جوان آنلاین: بیستویکمین جشنواره نمایش عروسکی تهران‑مبارک با همراهی جمعی از هنرمندان و فعالان عرصه نمایش عروسکی، جمعه شانزدهم مرداد در سالن سینماتک موزه هنرهای معاصر فعالیت رسمی خود را آغاز کرد.
به گزارش «جوان»، پوپک عظیمپور، دبیر جشنواره، در ابتدای مراسم با اشاره به دریافت دو اثر ویژه از شومان درباره کودکان شهید میناب و خبرنگاران شهید غزه، آن را نه یک حضور رسمی در بخش مهمان، بلکه هدیهای ارزشمند و کنشی برخاسته از تعهد دیرینه گروه «نان و عروسک» معرفی کرد.
عظیمپور با اشاره به دو دهه همکاری مستمر در حوزه پژوهش با شومان گفت: «در شرایطی که سایه جنگ بر جهان افکنده شده، پیتر شومان دو اپیزود را بهطور ویژه آماده کرده و به جشنواره تهران‑مبارک تقدیم کرده است؛ آثاری که یکی به کودکان میناب و دیگری به روزنامهنگارانی که در غزه به شهادت رسیدهاند، تقدیم شده است. این آثار نشان میدهد که نمایش عروسکی تنها یک ابزار سرگرمی نیست؛ بلکه قیام آدمی علیه خود و بیعدالتی است.»
او با بیان اینکه خلق هنر تحت هر شرایطی راهی برای فرار از اضطراب هستی است، افزود: «این فیلمها نمایانگر نحوه تلقی شومان نسبت به هستی و مسئولیت انسانی است و پیتر شومان ۹۲ ساله با این آثار بار دیگر ثابت کرد که هنر، زبانی فرامکانی و فرازمانی برای اعتراض به ظلم است.»
پس از این مقدمه، حاضران در سالن به تماشای این دو فیلم‑تئاتر نشستند؛ آثاری که با زبانی شاعرانه و نمادین، ابعاد گوناگون رنج بشری را به تصویر میکشیدند. در پایان این نمایش، بیانیه پیتر شومان که گویی امتداد همان هنرنمایی تئاتریاش بود، قرائت شد؛ متنی که در آن این پیشکسوت تئاتر عروسکی، پرسشهای بنیادین انسانی را پیش روی مخاطبانش قرار داد: آیا ما در برابر تمدنِ غیرانسانی و سیستماتیک حاکم، مسئولیم یا بیمسئولیت؟ وقتی هر ساعت شاهد کشتار روزمره مادران و کودکان هستیم، کجاییم؟ ما کجاییم؟ فریاد جمعی و ناامیدی ما در کجاست؟ ما که با تصور زیستن و بالیدن به عنوان فرزندان خاک، برای بقا میکوشیم و از روح و جسمی باشکوه و زیبایی همیشگیمان عزت میجوییم، در حالی نظارهگریم که نمیتوانیم روح یخزده این سیستم غیرانسانی را ذوب کنیم. چند شمشیر کاغذی لازم است تا سر این سیستم را از تنش جدا کنیم؟ چند تندیس باشکوه خدایان را باید به کار گرفت تا کلام انسانی و گفتوگو را در میان جنگجویانِ این سیستم احیا کنیم؟ چقدر اقبال، شانس و تلاش بیوقفه لازم است تا این سد جهل و خشونت در هم شکسته شود و آدمی به آغوش صلح بازگردد؟»
در ادامه، جان بل، تاریخنگار تئاتر در امریکا و مدیر مؤسسه بینالمللی تئاتر عروسکی نان و عروسک، در سخنانی با بررسی جایگاه پیتر شومان و نقش او در تحولات تئاتر قرن بیست و یکم گفت: «پیتر شومان از مهمترین نوآوران تئاتر عروسکی و تئاتر اجرایی در قرن اخیر است. او توانسته است با ابداع یک فرم هنری فراگیر، افراد مختلف را در هر مکان و موقعیتی با رویدادهای مهم جهان درگیر کند و به ما کمک کند تا درباره معنای زنده بودن و مسئولیتهایمان در جهان امروز بیشتر فکر کنیم.»
