واکاوی کاربرد تابلوهایی که فرهنگ بیگانه را تبلیغ می کنند!

نام فرنگی بر روی مغازه ی آذربایجانی !

 امپراطور، سزار، تریکو، باربارا، نایس، هایدا، پرنس، اسمر، پیرگاردین، دامات، فستیوال، نی نی شاپ، رویال، وستل، سوپرلوکس، فست فود، 2000، تانیک، کارینو و دهها نام و عنوان دیگر برای بسیاری از ما آشناست. عناوینی که در گشت و گذاری در شهر می توان نمونه های بسیاری از آنها را بر تابلوی سر در مغازه ها و فروشگاه های بزرگ و کوچک مشاهده کرد. نامهایی که به روشنی گویای نحوه ی تفکر، علاقه و سلیقه حاکم بر جامعه شهری ما و صاحب مغازه است. اما این اسامی نامتعارف و نا مأنوس تا چه اندازه با فرهنگ ایرانی، اسلامی و آذربایجانی ما سنخیت دارد؟! هرگاه قاعده ای فرهنگی و قانون مند بر نحوه ی نامگذاری های شهری و اجتماعی ما حاکم نباشد، شاهد نوعی آشفتگی ادبیاتی و بلبشوی فرهنگی در سطح یک جامعه خواهیم بود. بسیاری از همان نام ها و اسامی که فاقد بار معنایی بوده و در نعارض با فرهنگ ملی، بومی و اسلامی ما قرار دارند، با «چراغ خاموش» خواسته یا ناخواسته، مروّج فرهنگ بیگانه در سرزمین ایرانی – اسلامی ما هستند. سر در مغازه های یک شهر نیز یکی از کانون هایی است که مظهر تجلی فرهنگ، عرف و سلیقه ی مردم یک شهر به شمار می آید. در گذشته، وقتی مغازه ای یا شرکت و موسسه ای آغاز به کار کرده و راه اندازی می شد، صاحب مغازه به امر نامگذاری چندان اهمیت نمی داد و تنها بر اساس زمینه ی فعالیت یا نام دارنده ی آن مغازه نامگذاری می گردید. مثل: شرکت مس ایران ، آرایشگاه اصغر، خواربار فروشی اکبری و ... اما اکنون، موسسین و صاحبان مغازه ها بیش از هر اقدام دیگر، به فکر یافتن نامی زیبا، گیرا و تک می افتند. نامی که در تبلیغات کالا و خدمات ارائه شده بتواندبه اصطلاح گل کرده و در اذهان مخاطبان و مشتریان جا باز کند. تب نامگذاری های جدید و ابتکاری بر روی مغازه ها این روزها در شهرهای بزرگ بالا گرفته و هر صاحب مغازه ای به خود حق می دهد تا نام مورد پسند خود را با خطی درشت و با حروفی معوّج و من درآوردی و گاه به زبان خارجی بر روی تابلویی شبرنگ و شبتاب ثبت کرده و در معرض دید عموم قرار دهد. آنچه در این میان بیشتر مدنظر قرار می گیرد، تفاخر، شهرت طلبی و رونق کسب و کار با استفاده از همان نام انتخابی است. در مورد نامگذاری سردرب مغازه ها و فروشگاهها نیز، دارندگان این املاک و مشاغل، تلاش می کنند تا با ثبت نام مغازه خود در ذهن مشتریان، به هر قیمت ممکن، بر تعداد مشتریان خود بیفزایند. نکته دیگری که در مورد کاربرد نامهای بیگانه بر سر در مغازه ها می توان به آن اشاره کرد این است که این نام های نامتعارف به طور عمده بیشتر در دو صنف غذاخوری و پوشاک و لباس به چشم می خورد. تفاوت عمده ای را در سطح شهر در مورد میزان کاربرد نامهای خارجی بر تابلوی سر در مغازه ها مشاهده کرد. به گونه ای که هرچه از مناطق پایین شهر به طرف بالای شهر حرکت می کنید کاربرد این اسامی و مشاهده ی عنوان های عجیب و غریب بیشتر می شود. در منطقه ی راه آهن یا نصف راه ممکن است شما تنها تعدادی انگشت شماری از این نامها را مشاهده کنید اما در منطقه آبرسانی و به