رودر رو با رئیس بخش بین‌الملل نمایشگاه کتاب

اطلاع رسانی می‌خواهیم نه تبلیغ

نام محمدرضا وصفی در سال‌های اخیر با بخش بین‌الملل نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران گره خورده است. در این گفت‌و‌گوی صریح وصفی به بخشی از انتقادات وارده به بخش بین‌الملل نمایشگاه کتاب در سال‌های اخیر پاسخ می‌دهد و عنوان می‌کند که این بخش بیش از اینکه نیاز به تبلیغات داشته باشد، نیازمند اطلاع رسانی است.جناب وصفی بخش بین‌الملل نمایشگاه از جمله بخش‌هایی است که خبر رسانی در مورد آن تنها در حد آمار و ارقام باقی می‌ماند. با این حال در ابتدا مایلم در مورد آمار حضور ناشران در نمایشگاه امسال بدانم.تا به این لحظه، حضور مستقیم 69 کشور در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران قطعی شده است، همچنین در کنار این تعداد، نمایندگانی هم هستند که کتاب‌های ناشران کشور‌های مختلف را به نمایشگاه می‌آورند و در مجموع می‌توان گفت، هزار و 614 ناشر نیز در نمایشگاه آثار خود را عرضه می‌کنند.آماری هم به لحاظ تفکیک زبانی و تعداد ناشران در اختیار دارید؟از این منظر باید بگویم حوزه زبان عربی با 130 ناشر، زبان آلمانی 145 ناشر، روسیه 20 ناشر، کروات 10 ناشر، حوزه زبان فارسی دری و پشتو 10 ناشر، اردو و گرجی 10 ناشر، فرانسه 65ناشر، انگلیسی 600 ناشر، اسپانیا 15 ناشر، ترکی استانبولی 400 ناشر، ژاپن 39 ناشر، ارمنستان 5 ناشر، کره 15 ناشر، ایتالیا 8 ناشر، زبان هندی 70 ناشر و حوزه زبان چینی با 40 ناشر در نمایشگاه کتاب تهران شرکت کرده‌اند، همچنین غرفه‌ای به صورت واحد و یکپارچه تحت عنوان نمایشگاه فرانکفورت نمایندگی ناشران حوزه زبان آلمانی را بر عهده گرفته است که جدیدترین آثار را عرضه کرده و در حوزه آثار عرضه نشده نیز اقدام به ثبت سفارش می‌کند.به دور از همه آمارهای ارائه شده، آیا می‌توان تفاوتی را در بخش بین‌الملل نمایشگاه امسال با سال‌های قبل دید؟امسال سالن ‌نمایش عرضه کتاب‌های حمایتی را داریم که کتاب‌هایی را که عرضه آنها از سوی دولت حمایت می‌شود، را ارائه می‌کند. سالن نمایش کتاب‌های چاپ نخست مربوط به سال‌های 2011، 2010 و 2009، سالن نهادها و کشورهای بین‌المللی، سالن انجمن‌های دوستی، بازار جهانی کتاب ایران، بازار جهانی کتاب همچنین در بخش بازار جهانی کتاب ما بخش ویژه عرضه کتاب‌های درسی را داریم که با قیمت‌های استثنایی و خاص حدود 12400 تومان تا 25 هزار تومان به عرضه آثار درسی می‌پردازند و خوب تفاوت عمده‌شان در کیفیت و تنوع آثار ارائه شده است.نمایشگاه عکسی از کشورهای عضو اکو، بخش تصویرگری کتاب‌های کودک داریم و برگزاری بیش از 21 نشست تخصصی از 10 کشور از دیگر ویژگی‌های بخش بین‌الملل نمایشگاه کتاب تهران است.ورود 500 مهمان از کشورهای مختلف که به هزینه‌های غیردولتی و توسط نهاد‌های کشوری به نمایشگاه کتاب تهران به ویژه از چین، ترکیه، فرانسه، بلژیک، ایتالیا، انگلستان، لبنان، قطر، عراق، نیجریه، یونان و... نیز از دیگر نکاتی است که می‌تواند نمایشگاه کتاب تهران را در دور بیست و چهارم متفاوت‌تر کند.بخش بین‌الملل نمایشگاه هر ساله حجم عظیمی از صادرات کتاب را برعهده دارد و درآمد بسیاری را به همراه می‌آورد، با این وجود بخش بین‌الملل نسبتاً در حاشیه قرار دارد و حتی ساعات بازدید آن کوتاه‌تر از ساعات بخش‌های داخلی است؟ چرا این نگاه اصلاح شدنی نیست؟