زمانی که آمانو مدیرکل ژاپنی آژانس بینالمللی انرژی اتمی نخستین گزارش خود را مشتمل بر 51بند که در 10صفحه تنظیم شده بود در 29بهمن منتشر ساخت، موجی از تحلیل و تفسیر در سطح رسانههای غربی و برخی رسانههای منطقه به راه افتاد که فصل مشترک تمامی این جنجالهای رسانهای، تمرکز بر روی بخش معروف به مطالعات ادعایی گزارش آمانو بود. مطالعات ادعایی پس از آن مطرح شد که البرادعی مدیرکل سابق آژانس با وجود اعلام اینکه یافتههای آژانس با دادههای ایران در مورد 6موضوع اتهامی تطبیق دارد مجبور شد (بهرغم حل مسائل باقیمانده در قالب مدالیته یعنی همان راستیآزمایی 6موضوع) نکاتی را به عنوان مطالعات ادعایی مطرحسازد که این موضوع در اثر اعمال فشار آمریکا و برخی دول اروپایی مطرح شد. هدف این حرکت تلاش برای برقراری ارتباط بین پیشرفتهای هستهای ایران با افزایش توانمندیهای نظامی به خصوص صنایع موشکی بود تا بدین ترتیب باب نظامی معرفی کردن فعالیت هستهای صلحآمیز ایران در گزارشهای دورهای مدیرکل آژانس باز باشد.
در قالب چنین سناریویی آمانو نیز مجبور شده است با گنجاندن برخی بندهای ادعایی در انتهای گزارش خود به آمریکا، فرانسه و انگلیس توجه دهد که ملاحظات آنها نیز در تنظیم گزارش لحاظ شده است. اما تا اینجا، ماجرا پسلرزههای تکراری را به دنبال داشت که همانا تمرکز رسانهها در 24 ساعت نخست انتشار گزارش آمانو بر روی بخش مطالعات ادعایی بود. با وجود چنین پسلرزههایی و در ورای جنجال رسانهها، رایزنیهای فشرده و تکنیکی بین نمایندگان ایران با اعضای شورای حکام و هانیوفن معاون مدیرکل در امور پادمانها از یکسو و نمایندگان آمریکا، انگلیس و فرانسه با سایر اعضای شورای حکام و مسؤولان آژانس از سوی دیگر آغاز شده است که برگزاری نشست توجیه فنی بین دکتر سلطانیه نماینده ایران در آژانس با مسؤولان این سازوکار در روز چهارشنبه پنج بهمن از جمله این رایزنیها به شمار میرود. به نظر میرسد شدت گرفتن اینگونه رایزنیها در آستانه نشست شورای حکام در دهم اسفند میتواند بر سمت و سوی تصمیم شورا در قبال برنامه هستهای ایران تأثیرگذار باشد. شورای حکام در اثر جنجالآفرینی نمایندگان آمریکا، فرانسه، انگلیس و آلمان در نشست قبلی خود قطعنامهای را در خصوص فعالیت هستهای ایران تصویب کرد که با توجه به شدت تحرکات این کشورها و تلاش آنها برای بزرگنمایی بخش مطالعات ادعایی گزارش آمانو؛ به نظر میرسد آنها بار دیگر درصددند نشست شورای حکام را به سمت تصویب قطعنامهای جدید پیش ببرند. با وجود چنین تلاشی با دقت در مواضع ایران اسلامی که از زبان سلطانیه نماینده کشورمان در آژانس تشریح شده است به نظر میرسد نشست 10اسفند شورای حکام جدال آسانی برای کشورهای غربی نباشد. جمهوری اسلامی ایران با استدلال منطقی و با استناد به مقررات اساسنامه آژانس و مفاد NPT نکاتی را مطرح ساخته است که در تنویر افکار نمایندگان کشورهای عضو شورای حکام مؤثر خواهد بود که از جمله آنها میتوان به برخی موارد اشاره کرد.
ـ در بند مربوط به عدم رعایت کد 1/3 مبنی بر اعلام قبلی تصمیم ساخت تأسیسات هستهای جدید به ویژه سایت فوردو، آمانو با استناد به ماده 39 پادمان سعی کرده است به ایران توجه دهد تصمیم ایران به اجرای پروتکل الحاقی در 2003 و سپس تطبیق اجرای آن در 2007 ایران را به اجرای کد 1/3 ملزم میسازد از اینرو عدم اعلام تصمیم به ساخت تأسیسات جدید با مقررات ماده 39 در تناقض است. با وجود این نماینده ایران با اعلام اینکه اجرای پروتکل الحاقی اقدامی داوطلبانه، غیرالزامی و اعتمادساز بوده است، معتقد است جمهوری اسلامی ایران همچنان به اعلام 180 روز قبل از ساخت تأسیسات هستهای براساس کد 1/3 مطابق مقررات پادمان پایبند است و از آن عدول نکرده است و نکته دیگر آنکه اجرای پروتکل الحاقی با توجه به تصریح ایران مبنی بر داوطلبانه، غیرالزامی و اعتمادساز بودن آن برای تهران تعهدآور نیست از اینرو رعایت مقررات کد 1/3 جدید الزام حقوقی ندارد.
ـ در بخش مربوط به عدم همکاری ایران با بازرسان آژانس در نمونهگیری از مخازن آب سنگین اراک نیز ایران معتقد است با توجه به هزاران نفر روز بازرسی از تأسیسات هستهای ایران (بالغ بر 4000نفر روز) در سالهای گذشته و 35 مورد بازرسی سرزده در 3سال گذشته طرح چنین اتهامی در گزارش آمانو نمیتواند دلیلی بر همکاری ضعیف یا طفره رفتن ایران باشد.
ـ درباره مطالعات ادعایی نیز ایران اقدام آمریکا و برخی کشورها برای مجبور ساختن مدیرکل آژانس به گنجاندن چنین بحثی به استناد اطلاعات استخراج شده در یک لپتاب را حرکتی سیاسی و بدون سند و مدرک میداند که هدف از آن صرفاً مفتوح نگهداشتن پرونده هستهای ایران و حفظ قدرت چانهزنی برای آمریکا میباشد.
با توجه به این استدلالات به نظر میرسد آمریکا و برخی دول اروپایی برای یارگیری در آستانه نشست شورای حکام جاده همواری را پیشرو ندارند. خصوصاً اینکه گروه نم این بار نیز با حمایت از فعالیت هستهای صلحآمیز ایران خواستار ادامه گفتوگو و پرهیز از برخی تلاشها برای محروم ساختن اعضای آژانس از حقوق هستهای مسلمشان شده است و نکته آخر اینکه بایستی تا برگزاری نشست شورای حکام و میزان نتیجهبخش بودن این رایزنیهای فشرده منتظر ماند.