ویژه ولیعصر تبریز، کاربرد نامهای فرنگی با رسم الخط خارجی به یک رویه و سبک! تبدیل شده است. حالا برخی از مغازه داران هم باور کرده اند که رمز موفقیت آنها در انتخاب نام خارجی است! این میزان استفاده از نامهای خارجی البته غیر از نام هایی است که بیان کننده ی مارک کارخانه ی خارجی تولید کننده ی کالا و خدمات است. چرا که بسیاری از مارک های معروف نظیر تولید کنندگان لوازم صوتی و تصویری را می توان در جای جای این شهر مشاهده کرد. تابلو سر درب مغازه ها به روایت تاریخ: اولین موج نامگذاری بر روی مغازه ها و نصب تابلو بر سر در فروشگاهها و مغازه ها در شهر تبریز، به سالهای بعد از جنگ جهانی دوم و دهه ی 30 بر می گردد. در عکسهای قدیمی باقی مانده از آن سالها، می توان به نمونه هایی که اکثراً منشاء ادبیات آذربایجانی دارند برخورد می کنیم. موج دوم نامگذاری مغازه ها و مراکز شهری نظیر سینما، پارک، پاساژ و ... با ورود تکنولوژی های جدید به کشور، ابتدا در تهران و سپس در شهرهای بزرگ، خود را بر پیکر شهرها تحمیل کرد. در این مرحله، استفاده از نامهای خارجی در این مقطع زمانی (سالهای 1345 تا 1357) نوعی تفاخر روشنفکری به شمار می آمد، سینما کریستال، گراندهتل، مادمازل، لورا، سناتور، پاریس، هلند، ژرمن و.... مهمترین نامهای خارجی معروف آن دوره بودند. با آغاز انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی و حاکم شدن فضای ارزشی بر سطح جامعه ی شهری، بسیاری از این اسامی نامأنوس و خارجی نیز از سطح شهرها رخت بربستند. اما موج سوم نامگذاری به سبک خارجی، در طی یک دهه ی اخیر به اوج خود رسید. مردم چه می گویند ؟! به اعتقاد «ناصر فکوهی» (زبان شناس) نامگذاری یکی از مهمترین و فرآینده هایی است که به انسان امکان می دهد تا از طریق طبقه بندی اشیاء و مفاهیم آنها، وارد نظام های رده بندی شده و امکان می دهد تا از طریق آن نام، شیء یا مفهوم را «ثبت» نگهداری، و پردازش فکری کرد." «ایرج یار» کارشناس مسایل اجتماعی هم با تاکید بر اینکه فرهنگ و اصالت دینی، آذربایجانی و ایرانی ما بیانگر هویت ملی و تاریخی ماست می گوید : حفظ این هویت وظیفه ی هر شهروندی است و یه عنوان ارزش محسوب می شود و نامگذاری مغازه ها و فروشگاه ها و شرکت های خصوصی نیز تابعی از مجموعه ی فرهنگ غنی ماست که باید به عنوان مظهر تجلی این فرهنگ شاءن و جایگاه آن حفظ و صیانت شود. یکی از شهروندان هم با انتقاد از استفاده بی حد و حصر از نام های خارجی در نامگذاری مغازه های خود می گوید: "برخی از مغازه داران معتقدند وقتی از نام های خارجی و کلمات انگلیسی برای اسامی مغازه های خود استفاده می کنند بیشتر شبیه مغازه های اروپایی شده و کلاس شان بالا می رود. در حالی که باید فرهنگ ایرانی – آذربایجانی بیشتر مورد توجه مغازه داران قرار گیرد." «شهبازی» کارشناس جامعه شناسی می گوید: برخی چنان دلباخته و افسون فرهنگ بیگانه شده اند که حتی فرهنگ غنی و نامهای زیبا و پرنغز فارسی و ترکی آذربایجانی نیز آنها را رضا نمی سازد. و از این رو، در نامگذاری مغازه هایشان به نام های خارجی تابع هیچ قاعده و اصولی نیستند. تا آنجا که بسیاری از این اسامی، برای بسیاری از