فرشته فرزانه - خطوط اتوبوسهای تندرو هر روز بخش بیشتری از شهر را در اختیار خود میگیرند، حالا تهران دارای چهار خط BRT است و بر اساس تازهترین شنیدهها قرار است خط BRT دیگری نیز در محدوده بزرگراه اشرفی اصفهانی ایجاد شود تا رفت و آمد از محدوده میدان آزادی به سمت شمال غرب تهران با اتوبوسهای تند رو صورت گیرد. اتوبوسهایی که برای اولین بار نیز از میدان آزادی حرکت کرده و راهی شرقیترین نقطه پایتخت در تهرانپارس شدند.
BRT که حالا نامی آشنا برای مردم تهران شده است، در سال 86 با عنوان اتوبوسهای تندرو آغاز به کار کرد. اگر ابتکار احمدی نژاد به عنوان شهردار سابق در ایجاد منوریل در تهران بود طرحی که هیچگاه کامل نشد- ابتکار قالیباف در تهران- در بخش حمل و نقل را میتوان در یک کلمه در BRT خلاصه کرد.
75 درصد سفرها در کالبد حمل ونقل عمومی
مدیران شهری میگویند که خطوطBRT بر اساس طرح جامع حمل و نقل تهران ایجاد میشود چرا که بر اساس طرح جامع حمل و نقل قرار است، 18 میلیون سفر و 25 میلیون جابجایی در شهر ساماندهی شود و بر این اساس باید 75 درصد از این سفرها توسط حمل و نقل عمومی و 25 درصد توسط حمل و نقل خصوصی انجام شود.
بنابراین از مجموع 75 درصد کل سفرهایی که باید با حمل و نقل عمومی انجام شود، باید 22 درصد سفرها توسط اتوبوسها انجام گردد، بدین ترتیب باید زمینهای را فراهم کنیم که به هدف طرح جامع حمل و نقل و ترافیک برسیم، پس میتوانیم این فعالیتها و ایجاد خط BRT در بزرگراه چمران را در راستای طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تعریف کنیم. حمزه شکیب، رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران در گفت و گو با «جوان» تأکید کرد: « مدیریت شهری مکلف است که مردم را به سمت استفاده از حمل و نقل عمومی ترغیب کرده و میزان استفاده از حمل و نقل خصوصی را کاهش دهد». ولی باید دید آیا واقعاً مدیریت شهری در فرهنگسازی برای استفاده از حمل و نقل عمومی موفق شده است. پاسخ به این سؤال در مناطق مختلف شهر که از BRT استفاده شده، متفاوت است. به عنوان نمونه میتوان گفت که BRT در بخشهایی از خیابان ولی عصر با یک طرفه شدن این خیابان موفق بوده است و تعداد استفاده کنندگان از خودروهای شخصی در این مسیر کاهش یافته است. به میزان کمتر این موضوع در مورد BRT میدان آزادی – تهرانپارس نیز صادق است ولی نمیتوان این ادعا را در مورد BRT بزرگراه شهید چمران و BRT میدان آزادی- بزرگراه بسیج نیز داشت.
آزمون BRT شهید چمران تا مهر ماه
هر چند بنا به اعتقاد شکیب، خط BRT چمران برای رسیدن به اهداف طرح جامع ترافیک ایجاد شده است ولی در بررسیهایی که در مورد این خط BRT در کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران صورت گرفته، تا مهر ماه به این خط فرصت فعالیت به عنوان خط اتوبوس تند رو را دادهاند و در صورت عدم موفقیت این خط در رسیدن به میزان جابجایی پیشبینی شده برای آن تصمیمهای دیگر ی اتخاذ خواهد شد.
رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران در این خصوص تأکید کرد: «مسائل مختلفی در جلسه کمیسیون عمران در خصوص BRT بزرگراه چمران مطرح شد، از جمله اینکه چرا از تمام ظرفیتهای موجود در این خط استفاده نمیشود، بنابر این قرار بر این شد که تا پایان مهر ماه نحوه فعالیت این خط مورد ارزیابی قرار گیرد و در صورتی که ظرفیت بهره برداری از این خط در مدت زمان تعیین شده تکمیل نشد، گزینههای دیگری برای آن در نظر گرفته شود.» شکیب گفت: «از جمله این گزینهها اجازه تردد تاکسیها در مسیر خط BRT است، از دیگر این گزینهها میتوان به امکان عبور و مرور خودروهای چهار سرنشین در این مسیر اشاره کرد، ولی بعد از پایان مهر ماه در این خصوص به طور قطعی تصمیمگیری خواهد شد.» زمزمههای احداث خط BRT چمران از اواسط تیر ماه در مطبوعات پیچید و بهرهبرداری آزمایشی از این خط در پانزدهمین روز از مرداد ماه 89 میسر شد. با اجرای فاز نهایی این پروژه به طول 23 کیلومتر، ترمینال جنوب به پارکوی متصل میشود و بدین ترتیب طولانیترین مسیر اتوبوسهای تندرو در پایتخت راهاندازی میشود که فعلاً در فاز اول مسیر میدان جمهوری تا پارکوی احداث شده است.
فاز اول خط 4 اتوبوسهای تندرو که در یکی از پر رفتوآمدترین محورهای تهران اجرا میشود، از میدان جمهوری اسلامی به سمت شمال آغاز و با عبور از میدان توحید، پل نصر و پل مدیریت به پارک وی متصل شده و از آنجا به میدان تجریش منتهی میشود. فاز دوم این طرح که هنوز زمان اجرایی آن اعلام نشده است، در محور جنوبی میدان جمهوری را به ترمینال جنوب میرساند. بدین ترتیب این خط با عبور از بزرگراه شهید نواب صفوی، میدان بهمن، بزرگراه شهید تندگویان و بزرگراه بعثت به پایانه جنوب منتهی شود.»
حرکت اتوبوسها با یک سوم ظرفیت در خط چمران
رئیس کمیسیون توسعه و عمران در مورد ظرفیتهای فعلی BRT بزرگراه چمران یادآور شد: «بر اساس اطلاعات موجود اکنون در مسیر BRT چمران 100 دستگاه اتوبوس مشغول فعالیت است که فاصله حرکت هر یک از آنها 5 دقیقه است و بر اساس گزارشهای ارائه شده، اکنون هر اتوبوسی با یک سوم ظرفیت فعالیت میکند.» وی تأکید کرد: «طرح BRT در بزرگراه چمران در راستای هدف طرح جامع حمل و نقل و ترافیک است، البته اشکالات و ایراداتی در این خصوص وجود دارد که کمیسیون عمران روی آنها ریز شده و به زودی این مسائل و اشکالات برطرف خواهد شد.»
بر اساس نتایج شبیهسازی صورت گرفته از سوی شهرداری تهران، سهم حمل و نقل عمومی از کل سفرهای شهر تهران پس از اجرای خط 4 اتوبوسهای تندرو 2/1 درصد افزایش و زمان تأخیر بر حسب وسیله ـ ساعت 2/2 درصد- نسبت به وضع موجود در کل شبکه معابر شهری تهران کاهش پیدا میکند. شهرداری تهران پیش بینی کرده است که حجم مسافر جابجا شده در ساعت اوج صبح در محور شمالی خط 4 اتوبوسهای تندرو 31 درصد نسبت به وضع موجود افزایش پیدا کند. همچنین برآورد شده که با اجرای این خط مصرف بنزین بر حسب لیتر 3/2 درصد نسبت به وضع موجود کاهش پیدا میکند.
