در حاشیه پیشنهاد رئیس جمهور مبنی بر تشکیل قائم‌مقامی شعر در وزارت ارشاد

اولین دستاورد شعر از اولین همایش شاعران

عبدالله کاردان منش - بیایید این جملات را مرور کنیم: «از ذهنم گذشت میکروفون را در دست بگیرم و به او (سخنران) یادآور شوم که در «نخستین همایش شاعران ایران و جهان» سخن می‌گوید و تنها چند ماه از برگزاری چهارمین جشنواره شعر فجر می‌گذرد. اگر در جشنواره فیلم فجر می‌گفتید که به دلیل ضعف تشکیلات، حوزه شعر مغفول مانده، پذیرفتنی بود. اگر پنج سال پیش می‌گفتید که به دلیل نبودن اداره شعر، جشنواره شعر نداریم ولی هر ساله جشنواره فیلم را برگزار می‌کنیم، می‌پذیرفتیم. ولی در جایی ایستاده‌ایم که با وجود فقدان تشکیلات مورد نظر شما، آنچه به عنوان ضعف می‌شمارید، برطرف شده است. با وجود نبود اداره شعر، چهار سال است که با آغاز دولت نهم، جشنواره شعر داریم و ملحق کردن چهار سال گذشته به سال‌های پیش از آن، انصاف نیست. با وجود فقدان اداره شعر، چنین همایش باشکوهی به اسم شعر برگزار شده است؛ پس مشکل اصلی، تشکیلات نیست! تشکیلات کار نمی‌کند، آدم‌ها کار می‌کنند. آنجا که تشکیلاتی هست اما انگیزه و مدیر توانمندی نیست، کاری انجام نمی‌شود و برعکس.»این پایان داستان است. بخشی از یادداشتی که محسن پرویز معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در رابطه با پیشنهاد مطرح شده از سوی سخنران افتتاحیه همایش شاعران ایران و جهان برای ایجاد پست قائم مقامی وزیر در امور شعر مطرح شد و نظر بدنه مدیریت اجرایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این رابطه را نمایندگی می‌کند. از سوی دیگر لبیک محمود احمدی نژاد، به پیشنهاد تعیین جایگاهی در سطح قائم مقامی یک وزارتخانه برای شعر و شاعر فارسی در این روزهای آشفته بازار فرهنگ در کشورما که قیل و قال در آن جای تفکر را گرفته است، موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. در سالی که طلیعه آن پیشاپیش از سوی بالاترین مقام اجرایی کشور، سال فرهنگ و توسعه فرهنگی نامیده شده است، لبیک به پیشنهاد شاعران ایران زمین به عنوان صاحبان کلامی که می‌تواند نخستین تیر ترکش صدور حقیقی فرهنگ انقلاب اسلامی به تمامی جهان باشد را باید به معنی ترجمان حقیقی همت مضاعف در راستای تحول فرهنگی در آغاز دهه چهارم از انقلاب اسلامی دانست.آغاز ماجراپیشنهاد انتخاب قائم مقام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور شعر در افتتاحیه نخستین همایش شاعران ایران و جهان به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ابلاغ شد. ماجرا درست از زمانی آغاز شد که عباس سجادی به عنوان مجری برنامه در افتتاحیه و پیش از صحبت رئیس جمهور در سخنانی از محمود احمدی ن‍ژاد تقاضای چنین انتصابی را مطرح می‌کند. سجادی در شرح این ماجرا می‌گوید: من احساس کردم در چنین جلسه‌ای با حضور مسؤولین عالی رتبه کشور و پنجاه شاعر مهمان از سراسر جهان و شاعران سرشناس ایرانی فرصت مغتنمی پیش آمده است، که من به عنوان عضو کوچکی از جامعه ادبی و به نمایندگی از جامعه شاعران ایران بر ضرورت این مهم تاکید کنم و چنین درخواستی را از عالی‌ترین مقام اجرایی کشور طرح نمایم. این