تشكيل دولت ـ ملتها در دهههاي اخير، موجب چندپارگيهاي فرهنگي و تمدني شد. رهاورد اين اتفاق، جدا شدن و تقسيمبنديهاي سياسي ميان ملتهايي بود كه تا پيش از اين، ذيل يك فرهنگ و زبان ميزيستند. فلات ايران نيز از اين قاعده مستثني نبود. طي چند قرن اخير، جوامعي از قبيل افغانستان، هند و تاجيكستان كه در گستره تمدني فلات ايران محسوب ميشدند به جبر شمشير جغرافيا، طعم جدايي چشيدند و هر يك به پارهاي جدا افتاده از موطن اصلي خويش تبديل شدند. تلاش براي همگرايي ميان اين جوامع، ميتواند قدمي ناچيز در جهت احياي دوباره اين فلات تمدني شود.
سفر جمعي از ناشران و چاپخانهداران ايراني به افغانستان را بايد با چنين نگاهي رصد كرد. اين هيئت كه در رأس آن معاون فرهنگي وزير ارشاد حضور داشت با برگزاري جلساتي با اهالي نشر و اصحاب فرهنگ افغان، به آشنايي اجمالي با چاپ و نشر در افغانستان دست يافتند. ديدار سيدعباس صالحي، معاون امور فرهنگي ارشاد با مخدوم رهين، وزير فرهنگ افغانستان نيز از ديگر نتايج اين سفر بود. صالحي در اين ديدار تأكيد كرد در آينده تورهاي رسانهاي و فرهنگي بيشتري بين دو طرف انجام گيرد تا تعامل و ارتباطات فرهنگي ميان دو كشور بيش از گذشته تقويت شود. انعقاد تفاهمنامه ميان ناشران و چاپخانهداران ايران و افغان نيز از ديگر مواردي بود كه در اين سفر مدنظر قرار گرفت. طبق اين تفاهمنامه طرفين توافق كردند جهت پيگيري مصوبات و حل مشكلات چاپخانهداران، تا فروردين ماه دبيرخانه مشتركي با محوريت اتحاديه چاپخانهداران ايران تشكيل دهند. اجمل عازم، رئيس اتحاديه ناشران و چاپخانهداران افغانستان نيز اين سفر را سفري پراهميت براي دو طرف توصيف كرده است:«زبان مشترك بين ايران و افغانستان باعث شده است تا 80درصد كتابهايي كه در افغانستان وجود دارد از ايران بيايد. مردم افغانستان از كتابهايي كه در حوزه ادبيات از ايران ميآيد، استقبال ميكنند و اين مسئله هم به خاطر مشترك بودن فرهنگ فارسي و زبان دو كشور است.» وي همچنين در خصوص همكاري دولت افغانستان با ناشران و ارتباط با ناشران ايراني نيز گفته است:«دولت ما همكاريهاي رو به رشدي داشته است، وزارت فرهنگ و وزارت معارف ما توجه بيشتري را در اين سالها به توليد كتاب داشتهاند و در رابطه با ارتباط با ايران، دولت افغانستان همكاري خوبي براي حضور در نمايشگاه كتاب تهران داشته است.»
چنين اقداماتي كه ميتوان آن را در راستاي ديپلماسي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران توصيف كرد، ميتواند به شدت از نقطه نظر ارتباطات فرهنگي محل اثر واقع شوند. نفس حضور پررنگ آثار ناشران ايراني در اين كشور و زبان مشترك، استعداد و پتانسيل عظيمي است كه نبايد از آن غافل بود. براي تصور اهميت اين پارامتر فرهنگي تصور كنيد يك نظام سياسي بايد چقدر هزينه مالي، انساني و برنامهريزي صرف كند تا بتواند با گذشتن از مانع بزرگي به نام «زبان» دايره نفوذ فكري و فرهنگي خود را در همسايگان خويش گسترش دهد. حال به شدت مهم است كه در نظر داشته باشيم در تعاملات ميان ايران و همسايه شرقياش چنين مانعي وجود ندارد. اين استعداد عظيم در صورت برنامهريزي درست ميتواند دست بلند فرهنگ و تمدن ايران در احياي فلات تمدنيِ ايران باشد.