ایجاد خط پنجمین BRT در بزرگراه اشرفی اصفهانی
از سوی دیگر در طرح جامع ترافیک تهران که تدوین و تنظیم آن سالها وقت از شورای شهر تهران و شهرداری برد، ایجاد 10 خط اتوبوس تندرو مورد تأکید قرار گرفته است. شهرداری تا کنون چهار خط از این 10 خط BRT مورد پیشبینی در طرح جامع را ایجاد کرده است و به نظر میرسد که پنجمین خط در بزرگراه اشرفی اصفهانی ایجاد شود. گسترش حمل و نقل عمومی در تهران بر اساس ایدهای ساده در حال پیگیری است، شهردار تهران به زبانی ساده در این مورد گفته است: «ما معتقدیم حمل و نقل عمومی را باید گسترش داد و اولویت با حمل و نقل عمومی است.» قالیباف با بیان اینکه مهمترین دغدغه مردم، ترافیک است، میگوید: «سالی بیش از نیم میلیون خودرو، بدون هیچ منطقی وارد شهر میشود. توان شهرداری، برای ساخت اتوبان، بیش از این نیست و ما ناگزیریم حمل ونقل عمومی را در اولویت کار خود قرار دهیم.» از سوی دیگر مهندس مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران در گفتوگو با «جوان» با تأکید بر اینکه مطالعاتی که در مورد پروژه BRT بزرگراه شهید چمران صورت گرفته به شورای شهر تهران ارائه شده، گفت: «در این مطالعات، آمارها حاکی از این بود که اجرای این طرح به نفع حمل و نقل عمومی است و وضعیت ترافیک در این منطقه بهبود خواهد یافت، البته نه برای ماشینهای سواری و شخصی. بر اساس مطالعات صورت گرفته اجرای این طرح به نفع حمل و نقل عمومی است و برای ماشینهای سواری وضعیت بدتر میشود. ولی این خط برای مجموعه شهروندان مناسب است.»
وی با اشاره به اینکه در تهران اولویت با حمل و نقل عمومی است، خاطرنشان کرد: «قطعاً اجرای این پروژه برای سواریها و ماشینهای شخصی مشکل ایجاد میکند، مثل یک طرفه شدن خیابان ولی عصر. اما از آنجایی که در اجرای طرحهای این چنینی مشکلی برای خودروهای شخصی ایجاد میشود آنها به وسایل حمل و نقل عمومی برای جابجایی رجوع میکنند.»
رئیس شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه برای اجرای طرح BRT بزرگراه چمران مطالعات زیادی صورت گرفته است، گفت: «شهرداری در اجرای این مسیر راهکارهای زیادی اندیشیده تا از ورودیهای مختلف، مسافران به این محدوده منتقل شوند تا این خط بتواند فعال بوده و در حمل و نقل عمومی در شهر مؤثر باشد. در مجموع اگر اتوبوس به تعداد زیاد و در فواصل زمانی معین در این محدوده باشد، قاعدتاً من فکر میکنم استقبال مردم در این منطقه از حمل و نقل عمومی خوب باشد. البته عکس این موضوع نیز صادق است و اگر رفت وآمد اتوبوس در این خط بدون قاعده باشد و به طور مثال هر 15 دقیقه یک اتوبوس وارد خط شود، ایجاد این خط نتیجهای نخواهد داشت.»
مهر تأیید شورای عالی ترافیک بر احداث خطوط BRT
رئیس شورای شهر تهران تأکید کرد: «شهرداری تهران مصوبهای برای احداث 10 خط BRT در تهران دارد و بر اساس طرح جامع ترافیک شهر تهران، شهرداری میتواند مسیرهای اتوبوسهای تندرو در تهران احداث کند. بررسیهای لازم برای احداث این خطوط انجام شده است، شورای شهر و شهرداری تهران در این زمینه مطالعات فراوانی داشتهاند. شورای عالی ترافیک نیز احداث این خطوط اتوبوسهای تندرو در تهران را تأیید کرده است.» شهرداری تهران قصد دارد تا حمل و نقل عمومی را بر رفت و آمد ماشینهای شخصی در تهران در اولویت قرار دهد، باید دید شهرداری در این راه چقدر موفق خواهد بود.
باید منتظر ماند و دید در پایان مهر ماه خط BRT بزرگراه چمران همچنان در اختیار اتوبوسهای تند رو خواهد بود یا اتوبوسها، این مسیر را با تاکسیها و خودروهای چهار سرنشین قسمت میکنند؟