ترانه‌سرا افزود: من به آقای رئیس جمهور گفتم شعر شناسنامه ملی و جهانی ماست، ما بیست و چندمین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر را در سال گذشته برگزار کردیم در حالی که چهارمین جشنواره شعر برگزار شد و آن هم سال اول تحت مدیریت و نظارت دفتر موسیقی ارشاد و امسال هم تحت مدیریت و نظارت یکی از ادارات کل معاونت فرهنگی. هنر- صنعت ارجمند سینما حدود یکصد سال است که میهمان کشور ماست و در وزارت ارشاد دارای یک معاونت مستقل است در حالی که شعر این جانمایه فرهنگ ایرانی باید طفیلی دفتر موسیقی ارشاد باشد؟ آیا شما این تحقیر را می‌پذیرید؟ به عنوان کوچک‌ترین عضو جامعه ادبی در حضور نمایندگان شاخص جامعه فرهنگی و ادبی از جنابعالی می‌خواهم دستور فرمایید تا حداقل در حد یک اداره کل در یکی از معاونت‌های وزارت ارشاد به امور مهم ادبی پرداخته شود تا کلیه جشنواره‌ها و فعالیت‌های ادبی با رعایت شأن هنر والای ادبیات و شاعران با آن رفتار شود. سجادی ادامه داد: آقای احمدی‌نژاد پیش از استقرار در پشت تریبون به شوخی خطاب به من گفتند: «خوب بلد هستید از تریبون استفاده کنید» و پشت تریبون فرمودند: جایگاه شعر بالاتر از این چیزهاست و در پاسخ به درخواست این برادر عزیز عرض می‌کنم نه که یک اداره کل زیر نظر یک معاونت، از آقای وزیر می‌خواهم یک قائم مقام در امور شعر و ادب منصوب نمایند که این دستور سریع و صریح ایشان موجب خرسندی حاضران و تشویق بسیار ایشان شد.این موضوع درست درجایی از اهمیت بیشتری برخوردار می‌شود که رئیس جمهور در سخنرانی خود پیش از ابلاغ پذیرش این پیشنهاد در سخنانی توجه به شعر و ادب گشودن گنج مستور ادب‌، عرفان، اخلاق و حکمت در برابر انسان را فارغ از تعلقات تاریخی و جغرافیایی عنوان می‌کند و در جمع بیش از یکصد شاعر و ادیب داخلی و خارجی می‌گوید: شعر و ادب، زبان و بیان مشترک دلباختگان حقیقت و پویندگان راه رشد و کمال انسان‌هاست.وی با اشاره به اینکه خداجویی‌، عاشقی، کنار زدن پرده‌های غفلت‌، بیان ظرائف و دقایق هستی‌، تهییج مردمان نسبت به بریدن از غیر حق و عشق و حماسه از ‌مهم‌ترین ویژگی شاعران و ادیبان است همچنین اظهار می‌دارد: در دورانی که مستکبران و خودخواهان دنیا، تاریکی‌، فقر‌، جهل و تهدید را در جهان می‌گسترانند شاعران‌، ادیبان و دلباختگان به حق و حقیقت مهر و محبت و شمیم عشق را در سراسر جهان می‌پراکنند.بایسته‌های تحقق یک خواست تاریخیبدون هیچ اغراقی ایجاد جایگاهی‌سازمانی در حد معاونت وزیر به یک مقوله ادبی مانند شعر، را تنها نمی‌توان با یک انتصاب به آرمان نهفته در تأسیس آن نزدیک کرد. چه بسا انتصاب فردی به عنوان معاونت وزیر در این امر بدون آنکه در قامت فکری مسؤولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این موضوع به ثبت رسیده باشد که با این کار به دنبال تحقق چه موضوعی باید بود، می‌تواند در نهایت منجر به کسب نتیجه ملموسی نشود. شاید در همین راستا است که برخی از شاعران کشور ضمن ابراز خرسندی از این لطف و نگاه دقیق این مسأله را مطرح می‌کنند که به منظور جلوگیری از تداخل مسؤولیت و نشر روشن شدن دقیق اهدافی که تشکیل چنین جایگاهی در صدد تحقق آن است، باید