بسياري از كارشناسان معتقدند كه برپايي و راهاندازي جشنوارههاي متنوع سينمايي در طول سال باعث كشف و پرورش استعدادهاي تازه، جوان، خلاق و پرانرژي در بدنه سينما خواهد شد. جشنواره فيلم فجر، سينما حقيقت، جشنواره مقاومت و جشنواره مردمي فيلم «عمار» از جمله جشنوارههايي است كه در طول سال شاهد برپايي آنها هستيم. سومين دوره جشنواره مردمي فيلم«عمار» در حالي برگزار ميشود كه آمارهاي دو دوره گذشته اين جشنواره نشان دهنده پويايي آن و از طرفي مورد توجه و اقبال فيلمسازان جوان قرار گرفته است. سومين دوره اين جشنواره قرار است كه در دي ماه سالجاري و به ميزباني سينما فلسطين برگزار شود. چگونگي برطرف كردن موانع، بحث بودجه و هزينههاي برگزاري جشنواره، استراتژي مسئولان آن در جذب و هدايت فيلمسازان جوان برخي از موضوعاتي بود كه درباره آنها با وحيد جليلي، مسئول شوراي سياستگذاري و نادر طالبزاده دبير جشنواره مردمي فيلم «عمار» به گفتوگو نشستيم. آنچه در ادامه ميخوانيد مشروح اين گفت و شنود است.
دلايل و علل برپايي جشنواره فيلم «عمار» در كشور، به رغم وجود و كثرت جشنوارههاي متنوع و متفاوت چه بوده است؟ جليلي: دليل اصلي اين اتفاق اين است كه يك بخش مهمي از جريان اصلي فيلمسازي كشور در هيچكدام از اين جشنوارهها ضريب مناسب خودشان را پيدا نميكنند. اين در حالي است كه اتفاقا موضوع كار جشنواره فيلم مردمي «عمار» يكي از ضروريترين و مهمترين حوزههاي فيلمسازي در جامعه ايران است. منظور موضوعاتي است كه تحت گفتمان انقلاب اسلامي ساخته ميشود. ما در جشنواره عمار درصدد هستيم تا اين خلأ را پر كنيم.
فكر ميكنيد پس از برگزاري دو دوره و در آغاز برگزاري سومين دوره، اين جشنواره توانسته است يك تراز و جريانسازي جديدي را در فضاي فيلمسازي كشور ايجاد كند؟ جليلي: البته هنوز كه خيلي زود است براي ارزيابي نتايج جشنواره آن هم به طور قاطع، ولي اجمالاً وقتي كه نگاه ميكنيم با توجه به بضاعت بسيار محدودي كه ما در اين جشنواره داشتيم و قابل مقايسه با هيچكدام از جشنوارههايي كه در كشور برگزار ميشود، نيست؛ اما در يك تحليل و رابطه هزينه- فايده ملاحظه ميكنيم كه اتفاقاً نتايج بسيار خوبي به دست آمده است و الحمدلله روند رو به رشدي داشتهايم. همين سه دوره را كه تا به امروز مورد مداقه و بررسي قرار ميدهيم جشنواره دوم نسبت به اولين دوره يك جهش تلقي ميشود. امسال هم فكر ميكنيم و انتظار داريم كه به نسبت جشنواره سال گذشته رشد قابل توجهي را در جشنواره ببينيم.
با توجه به هژموني قدرت و پروپاگانداي بسياري از كساني كه در اين عرصه منافعي را براي خودشان تعريف كردهاند، آيا تصور ميكنيد اجازه تنفس و رشد بيشتر و تأثيرگذاري به جشنواره «عمار» داده شود؟ جليلي: بايد تلاش كرد. بالاخره يك تزاحم و رقابتي در فضاي پيراموني سينماي ايران براي اينكه بخشي از جريانهاي فيلمسازي ضريب بگيرند و بزرگ بشوند و بخش ديگري تحقير بشوند و مهجور بمانند، شكل داده شده است. واقعيت اين است كه همه مشكلات هم به مسائل بيروني برنميگردد و از اين طرف هم كمكاريهايي صورت گرفته است. به خصوص در بخش رسانهاي كه مهمترين مظهرش به نظرم صدا و سيما است و بايد يك فكر اساسي به حالش كرد اما به نظرم همين تلاشهاي مخلصانهاي كه در رسانههاي كوچكتر نسبت به رسانه ملي كه در حال انجام است، انشاءالله بركت پيدا خواهد كرد و در آينده جواب خواهد داد.
