معصومه طاهري
نشريه فرانسوي فيگارو در اقدامي جالب روزهاي پاياني هر هفته بخش كوتاهي را به نام (quiz) در سايت خود به راه انداخته كه ضمن طرح سؤال درباره زبان و ادبيات فرانسه، اشتباهات املايي را كه هر روز در مكالمهها و نوشتهها وجود دارد، به مخاطبان متذكر ميشود. نكته قابل توجه اين است كه اين نشريه معتبر و قديمي فرانسوي، زبان و ادبيات فرانسه را از ابعاد مختلف مورد بررسي قرار ميدهد مثلاً مشكلات فرا روي زبان فرانسه چيست؟ چه كنيم در كتابخانههاي فرانسه بيشتر به زبان فرانسوي توجه بشود؟ چرا اخيراً در مكالمهها و نوشتهها از واژگان انگليسي و غيرفرانسوي زياد استفاده ميشود؟ و... چراكه به زعم كارشناسان زبان و ادبيات فرانسه، اين زبان مدتهاست به دليل وفور و استفاده بيش از اندازه از كلمات و اصطلاحات انگليسي بهخصوص در بين نسل جديد به نوعي در خانهاش محبوس شده (برخي كه به زبان فرانسه علاقه و تعصب زيادي دارند از زبان انگليسي به نام زباني زشت و ناهنجار ياد كردهاند)، چنانكه مدعي هستند اين مسئله زنگ خطري براي نسل آينده فرانسه است و زبان آنها در حال محو شدن از صحنه بينالمللي است. ژاك ويو رئيس مركز اتحاد فرانسه كه مسئوليت تبليغ و ارتقاي زبان فرانسه در خارج از كشور را به عهده دارد، ميگويد: «آنچه در خطر است، فرهنگ ماست. اينجا مسئله مرگ يا زندگي در ميان است». هلن كاره عضو آكادمي فرانسه هم ميگويد: «دفاع از زبان ما بايد اصليترين مسئله ملي در قرن جديد باشد» و شايد به همين خاطر است كه رسانههاي فرانسوي از جمله فيگارو آستين همت خود را بالا زدهاند تا به ياري زبان فرانسه بشتابند و آن را از هجمههاي زبان بيگانه حفظ كنند.
لذا با توجه به روند تعاملات عصر حاضر مبني بر شكلگيري دهكدهاي جهاني، ملتي كه با ابزار زبان و فرهنگ بومي، تعريفي از خود را در اين جهان ارائه ندهد، محكوم به از كف نهادن عناصر هويتساز خويش و رنگ باختن در سيطره غالب فرهنگها و تمدنهاي بيگانه و ناآشناست. در همين راستا رهبر معظم انقلاب كه بارها به حفظ و حمايت از زبان و ادبيات فارسي تأكيد داشتهاند، در سال ۱۳۸۵ چشماندازي مبني بر تبديل زبان فارسي به زبان علمي جهان در 50 سال آينده ارائه نمودند و اين موضوع هم در اسناد بالادستي برنامهريزي كشور وارد شدهاست، زيرا زبان و ادبيات فارسي با وجود عقبه چند هزارساله و غنايي كه دارد به شدت مورد هجمه زبانهاي بيگانه قرار گرفته است.
مرور بيانات رهبر انقلاب درباره زبان فارسي نشان ميدهد كه ايشان دلبستگي عميقي به زبان فارسي دارند و ترويج آن را لازمه نيل به طرح بلند مدتشان در جهت تمدنسازي بزرگ اسلامي ميدانند، چراكه ممكن است بدون پافشاري بر اصالتهاي فرهنگي و زباني و از طريق مستحيل شدن در جامعه جهاني به مظاهر مادي توسعه رسيد، ولي هرگز نميتوان به يك ابرقدرت تبديل شد.
متأسفانه با وجود اهميتي كه حفظ زبان مادري دارد كمتر توجهي به آن ميشود و روزبهروز شاهد ورود و نهادينه شدن يكسري واژگان بيگانه بر پيكره زبان و ادبيات فارسي هستيم حتي برخي رسانهها و نشريات براي اينكه بيشتر ديده بشوند و به نوعي ژست روشنفكري بيايند از تيترها و نوشتههاي انگليسي و غيرفارسي هم روي جلد و صفحه اول خود استفاده ميبرند كه جاي بسي تأسف است. بهراستي چرا سايتها و رسانههاي معتبر ما از شيوههايي همچون روشهاي ابتكاري و خلاقانه رسانههاي فرانسوي كه براي حمايت از زبان مادري خود استفاده ميكنند، بهره نميگيرند؟!
چه آنكه ديگر در مباحثي مانند تبليغ زبان فارسي نبايد تنها نهادها و سازمانهاي دولتي را مسئول بدانيم. با رشد فضاي مجازي شاهد آن هستيم كه در شبكههاي اجتماعي همچون فيسبوك برخي اشخاص حتي به صورت فردي به دنبال تبليغ و آموزش زبان فارسي هستند. براي نمونه يكي از اين گروهها توسط يك مهندس معماري اداره ميشود كه از روي علاقه و تعهد، بعد از تسلط به زبان انگليسي اقدام به آموزش و تبليغ زبان فارسي در گروه تلگرامي خود كرده است. جالب است در گروهش افرادي از مليتها و زبانهاي مختلف حضور دارند.
همچنين گاهي ايرانيان خارج از كشور نيز به چنين فعاليتهاي مشابهي ميپردازند همه اينها تجربيات و ايدههايي دارند كه در فراگيري زبان فارسي در دنيا ميتواند مؤثر باشد در اين ميان معلمان و استادان و دانشجويان زبان و ادبيات فارسي را هم بايد به شكل ويژهتري نگريست. در هر صورت همه ما در گسترش و حمايت از اين زبان بايد سهيم باشيم، چراكه وقتي همانند كره و تركيه ساختارهاي اصلي فرهنگي ما در سينما اين ظرفيت را ندارند كه موجآفريني كنند حداقل بايد از آنچه داريم استفاده كنيم و استعدادها و ايدههاي جديد را شناسايي نماييم.