جایگاهی تثبیت شده مانند معاونت فرهنگی وزارت ارشاد عهده دار این مسؤولیت شود. «محمد رضا عبدالملکیان» مسؤول دفتر شعر جوان در همین راستا می‌گوید: قائم مقام یک شخص است و توجه به مقوله شعر نیاز به تشکیلات دارد و به همین خاطر در شرایط کنونی تنها معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاداسلامی می‌تواند آن را عهده دار باشد. وی با رد هرگونه احتمال موازی کاری در صورت تحقق پیشنهاد خود، معتقد است: در حال حاضر توجه نسبی به شعر صورت می‌گیرد و شاید شکل مناسبش این باشد که همین معاونت فرهنگی که وقت و هزینه می‌گذارد بتواند همان نقش قائم مقام را عهده‌دار باشد. وی تصریح کرد: چون اگر قائم مقام شعر بخواهد اتفاقی بیفتد نیاز به تشکیلات و ‌سازماندهی دارد وگرنه خود قائم مقام به شخصه نمی‌تواند خیلی نقش اساسی داشته باشد مگر اینکه تشکیلاتی باشد که توجه ویژه به مقوله شعر داشته باشد. ما وقتی که می‌گوییم قائم مقام یعنی یک فرد و فرد خیلی نمی‌تواند نقش اساسی داشته باشد مگر آنکه تشکیلاتی داشته باشد اگر تشکیلات داشته باشد در قالب تعاریف اداری که ما داریم و معاونت فرهنگی یا معاونت می‌شود و یا اداره کل اما اکنون که این توجه در معاونت فرهنگی صورت می‌پذیرد می‌تواند تلفیقی از این دو باشد؛ یعنی معاونت فرهنگی و قائم مقام یکی باشد.اگر این اتفاق بیفتد هم نیت آقای رئیس جمهور برآورده می‌شود و هم به مقوله شعر توجه می‌شود.آن سوی دیگر سکهدر همین راستا جمع دیگری از شاعران کشور متراکم شدن تمامی برنامه ریزی‌های صورت گرفته برای جریان شعر و ادبیات در قالب قائم مقامی را با دید تردید می‌نگرند و معتقدند شاید بتوان از مجاری دیگری نیز به این موضوع نگاه کرد. «محمد علی بهمنی» شاعر و ترانه سرای برجسته کشور در این رابطه معتقد است: این قائم مقام مستقیم برای شعر تعیین می‌شود در حالی که معاونت فرهنگی برای کل موضوعات است و قطعاً قائم مقام شعر هم با نظر معاونت فرهنگی انتخاب می‌شود ولی در هر صورت این اتفاق دارد رخ می‌دهد و باید ببینیم چه فرصت‌هایی از قبل این تصمیم پدید می‌آید. وی درباره بی‌برنامگی‌های احتمالی ناشی از تداخل اداری قائم مقام وزیر در امور شعر و معاونت فرهنگی نیز معتقد است: اگر اکنون در حوزه‌های دیگری هنری هم نگاه کنید چنین چیزی دارید و کارها با هماهنگی صورت می‌گیرد و از نظر من مشکلی به خاطر موازی‌کاری پیش نمی‌آید. اما به هر حال یکی باید باشد که کارهای شعر را مستقیماً پیگیری کند و کمبودها را مطرح کند. من کاری ندارم معاون فرهنگی یا قائم مقام شعر ولی یکی باید باشد که خواست‌های جامعه شعر را منعکس کند و این هم چیزی نبوده که یک دفعه و ناگهانی اتفاق بیفتد. اما و اگرهایی از جنس دیگربا وجود تمامی این نقطه نظرات در میان بدنه شعر کشور و به دنبال ارائه این پیشنهاد بودند چهره‌هایی که به بیهودگی چنین انتصابی اشاره کردند و آن را فاقد تأثیر‌گذاری در جریان شعر انقلاب اسلامی دانستند. از جمله آنها می‌توان به جواد محقق اشاره کرد که در این رابطه می‌گوید: هم پیشنهاد آقای سجادی مبنی بر اختصاص اداره کل شعر در وزارت ارشاد پیشنهاد خامی بود و هم تصمیمی که مبنی بر تشکیل قائم مقام وزیر در امور شعر