طالبزاده: ما حقمان را ميگيريم! حالا ممكن است كه آنها اين اجازه را ندهند. بسياري از دستگاههاي متولي فرهنگ ما مسئولان صالحي دارند، بعضي اوقات آنها يك چيزهايي را نميدانند اما زماني كه مينشينيم و با قدرت و استدلال با آنها صحبت ميكنيم هيچ راهي غير از همكاري ندارند و اكثراً هم اين كار را ميكنند. منتها اين كارها پيگيري ميخواهد، نمونه ميخواهد؛ ممكن است آنها تصورشان اين باشد كه شما در اين جشنواره يك يا دو فيلم خوب ميتوانيد بيرون بكشيد اما وقتي كه ميبينند مثلاً سي تا فيلم اصطلاحاً در آمده است كه موجساز است، بايد تمكين كند. چراكه آن فرد يا مسئول را آنجا منصوب كردهاند و حقوق ميگيرد تا اينگونه مسائل را ضمن تحويل گرفتن پخش و حمايت كند. بايد آن آثار را به جشنوارهها ببرند، جايزه بدهند، تشويق كنند و باني كارهاي بعدي بچهها باشند. در حالت كلي در اينجاها حق را بايد گرفت. در دوراني كه دشمنان نسبت به مردم و كشور ما همه جور تحريم را اعمال كردهاند، مسئولان فرهنگي و ذيربط بايد اجازه بدهند تا مردم از طرق مختلف و اثر گذار حرفهايشان را با زباني فاخر، درست و بهموقع بزنند و آنها هم موظف به حمايت و همكارياند.
استراتژي اصلي اين جشنواره در جذب سرمايههاي سرگردان، جوان و ساماندهي نشده حوزه فيلمسازي به غير از برگزاري جشنواره چيست؟ چه حمايتهايي از برگزيدگان جشنواره به جز اهداي جوايز انجام خواهيد داد؟ جليلي: ما امكانات مالي و بودجهاي نداريم و خوبياش اين است كساني هم كه با اين جشنواره مرتبط ميشوند اين مسئله را به خوبي ميبينند و توقع آنچناني هم ندارند. جشنواره ما كه همان جشنواره مردم است و ما فقط متولي و مجري آن هستيم، سقف بودجهاش با كف بودجه بعضي از جشنوارههاي درجه شش و هفتي كه در كشور دارد برگزار ميشود فاصلهاي نجومي دارد! همين اواخر در يكي از اين جشنوارههايي كه بعد از جشنواره ما هم برگزار ميشود، ديدم كه وقتي شوراي سياستگذارياش پيش وزير ارشاد رفته بودند و در نهايت گفته شده بود كه اگر از نظر خرج و اختصاص بودجه بخواهيم خيلي رياضتي و منقبضانه برخورد كنيم، حاضريم با فداكاري جشنواره را با رقم ۲۸۰ ميليون تومان برگزار كنيم! دوستان ما در جشنواره مردمي «عمار» وقتي اين تصميم و اظهارات را شنيدند همگي خندهشان گرفته بود! چراكه حداقل برخي دوستان با حداكثر ما تفاوتي نجومي دارد و در واقع اختلاف از زمين تا آسمان است!