بخش بین‌المللی حدود 25 هزار متر از فضای نمایشگاه را به خود اختصاص می‌دهد، بنابراین در درجه نخست باید بگویم که در حاشیه قرار ندارد، اما این نکته را نباید از نظر دور داشت که این حوزه مخاطب خاص خود را دارد، ما در این بخش مخاطب عمومی نداریم، دلیل آن هم این است که مخاطبش مخاطبی است خاص و متشکل از افراد با تحصیلات عالیه دانشگاهی و حوزوی؛ بنابراین طبیعی است که ما نیز علاقه‌مند به جلب توجه حوزه عمومی نسبت به این بخش نیستیم. همچنین نخستین شرط ورود به بخش بین‌الملل و بهره‌برداری از آن، این است که فرد حداقل به یک زبان خارجی آشنا باشد، این امر خود مخاطب را خاص می‌سازد، همچنین باید گفت، در بین طبقه دانشگاهی و علمی کشوری بخش بین‌الملل نمایشگاه کتاب تهران یکی از جذاب‌ترین حوزه‌ها برای بازدید است.در زمینه کم بودن ساعت فعالیت بخش بین‌الملل نسبت به دیگر بخش‌ها که تنها در سالن کتاب‌های حمایتی وجود دارد، نیز باید بگویم که این کمبود تنها یک ساعت است که آن هم دلیل دارد و آن این است که بازدید‌کنندگان از سالن کتاب‌های حمایتی چنانچه بتوانند کتاب مورد نظر خود را که انتخاب کرده‌اند از نمایشگاه دریافت کنند در بازدید از سالن حمایتی نیازمند رفتن به بانک و سپس تحویل کتاب از انبار تحویل هستند و این خود نیازمند صرف یک ساعت و نیم زمان است؛ بنابراین نیاز است که این سالن زودتر تعطیل شود تا آن بخش‌ها در زمان باقیمانده از نمایشگاه به وظیفه خود پاسخ دهند و گرنه اگر قرار بود این بخش هم در ساعت معمول نمایشگاه تعطیل می‌شد مراجعان باید برای تهیه کتاب خود یک ساعت اضافه‌تر در نمایشگاه می‌ماندند.به مخاطبان خاص اشاره کردید برای همین مخاطب خاص تا چه اندازه به تبلیغ و اطلاع‌رسانی در زمینه بخش بین‌الملل پرداخته‌اید؟ما نیاز به تبلیغات نداریم ما نیازمند اطلاع‌رسانی هستیم نه تبلیغات، در همین راستا حدود 250 هزار بروشور از اطلاعات کتاب‌هایی که به نمایشگاه رسیده از 15 فروردین تا به امروز در سراسر کشور توزیع شد و به جرأت می‌توان اکنون ادعا کرد که هیچ دانشگاهی را در سراسر کشور نمی‌یابیم که بروشورهای نمایشگاه کتاب تهران به آنجا نرسیده باشد، علاوه بر آن تنها بخشی که در نمایشگاه کتاب تهران تمام اطلاعاتش از بیست روز قبل روی سایت قرار داده شده است، بخش بین‌الملل است.چرا در این بخش معمولاً از نویسندگان و نخبه‌های ادبی و اجتماعی سایر کشورها نیز برای حضور در نمایشگاه به ویژه در نشست‌ها دعوت نمی‌شود؟اتفاقاً بسیاری از کشورهایی که در بخش کشورها و نهادهای بین‌المللی شرکت می‌کنند متقاضی دعوت از میهمانان خارجی هستند، امسال نیز ما تلاش کردیم تا گروهی 50 نفره از مسئولان چین و آلمان برای حضور در نمایشگاه کتاب تهران به ایران بیایند، اما طبیعی است که تدارک دیدن این بخش نیازمند رصد جامع‌تری است تا فعالیت جنبی بین‌الملل نیز مخاطب خاص خود را پیدا کند. من هم معتقدم این بخش یکی از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند بسیار پویاتر عمل کند.در روز‌های اخیر صحبت‌هایی نیز در رابطه با نحوه حضور ناشران انگلیسی در نمایشگاه با توجه به رفتار این کشور برای حضور ایران در نمایشگاه کتاب لندن بودیم. این حضور چگونه برنامه‌ریزی شد؟در زمینه ناشران انگلیسی خودمان انتخاب کردیم که چه ناشری با چه موضوعاتی در نمایشگاه حضور یابد، این بسیار متفاوت است تا کشوری بیگانه برای ما تعیین کند که ما چه چیزی را بفرستیم، بنابراین ما خود تعریف کردیم که کدام حوزه‌ها، موضوعات و رشته‌های علمی که می‌توانند بسیاری از نیازمندی‌های بخش‌های علمی کشور را به ویژه در حوزه‌های خاص علمی پوشش دهند، در نمایشگاه حضور داشته باشند، در بخش سیاست هم مربوط به نمایشگاه کتاب تهران نمی‌شود و پاسخگوی این بخش سایر وزارتخانه‌ها و نهادهای رسمی کشور هستند.عده‌ای معتقدند که چرا با وجود مانع‌سازی بر سر راه حضور ناشران ایرانی در نمایشگاه لندن، ناشران انگلیسی هر چند نظارت شده به سهولت در نمایشگاه کتاب ایران شرکت می‌کنند، پاسخ شما چیست؟