شهروندان نامأنوس و حتی غیرقابل تلفظ است. با این حال یکی از مغازه داران جوان تبریز که یک نام خارجی نامأنوس بر تابلوی مغازه اش به چشم می خورد می گوید: وقتی اجاره ای میلیونی پرداخت می کنم و مالیات و عوارض شهرداری مغازه سر به فلک می زند، چرا نباید حق داشته باشم که نام مغازه ام را به دلخواه خودم انتخاب کنم؟! اگر می خواهم در میان این همه رقیب شغلی رسمی اسم و رسمی داشته باشم و بتوانم هزینه های میلیونی ام را تأمین کنم باید با استفاده از این نام عجیب و غریب خارجی برای جلب مشتری استفاده کنم. با مشاهده این همه تفاوت دیدگاه و تعدد مراکز تصمیم گیری،این سوال مطرح می شود که به هر حال حد و مرز استفاده از این نامهای خارجی که به اصطلاح نه سیخ بسوزد نه کباب، کجاست؟! «مقدم» یکی از مسئولان اداره اماکن ناجا معتقد است: در صورتی که مغازه دارها اسم غیر متعارف مغازه هایشان را تغییر ندهند با آنها برخورد قانونی می شود. وی گفت: مغازه دارها باید بر روی مغازه های خود اسامی ایرانی بگذارند و اگر می خواهند از اسامی خارجی استفاده کنند باید اسامی خارجی را کوچک در کنار اسامی ایرانی بیاورند. قانون چه می گوید ؟! بر اساس مصوبه ی سال 1375 مجلس شورای اسلامی، استفاده از حروف لاتین بر روی محصولات ایرانی یا از اسامی بیگانه و غیر ایرانی ممنوع است. بر اساس ماده واحده قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه به منظور حفظ قوت و اصالت زبان فارسی استفاده از واژه های بیگانه بر روی کلیه ی تولیدات داخلی اعم از بخش های دولتی و غیردولتی که در داخل کشور عرضه می شود ممنوع است.... کارخانه ها، کارگاهها و اماکن تولیدی و خدماتی و تجاری موظفند ظرف مدت دو سال از تاریخ ابلاغ این قانون، اسامی تولیدات خود را ظرف مدت یک سال نام اماکن خود را به نامها و واژه های غیربیگانه برگردانند. یکی از نکات بارز این قانون آن است که قانون گذار به صراحت به مغازه داران اجازه می دهد تا از اسامی و نام های محلی و قومی مربوط به محل سکونت خود نیز استفاده کند. موضوعی که بیشتر در تبریز نمود عینی یافته است. بر اساس ماده یک آیین نامه اجرایی این قانون افرادی که علاوه بر زبان فارسی با گویش های محلی و قومی رایج در بعضی مناطق ایران سخن می گویند مجازند از اسامی خاص متعلق به ان زبان یا گویش در نامگذاری محصولات و موسسه ها و اماکن مربوط به همان مناطق استفاده کنند. در بسیاری از شهر های ایران که از ادبیات و فرهنگ بومی و قومی خاص خود استفاده می کنند می توان تعداد زیادی از نام ها را یافت که فارسی نیستند اما در زبان بومی آن منطقه بسیار مصطلح و پرکاربرد هستند . اختلاط زبان ها بر پیچیدگی این موضوع افزوده است . چرا که به صراحت نمی توان در مورد بومی بودن یا بیگانه بودن یک واژه رای و نظر داد . به عنوان نمونه در شهر تبریز شما با اسامی متعددی روبرو هستید که در واقع از ادبیات ترکی استانبولی مشتق شده و از این حیث یک نام بیگانه و خارجی به حساب می آید اما از سوی دیگر این نام در زبان ترکی آذربایجانی و ایرانی نیز به طور گسترده کاربرد دارد. مانند استقبال ، ایپک ، تاتلی و ...! شهر تبریز به خاطر قرابت های جغرافیایی و فرهنگی که با کشور های همسایه و از جمله ترکیه دارد از نامهای استانبولی بیشترین تاثیر را پذیرفته است. در ادامه ی این قانون نیروی انتظامی موظف شده است تا از نصب و ادامه استفاده از تابلوی اسامی بیگانه جلوگیری کند. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز مکلف شده تا در صورت اطلاع یا مشاهده تخلف طبق این آیین نامه طی اخطاریه به متخلف 15 روز مهلت تعیین کند و چنانچه در این مدت تخلف رفع نشود مراتب را به نیروی انتظامی محل اعلام کند. اداره نظارت بر اماکن عمومی : نام های غربی زیاد شده، جلوگیری می کنیم! در عین حال رییس اداره نظارت بر اماكن عمومی آذربایجان شرقی، سال گذشته از طرح جمع آوری تابلو های مروج فرهنگ غربی در تبریز خبر داد و ضمن ابراز نگرانی از افزایش استفاده از اسامی و اصطلاحات غیر متعارف و غربی در تابلوها و سردرب مغازه ها، اعلام کرد:این تابلوها و سردرب ها با فرهنگ اصیل اسلامی و ایرانی مغایرت داشته و به نوعی باعث ترویج فرهنگ منحط غرب می شوند.بنابراین عوامل پلیس نظارت بر اماكن عمومی پس از شناسایی مغازه ها نسبت به جمع آوری تابلوی این مغازه ها اخطار داده شده است. رئیس پلیس امنیت عمومی آذربایجان‌شرقی نیز اخیرا از اقدام قانونی این نیرو در تبریز خبر داد. به گفته ی سرهنگ رزم گیر، در پی افزایش استفاده از اسامی و اصطلاحات غیرمتعارف و غربی در تابلو و سردرب مغازه‌ها که با فرهنگ اصیل اسلامی و ایرانی مغایرت داشته و به نوعی باعث ترویج فرهنگ منحط غربی می‌شود، عوامل اداره نظارت بر اماکن عمومی این پلیس، طی دو مرحله دست به اجرای این طرح زدند. وی افزود: پس از شناسایی مغازه‌ها و محلاتی که از این عناوین استفاده می‌کردند در مرحله اول با انجام طرح کنترلی به مدت یک هفته تعداد 35 مغازه در خصوص جمع آوری تابلو تعهد داده و تعداد هشت مغازه نیز به‌علت بی‌توجهی به مقررات و ضوابط اماکن عمومی برابر ماده 28 پلمب شد. رزم‌گیر در ادامه از اجرای مرحله دوم طرح مذکور خبر داد که طی آن عوامل اداره نظارت بر اماکن عمومی از 97 مغازه دیگر بازدید به‌عمل آورده و تعداد شش مغازه متخلف را به‌علت بی‌توجهی به مقررات پلمب کردند. چاره کار چیست ؟! به هرحال با اشاعه ی تکنولوژی های نوین ارتباطی نظیر ماهواره و اینترنت و اثرپذیری محاطبان و به ویژه صنف فروشندگان کالاها و خدمات تججملاتی تلاش خواهند کرد تا بیش از گذشته وارد عرصه ی رقابت با واحدهای هم صنف داخلی و خارجی شوند و در این رابطه نیز بیشتر طالب آن هستند که با ترفند " به سر زبان ها افتادن " ! بر کسب و کار خویش رونق دهند . اما چنانچه ضابطه ای هوشمندانه برای این علایق تعریف و تبیین نشود خود فروشندگان و مغازه داران هم میان ضوابط قانونی و علایق و سلایق خود سر درگم خواهند ماند . تردیدی نیست که چهار گانه ی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، مجامع امور صنفی، شهرداری ها و در نهایت خود مغازه داران در مرحله اول بهترین راهکار و اقدام را می توانند اتخاذ کنند و در ادامه نیز با دخالت قانونی و همکاری نیروی انتظامی می توان نقشه راه را به طور شفاف و عملیاتی برای اصلاح و ساماندهی تابلو های سر در مغازه ها ترسیم کرد.