اتخاذ شد تصمیم کارشناسی شده‌ای نبود. به اعتقاد محقق جنس شعر با جنس هنر صنعت سینما، تئاتر و برخی از شاخه‌های هنرهای تجسمی متفاوت‌ است و به همین دلیل پیشنهاد آقای سجادی پیشنهاد خامی است. از آن طرف هم تصمیمی که اتخاذ شد تصمیم کارشناسی شده‌ای نبود و لزومی نداشت که چنین اتفاقی با این سرعت اتفاق بیفتد؛ چرا که این اتفاق جدی را در حوزه شعر به دنبال نخواهد داشت جز اینکه یک نفر در آن سمت گماشته شود و بعد هم سیبل همه دعواها، انتقادات و انتظاراتی شود که جامعه کثیر اهل ادب از او دارند. به تبع کار قائم مقام فراتر از روال عادی وزارت ارشاد و معاونت فرهنگی است و از عهده‌اش بر نمی‌آید. وی البته به این موضوع هم اشاره کرده است که پیشنهاد ویژه‌ای برای ساماندهی وضعیت شعر کشور ندارد و تنها معتقد است وجود قائم مقام وزیر در امور شعر جز اینکه به اغتشاش بیشتر منجر شود ثمری ندارد.حلقه مخالفان این پیشنهاد اما سمت و سوی دیگری نیز دارد که ساماندهی جریان شعر را در کشور به یک‌سازمان فرهنگی نیازمند می‌دانند و نه انتصاب یک فرد به عنوان معاون وزیر؛ در این رابطه مصطفی محدثی خراسانی در این ارتباط معتقد است: قائم مقام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور شعر کاری از پیش نمی‌برد و این یک چیز مبهمی است که بیشتر وجه تشریفاتی دارد. وی همچنین می‌گوید خلاء تعریف درستی از شعر و جریان شعری در کشور ما موضوعی است که سال‌ها مطرح است و همه متوجه آن شده‌اند. من خیلی خوشبین نیستم پیشنهادی که رئیس جمهور دادند اگر در یک نظام اداری تعریف شود خیلی پشتوانه مستحکمی داشته باشد تا بتواند این عقب‌ افتادگی‌ها و کارهایی که در تمام این سال‌ها نشده را جبران کند. محدثی خراسانی با بیان اینکه جبران خلاء شعر نیاز به یک نهضت فرهنگی دارد، می‌افزاید: اینکه شخصی به نام قائم مقام باشد چقدر قدرت اجرایی داشته باشد و چقدر زیر مجموعه‌ای داشته باشد که اهرم‌های اجرایی او باشد جای سؤال دارد و به گمان من این موضوع کاری از پیش نمی‌برد اما به هرحال باید ببینیم چه اتفاقی رخ می‌دهد. این شاعر با اشاره به موازی‌کاری‌های احتمالی قائم مقام وزیر ارشاد در امور شعر و معاونت فرهنگی این وزارتخانه اظهار داشت: به همین دلیل می‌گویم خوشبین نیستم. همان ‌پیشنهادی که آقای سجادی مطرح کرد که شعر دارای اداره کل باشد به نظرم تعریف شده‌تر است تا اینکه یک چیز مبهمی به اسم قائم مقام مسؤول باشد که بیشتری وجه تشریفاتی، تبلیغاتی و شعاری داشته باشد. پایان کلامبه نظر می‌رسد که خلط مبحث در اصل ماجرا و برداشت نادرست از سخن رئیس جمهور شده است. پیشنهاد آقای احمدی‌نژاد انتصاب یک قائم مقام شعر بود که نه نیازی به تشکیلات اداری دارد و نه جای کسی را تنگ می‌کند. قائم مقام شعر – خوب یا بد- وظیفه‌ای جدا از معاونت دارد و اساساً در تعاریف چارت‌ اداری متفاوت از قائم مقام است. به نظر می‌رسد کلیات این بحث، به دلیل عدم آشنایی مصاحبه‌شوندگان و خبرگزاری‌ها، به بیراهه رفته و منطبق با پیشنهاد رئیس‌جمهور نیست؛ نه گله‌گذاری‌های محسن پرویز و نه ارائه طریق‌های سایر شاعران که در این صفحه به آنها پرداخته شده یا در روزنامه‌های دیگر از آنان سخنی درج شده است.