باید صریح بگویم. ما نیازمندیم از تازه‌ترین دستاوردهای علمی بهره‌مند شویم، اکثریت کتاب‌های خارجی تخصصی، علمی و دانشگاهی است بنابراین اینکه بخواهیم از ورود کتاب‌های علمی و دانشگاهی جلوگیری کنیم منطقی نیست به ویژه اینکه ما تلاش می‌کنیم تا برخی از ناشران در شرایط خاصی در نمایشگاه کتاب تهران شرکت کنند و اگر در شرایط عادی بود در زیر گروه تحریم‌هایی قرار می‌گرفت که چندان به نفع ما نیست.متأسفانه برخی‌ در کوته‌بینی سیاسی گرفتار شده و به این نکته توجه نمی‌کنند، ما کتاب در حوزه انرژی اتمی و نانو وارد کرده‌ایم، نباید خود را به بهانه‌های سیاسی تحریم کنیم.جناب وصفی! جریانات سیاسی و تحولات اجتماعی کشورهای مسلمان منطقه تأثیری بر حضور ناشران عربی این کشورها در نمایشگاه کتاب تهران داشته است؟این تحولات و رخدادهای اجتماعی و سیاسی بر حضور کشورهای مسلمان در نمایشگاه کتاب تهران تأثیر مثبت باقی گذاشته است، نمایشگاه کتاب تهران یکی از نمایشگاه‌های پرمخاطب است و عموم ناشران عرب علاقه‌مند هستند در نمایشگاه کتاب تهران حاضر شوند اگرچه برخی از این کشورها به دلیل مشکلاتی که در ایجاد ارتباط پیش آمد نتوانستند حضور داشته باشند، اما ما در نمایشگاه بیست و چهارم برخی ناشران عرب را داریم که برای نخستین بار در نمایشگاه کتاب تهران حاضر می‌شوند و ناشران بزرگی هم هستند.این جریانات بر موضوعات آثار ارائه شده نیز تأثیر گذاشته است؟با وجود اینکه غالب مخاطبان بخش بین‌المللی در بخش عربی حوزه‌های علمیه شیعه هستند اگر چه از عزیزان اهل سنت کشور هم درصد قابل توجهی را داریم که نیازمندی‌های خود را از نمایشگاه کتاب تهران تهیه می‌کنند بنابراین نمایشگاه کتاب تهران متعلق به همه ملت ایران است و در این بخش هیچ تفاوتی را بین ناشران شیعی و سنی نداریم از همین رو نمایشگاه کتاب تهران الگوی کوچکی است از کل جامعه ایرانی و این از افتخارات نمایشگاه کتاب تهران است که مخاطبی اینچنین از خارج کشور دارد و گاهی این مخاطبان بیش از 15 تا 20 روز در مسیر راه بودند در عین حال ناشران شیعی با قدرتمندی بیشتری حضور دارند.با این همه و با توجه به فعالیت شما در حوزه نشر بین‌الملل بسیاری از نویسندگان و ناشران معتقدند آنچنانکه برای ما مهم است و زمینه حضور ناشران خارجی را در نمایشگاه کتاب تهران فراهم می‌آوریم باید این زمینه را برای ناشران داخلی نیز جهت حضور در نمایشگاه‌های کتاب دنیا فراهم آوریم که متأسفانه چنین نیست.درست است، موانعی بر سر این راه موجود است، بخشی از آنها سیاسی است که با موج بیداری جهان اسلام فضا در حال تغییر کردن است از این به بعد ما هستیم که باید خود را آماده کنیم که با حضوری قدرتمند شرکت کنیم.بخشی هم معطوف به بی‌برنامگی بخش خصوصی ما برای حضور در کشورهای جهان عربی و جهان اسلام و بخشی هم به دلایل دیگر مرتبط است برای نمونه از دیدگاه مردم‌شناسی متأسفانه نگاه جامعه ما به جامعه کشورهای عرب نگاه بالادست به پایین دست است، این حاکی از عدم آگاهی از تغییرات جدیدی است که طی سال‌های اخیر در دنیای اسلام به ویژه دنیای عرب رخ داده و دست کم شاید این چند ماهه مردم ما از موج بیداری که در کشورهای عربی رخ داده این حس را اندکی درک کرده باشند که تغییرات جدید در حوزه افکار جهان عرب وجود دارد، اما این نقیصه وجود دارد که زمانی که ما می‌گوییم نمایشگاه خارج از کشور بیشتر توجه ناشران ما معطوف به حوزه اروپا و امریکا می‌شود. ما تأکید فراوان به اتحادیه تعاونی ناشران و کتابفروشان داشته‌ایم که بخش ویژه‌ای را برای فعالیت‌های بین‌الملل فراهم کنند که بخش خصوصی خود فعال باشد همچنانکه می‌دانید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نباید متولی باشد بلکه می‌تواند حامی، سیاستگذار و هدایت‌کننده باشد و تأکید فراوان کرده اتحادیه باید نقش خود را در این زمینه پررنگ کند.