سهشنبه گذشته نهم شهریور برابر با 31 آگوست باراک اوباما رئیس جمهور امریکا با حضور در جمع سربازان شرکتکننده در جنگ عراق، پایان عملیات نظامی امریکا را در جنگ عراق اعلام کرد. با این حال بیش از 50 هزار نیروی نظامی امریکایی برای آنچه آموزش نیروهای عراقی خوانده شده است در عراق میمانند، از اینرو این سؤال مطرح است که آیا با وجود این همه نیروی نظامی در عراق و حضور شرکتهای امنیتی خصوصی که حتی اطلاعات روشنی درباره کم و کیف آنها وجود ندارد یا با باقی ماندن عراق در زیر فصل هفت منشور ملل متحد آیا میتوان از پایان عملیات نظامی به عنوان تحول مهم در جهت احیای حاکمیت ملی عراق و استقلال این کشور ارزیابی کرد؟ پاسخ به این سؤال خود به پاسخ رشتهسؤالهای دیگر در این خصوص بستگی دارد از جمله اینکه هدف امریکا از اعلام پایان عملیات نظامی در عراق آن هم در این مقطع زمانی چه بوده است؟ و آیا با تغییر دولت امریکا سیاست این کشور در دوره اوباما در مقایسه با دوره بوش تغییر کرده یا اینکه هر دو اهداف واحدی را دنبال کردهاند؟
علل و اهداف امریکا از پایان عملیات نظامی در عراق
باراک اوباما رئیس جمهور امریکا که پیش از احراز پست ریاست جمهوری و در دوران مبارزات انتخابات ریاست جمهوری وعده پایان اشغال نظامی عراق و کاهش هزینههای ناشی از این جنگ را داده بود، اکنون که اقتصاد امریکا همچنان در بحران به سر میبرد و هر روز بر جمع تعداد بیکاران این کشور افزوده میشود در این مقطع زمانی که انتخابات کنگره در پیش است هیچ چارهای جز التزام به موافقتنامه امنیتی – راهبردی نداشت. طبق جدول زمانبندی پیش بینی شده در این موافقتنامه که در اواخر دوره ریاست جمهوری جورج بوش به امضا رسید، 31 ماه آگوست برای پایان عملیات نظامی امریکا در عراق تعیین شده بود و بنابراین تنها اقدامی که دولت اوباما کرد التزام به این موافقتنامه بود، اما اهمیت مسأله در اینجاست که به نظر میرسید تحرکاتی از سوی افراد وابسته به نومحافظهکاران در جریان بود تا از عملی شدن موافقتنامه خروج نیروها جلوگیری شود اما اوباما مانع از این تحرکات شد. با این حال نمیتوان گفت که با روی کار آمدن دولت اوباما راهبرد امریکا در عراق عوض شده و دچار تغییر بنیادی شده است زیرا موافقتنامه امنیتی – نظامی یا همان موافقتنامه خروج نیروها و همچنین موافقتنامه همکاری جامع راهبردی که در اواخر دوره ریاست جمهوری بوش بین امریکا و عراق به امضا رسیدند، بر اساس دستورالعملهای کمیته مطالعاتی مشترک کنگره به سرپرستی بیکر – همیلتون صورت گرفت که طبق آنها از یکسو برای خروج برونرفت امریکا از باتلاق تلاش شده و از دیگر سو کوشش شده امریکا در طول زمان به مرور بتواند هزینههای ناشی از جنگ عراق را جبران کند که تاکنون نزدیک به دو تریلیون دلار هزینه مستقیم و غیرمستقیم در پیداشته و در عین حال 4414 نیروی نظامی امریکایی در این جنگ کشته و 30 هزار نفر دیگر نیز زخمی شدهاند از این رو امریکا در تلاش است موافقتنامههای راهبردی و امنیتی را به گونهای مدیریت کند که در طول زمان حداقل بخشی از هزینهها و خسارات وارده را جبران سازد. در واقع امریکا خروج نیروهای خود را از عراق به گونهای طراحی کرده است که ضمن کاستن از هزینههای نظامیاش همچنان به سلطه سیاسی و اقتصادیاش در این کشور ادامه بدهد، به همین علت مشاهده میشود که به موازات کاهش نقش پنتاگون در عراق بر گستره نقش وزارت امورخارجه این کشور افزوده میشود و این وزارتخانه اقدام به افتتاح چهار کنسولگری در عراق کرده است.
پایان عملیات نظامی در عراق، اقدامی لازم اما ناکافی
در حال حاضر 50 هزار نیروی امریکایی در پوشش آموزش نیروهای عراقی در عراق باقی مانده است که با یک حساب سرانگشتی میتوان گفت که این تعداد نیرو برای آموزش 600 هزار نیروی عراقی به مراتب زیاد است، به خصوص آنکه استراتژی امریکا در خصوص ارتش جدید عراق این است که نباید بهاندازهای تقویت شود که در آینده مزاحمتی برای رژیم صهیونیستی ایجاد کند. افزون بر این، تعداد زیادی از نیروهای شرکتهای امنیتی خصوصی امریکایی همچنان در عراق فعالند که به منزله ستون پنجم عمل میکنند و هیچ نظارتی هم بر رفت و آمد آنها صورت نمیگیرد. با وجود اینکه دولت مالکی در اواخر دولت ریاست جمهوری بوش با توجه به کشتار شرکت بلکواتر فشار زیادی بر امریکا وارد آورد تا فعالیت این شرکت زیر نظر دولت عراق قرار گیرد اما موفق نشد و موافقتنامه امنیتی نیز به گونهای تنظیم شده که دست امریکا را در خصوص این شرکتها باز میگذارد. هر چند در آن مقطع دولت امریکا مجبور شد فعالیت شرکت بلک واتر را در عراق محدود کند اما به نوشته روزنامه نیویورکتایمز شرکت امنیتی بلک واتر در پی مواجهه با انتقادهای شدید به خاطر عملکردش در عراق، شبکهای را متشکل از 30 شرکت پوششی و سازمان فرعی برای انعقاد قرارداد با دولت و کسب درآمد میلیونی از این قراردادها ایجاد کرده است.
از طرف دیگر با وجود اینکه دولت عراق امید داشت از طریق امضای موافقتنامههای امنیتی و راهبردی با امریکا موفق خواهد شد، واشنگتن را برای خارج کردن عراق از زیر فصل هفت منشور ملل متحد متقاعد سازد اما بهرغم گذشت نزدیک به دو سال از امضای این موافقتنامهها هنوز موفق به تحقق چنین هدفی نشده است و حتی نتوانست این موافقتنامهها را به همهپرسی مردم عراق بگذارد که قرار بود همزمان با برگزاری انتخابات پارلمانی گذشته عراق انجام شود.
جمعبندی
بنابر این در مجموع میتوان گفت اعلام پایان عملیات رزمی امریکا در عراق گرچه گامی به جلو در مسیر احیای استقلال این کشور محسوب میشود اما تأمین این هدف به برداشتن گامهای جدیتر بستگی دارد که از جمله آنها میتوان به خروج 50 هزار باقیمانده نیروهای امریکایی مستقر در عراق در پوشش آموزش نیروهای نظامی این کشور یا خروج شرکتهای امنیتی خصوصی و همچنین خروج عراق از زیر فصل هفت منشور ملل متحد اشاره کرد.