او با اشاره به زیست هنری شومان ادامه داد: «شومان متولد سال ۱۹۳۴ در آلمان است و از همان ابتدا با ادبیات، هنرهای تجسمی و شعر عجین شد. اما آنچه بر مسیر هنری او سایه انداخت، تجربه مستقیم جنگ جهانی دوم بود. او آوارگی، بمبارانهای هوایی، ویرانی و مرگ را به چشم دید و همین تجربههای تلخ، هسته اصلی فعالیتهای سیاسی و هنری او را شکل داد. شومان با تأسیس گروه تئاتر نان و عروسک در دهه ۶۰ میلادی در ورمانتِ امریکا به دنبال ایجاد فضایی بود که در آن هنر، بازتابی از بحرانهای موجود باشد. او در آثارش از ماسکها و عروسکهای غولپیکر استفاده میکند که شباهت بسیاری به شیوههای سنتی اجرا دارد. یکی از جنبههای بنیادین کار او، بیانیه سال ۱۹۸۹ با عنوان هنر ارزان است. شومان معتقد است هنر متعلق به بانکها و سرمایهگذاران متظاهر نیست؛ هنر مانند غذاست که هرچند نمیتوان آن را خورد، اما روح انسان را سیر میکند؛ بنابراین هنر باید ارزان و در دسترس همه باشد.»
جان بل با تأکید بر جنبههای سیاسی آثار شومان بیان کرد: «او در تمام این سالها از تئاتر به عنوان سلاحی علیه جنگ و سرکوب استفاده کرده است. آثار او همواره در واکنش به جنگهای امریکا در ویتنام، امریکای مرکزی، اوکراین و فلسطین بوده و جالب آنکه او از معدود هنرمندان امریکایی است که در آثار اخیر خود به مسئله جنگ در ایران و فلسطین پرداخته است.»
او در پایان گفت: «شومان در پروژه سیرک دنیای وارونه ۲۰۲۶ بر این نکته تأکید دارد که ما باید وضعیت وارونه بشریت را در مواجهه با دروغهای فاسد دولتها آشکار کنیم. او معتقد است سکوت و ناامیدی تجملی باید با فعالیتهای انقلابی و ارکسترهای هنری جایگزین شود؛ فعالیتهایی که در تقابل مستقیم با سیستمهای رادیکال و غیرانسانی قرار دارند.»
حمیدرضا اردلان، مدرس و کارگردان تئاتر عروسکی، دیگر سخنران این مراسم بود. اردلان با اشاره به ماهیت سهل و ممتنع آثار شومان گفت: «وقتی شما به این فیلم‑تئاترهای شومان درباره فاجعه میناب و شهادت خبرنگاران در غزه نگاه میکنید، در ظاهر امر بسیار ساده و در عین حال پیچیده به نظر میرسند. هر کسی در این جهان میتواند کاری را که امروز در این آثار رخ داده است، انجام دهد، اما مسئله عبور از نگاههای مرسوم است. برای من بیان این نکته که تئاتر شومان چه جایگاهی دارد، به موضوعی برمیگردد که بهظاهر بدیهی است، اما ما آن را فراموش کردهایم.»
این هنرمند با تحلیل رویکرد پیتر شومان افزود: «پیتر شومان در این آثار تمام سعیاش این است که بگوید جنگل و طبیعت، امری بدیهی است و تمام انسانها پتانسیل اجرای تئاتر را دارند. اگر میبینیم که هر کسی میتواند در این تئاترها حاضر باشد به این دلیل است که شومان در مسیر هنری خود، تمام آن عناصر آموزشی مزاحم را که سد راه رسیدن به امر بدیهی حقیقی و بیبدیل بودند، داوطلبانه کنار گذاشته است. او از رقص، آواز و نوازندگی عبور کرده تا به بیانی خالص برسد.»
پوپک عظیمپور بار دیگر روی صحنه حضور پیدا کرد و با اشاره به رویکرد این دوره از جشنواره افزود: «ما در این دوره بر آنیم تا با کمک عروسکهایمان، صحنه تئاتر را به مکانی برای پاسداشت زندگی، صلح و رویاهای ناتمام کودکان که با عنوان خیالنامه میناب نامگذاری شده است، تبدیل کنیم. بر همین اساس، جشنواره به آثاری که با زبانی شاعرانه و نمادین، ابعاد گوناگون جنگ را مورد توجه قرار داده و قدرت بیبدیل نمایش عروسکی را در التیام زخمها، فریاد حقیقت و زمزمه صلح به تصویر میکشند، توجه ویژهای خواهد داشت.»