به همين دليل اين تخصيص هزينهاي كه در بودجههاي سينمايي در كشور وجود دارد تابعي است از همان تخصيص ناعادلانهاي كه در فضاي رسانهاي وجود دارد. اميدوارم در ميان مدت يا بلندمدت همين طرح سؤالاتي كه در فضاي عمومي ميشود و كار رسانهاي جدي كه براي معرفي اين آثار صورت ميگيرد، كم كم موجب اين شود كه اين آثار هم بازار متناسب خودشان را پيدا بكنند و بتوانند هزينه چرخه توليدشان را به دست بياورند.
آيا بهتر نبود كه اين جشنواره در كنار جشنوارهاي با وسعت خبري، رسانهاي و بينالمللي مثل جشنواره فيلم فجر برگزار شود تا در كنار سيل مخاطبان و مشتاقان آن جشنواره زمينه پرورش و معرفي بهتر جشنواره مردمي فيلم «عمار» هم به وجود بيايد؟ جليلي: البته ما اميدواريم روزي برسد كه جشنواره فيلم فجر خودش را در حاشيه جشنواره عمار مطرح بكند [با خنده]. ما در اين جشنواره نگاهمان اينگونه نيست، يعني اعتقادمان و اعتمادمان به پتانسيلهاي اجتماعي كه از سينماي ايران به دليل همان هژموني فضاي روشنفكري دريغ شده است خيلي بالاتر از اينهاست. ما معتقديم اگر بتوانيم همين ايدههايي را كه در جشنواره «عمار» مطرح شدهاند را درست محقق بكنيم به مخاطبي دست پيدا خواهيم كرد كه از مخاطب متعارف بسياري از جشنوارههاي كشور بسيار بيشتر خواهد بود.
طالبزاده: بد فكري نيست! من تا حالا به اين موضوع فكر نكرده بودم كه آقاي جليلي بنشينند و با دوستان ارشاد و مجري و متولي جشنواره فيلم فجر در اين رابطه براي آينده صحبت بكنند. اين فكر و ايده بدي نيست ولي سؤال اين است كه چرا خود اينجا يك بستري نباشد براي رشد و نمو، شناسايي و كشف استعدادهاي جوان نباشد؟ اصل اينكه بين جشنوارههاي متنوع فواصل زماني كه بين كانونهاي فرهنگي و در طي سال وجود دارد خيلي خوب است، به شرط اينكه تعارفات و جنبههاي تشريفاتي كم بشود و اصالت موضوع و خرج و هزينه كردن درست براي فرهنگ و سينما حفظ بشود تا آثار ديده بشوند. ممكن است كه در آينده شرايطي براي انجام اين پيشنهاد به وجود بيايد اما اگر همين جشنواره را درست برگزار بكنيم خيلي اثرگذار خواهد بود.
به رغم وجود بسياري از رسانههاي ارزشي(بنابر ادعاي خودشان) چرا به جشنواره فيلم «عمار»كمتر پرداخته ميشود؟ آيا مشكل در روابط عمومي جشنواره است يا كمتوجهي رسانهها؟
جليلي: البته همان چيزي هم كه تا حالا از جشنواره به افكار عمومي منتقل شده است حاصل تلاش دوستان ما در همين رسانههاست و نبايد نسبت به زحمات آنها قدرناشناسي كنيم. ولي قاعدتاً به نظر ميرسد كه ظرفيت جشنواره بيشتر از اينهاست و اميدوار هستيم كه به مرور هم روابط عمومي جشنواره بتواند ضعفهايش را بر طرف كند و هم دوستان رسانهاي كه دل در گرو گفتمان انقلاب اسلامي دارند با نگاه جديتر و همت بيشتري جشنواره خودشان را، چه اينكه اين جشنواره مال كسي نيست بلكه متعلق به همه بچههاي انقلاب است، پوشش بدهند. جشنواره هم از پيشنهادها و از نظرات دلسوزانه آنها استقبال ميكند و همه بايد دست به دست هم بدهيم تا بتوانيم انشاءالله نسل جديد فيلمسازي انقلاب اسلامي را حمايت بكنيم تا اينكه بتواند بهنگام و مؤثر رسالت خودش رو به انجام برساند.
