسي به زبانهاي ديگر است. در حقيقت ترجمه معكوس نوعي فكر كردن به زباني ديگر است كه در فضاي انديشه ايران اسلامي به منزله معرفي خود اسلامي- ايراني به جهانيان است. مقام معظم رهبري هم دولت را موظف كردند كه توليدات كتاب در بخشهاي مختلف ترجمه و در معرض ديد جهانيان قرار گيرد كه اين راهبرد توجه را به بخش ترجمه جديتر خواهد كرد. درباره اهميت ترجمه معكوس همين بس كه براي ايجاد تفاهم بينالمللي، توسعه ارتباطات ميان فرهنگ و تقويت ديپلماسي فرهنگي ايران امري ضروري است؛ چرا كه بدون ترجمه معكوس نميتوان تحولات و پيشرفتهاي فكري و علمي جهان اسلام، به ويژه ايران را به جهانيان معرفي كرد، آن هم در زمانهاي كه سعي در تخريب و تحريف افكار عمومي عليه مسلمانان و اسلام دارند.
با اين وجود جاي تأسف است كه هنوز اين موضوع مهم در كشور ما آنطور كه بايد و شايد جدي گرفته نشده و آنچه از ترجمه معكوس تاكنون داشتهايم، بيشتر در حوزه ادبيات و مربوط به سالهاي قبل از انقلاب اسلامي است، درحاليكه آنچه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در سطح كشور و حتي جهان اسلام توليد شده است به مراتب بيشتر نيازمند ترجمه و معرفي است. البته كارهايي در اين زمينه داشتهايم و محصول اغلب آنها ترجمههاي ناقص يا ضعيف بوده است؛ كارهايي كه با وجود هزينه كردهاي كلان و صرف بودجههاي بالا عمدتاً براي بيلانهاي كاري منتشر و بايگاني ميشود. در واقع بايد گفت براي ترجمه معكوس هنوز سازوكار جدي به خصوص در مباحث علمي و در زمينه كتابهاي ديني كه تمدن اسلامي را به جهانيان نشان بدهد صورت نگرفته است و بعد از سي و اندي سال از پيروزي انقلاب اسلامي همچنان در ابتداي راه هستيم و بسياري از كتابهاي اصلي ما به زبانهاي زنده دنيا ترجمه نشدهاند يا اگر كارهاي ترجمهاي هم بوده عمدتاً نقصهاي زيادي داشتهاند. چندي قبل يكي از مسئولان جامع المصطفي كه سالها مسئوليت تبليغ بينالمللي در كشورهاي مختلف را داشته است، در خاطرهاي درباره ترجمه نهجالبلاغه در يكي از كشورهاي اروپايي به ما گفت:«با هزينه فردي خير، رايزني فرهنگي ايران در آن كشور تعداد زيادي كتاب نهجالبلاغه ترجمه و منتشر كرده بود كه پس از بررسي كتابها مشخص شد اشتباهات فاحش و تأثيرگذاري در اين ترجمهها وجود دارد كه قابل اغماض نبودند، به طوريكه حتي معاني و مفاهيم تغيير پيدا كرده بودند به شكلي كه ناچاراً مجبور شديم همه كتابها را با آن هزينهاي كه برايشان شده بود خمير كنيم و از دسترس مسلمانان آن كشور خارج سازيم.»
تربيت مترجمان نيتيو( Native) كه از زبان فارسي به كشور مقصد تسلط لازم را داشته باشند و به خصوص مفاهيم مذهبي و ديني را هم به خوبي بدانند يكي از ضرورتهايي است كه هنوز به دليل نبود ساختارهاي منسجم و مناسب در آن كميتمان لنگ ميزند و جاي كار زيادي داريم. لذا اختصاص يك جايزه مشخص و تشويق و شناسايي مترجمان معكوس ميتواند حركتي مهم و تأثيرگذار در اين حوزه مهم باشد و اتفاقات خوبي را در آينده رقم بزند؛ چراكه ترجمه به زبان اصلي برخلاف تصور همان گونه كه گفته شد كار هر كسي نيست و اين حركت مترجمان معكوس متعهد و توانا شايسته تقدير است، اما در حوزههاي ارزشي و مذهبي به خصوص تشيع بايد حركتهاي درخوري صورت بگيرد؛ چراكه سازمانها و نهادهاي مختلفي در اين فضا مسئوليت دارند. انتشارات انصاريان يكي از شناختهشدهترين انتشارات، مرتبط با چنين فضايي است كه تلاش ميكند ترجمههاي معكوس خوب هم توليد و منتشر كند اما اين مجموعه خصوصي هم در همين زمينه ميلنگد و آثار ترجمه شده آن گاه با مشكلات زيادي روبهرواست. با اين حال در فضايي كه ارگانها و سازمانهاي مربوطه آنگونه كه بايد ورود پيدا نميكنند حضور اين انتشارات خود در اين زمينه غنيمت است. بنابراين برپايي چنين جشنوارههايي اتفاق خوبي است كه بايد به صورت مستمر و در راستاي تقويت ترجمه معكوس باشد و بيش از اين آن را تقويت كنند. اميد است كه اين حركتها باعث شناخته شدن بيشتر ظرفيتهاي تمدن اسلامي و حقيقت تشيع و اسلام ناب محمدي در دنيا باشد.
