جوان آنلاین: در حالی که تنشهای سیاسی و امنیتی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده همچنان ادامه دارد، مواضع مقامات سیاسی و نظامی کشور، از پیامی واحد در حوزه سیاست خارجی و دفاعی حکایت دارد؛ پیامی که بر رد «دیپلماسی مبتنی بر فشار»، تأکید بر حفظ بازدارندگی و پافشاری بر خطوط قرمز جمهوری اسلامی ایران استوار است. طی دو روز گذشته مقامات مسئول ضمن تأکید بر اینکه مذاکره تحت فشار و تهدید نتیجهای نخواهد داشت، اعلام کردند که ایران در حوزههای امنیتی و دفاعی نیز آماده پاسخ به هرگونه تهدید بوده و در موضوعات راهبردی از جمله تنگه هرمز، از مواضع اعلامی خود عقبنشینی نخواهد کرد. همزمانی این مواضع نشان میدهد که میدان و دیپلماسی نه دو مسیر جداگانه، که دو بازوی مکمل برای صیانت از منافع و امنیت ملی هستند. همزمان، انتشار برخی گزارشها درباره تفاهم ایران و عمان بر سر چارچوبهای کلی بازگشایی تنگه هرمز بدون نقشآفرینی و دخالت امریکا، نشان میدهد که حلوفصل مسائل راهبردی منطقه باید در چارچوب همکاریهای منطقهای دنبال شود؛ رویکردی که در کنار تأکید بر حفظ خطوط قرمز امنیتی، از تفکیک مسیر دیپلماسی منطقهای از فشارهای امریکا حکایت دارد.
نه به دیپلماسی مبتنی بر فشار
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در تازهترین موضعگیری خود در شبکه اجتماعی ایکس، با اشاره به برخی پیامها و فضاسازیهای رسانهای طرف امریکایی درباره احتمال حمله یا مذاکره، این رویکرد را مصداق «دیپلماسی نمایشی» دانست و نوشت: «این حرفها چیزی جز یک دیپلماسی نمایشی تکراری نیست. استفاده از قلدری + وعدههای عملنشده + اخبار جعلی بهعنوان اهرم فشار برای مذاکره، یک استراتژی شکستخورده است. واقعیتها را بپذیرید و به تعهداتتان عمل کنید. ما به نمایشهای بیشتر نیازی نداریم.»
این نگاه را میتوان ادامه همان رویکردی دانست که طی سالهای گذشته از سوی مقامات جمهوری اسلامی ایران بارها مطرح شده است؛ رویکردی که بر این اصل استوار است که فشار سیاسی، تهدید نظامی و جنگ روانی نمیتواند جایگزین عمل به تعهدات یا زمینهساز گفتوگویی پایدار باشد. از این نگاه، هرگونه مذاکره زمانی معنا پیدا میکند که بر پایه احترام متقابل و پایبندی به تعهدات شکل گرفته باشد، نه بر مبنای فشار و تهدید.
رفتار ماجراجویانه امریکا را تحمل نمیکنیم
در کنار پیام سیاسی رئیس مجلس، محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، بر یکی از مهمترین مؤلفههای راهبردی امنیت ملی ایران یعنی تنگه هرمز تمرکز کرد.
وی در حساب کاربری خود در فضای مجازی نوشت: «اگر محاصره ادامه یابد، کشتیها و نیروهای امریکایی با خطرات و تلفات جدی روبهرو خواهند شد. ایالات متحده باید رفتار خود را تغییر دهد؛ در غیر این صورت این وضعیت را تحمل نخواهیم کرد و هرگز اجازه باز شدن کریدور دوم را در تنگه هرمز نخواهیم داد.»
طرح دوباره مسئله «کریدور دوم» در تنگه هرمز از سوی رضایی، بیانگر اهمیت این آبراه برای راهبرد دریایی ایران است. تنگه هرمز طی دهههای گذشته یکی از مهمترین مؤلفههای موازنه امنیتی در منطقه به شمار رفته و هرگونه تغییر در معادلات آن، با ملاحظات امنیت ملی گره خورده است. از همین رو، تأکید بر جلوگیری از ایجاد مسیر جایگزین، در امتداد مواضعی است که بر حفظ جایگاه راهبردی این گذرگاه دریایی تأکید دارند.
در همین چارچوب، برخی گزارشها از آن حکایت دارد که جمهوری اسلامی ایران و عمان بر سر چارچوبهای کلی چگونگی بازگشایی تنگه هرمز به تفاهم رسیدهاند؛ هرچند تاکنون جزئیاتی از این تفاهم منتشر نشده و هیچ مقام رسمی نیز ابعاد آن را تشریح نکرده است. آنچه تاکنون از فضای موجود برداشت میشود، این است که این گفتوگوها در صورت انجام، به سازوکارهای منطقهای و همکاریهای دوجانبه تهران و مسقط مربوط بوده و ارتباطی با ایالات متحده یا نقشآفرینی واشنگتن در مدیریت تنگه هرمز ندارد. از این منظر، تأکید محسن رضایی بر اینکه «هرگز اجازه باز شدن کریدور دوم را در تنگه هرمز نخواهیم داد» نیز در امتداد همین رویکرد قابل ارزیابی است؛ رویکردی که مدیریت امنیت و کشتیرانی در این آبراه راهبردی را موضوعی منطقهای میداند و هرگونه تغییر در معادلات آن را خارج از چارچوب منافع و ملاحظات امنیتی جمهوری اسلامی ایران نمیپذیرد.
منافع و امنیت ملی خط قرمز ماست
حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی هم در گفتوگوی تلویزیونی در اظهاراتی جامع پیرامون سیاستهای دفاعی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران، بر اولویت مطلق حفظ امنیت ملی و تمامیت ارضی کشور تأکید کرد.
وی با رد هرگونه عقبنشینی، تصریح کرد که ایران در تمامی عرصهها، از جنوب کشور گرفته تا دریای خزر، بر اساس منافع ملی خود عمل میکند و هرگز اجازه نخواهد داد اوضاع بهشرایط دوران گذشته بازگردد.
قشقاوی به آخرین جزئیات مذاکرات در خصوص تنگه هرمز اشاره و عنوان کرد: چارچوب کلی تفاهم با عمان تقریباً به توافق رسیده است، اما در سطوح بالاتر باید نظر نهایی اعلام شود. ما منتظر هستیم؛ هم برای توافق نهایی و هم برای بیانیه مشترکی که بسیاری از خطوط کلی را روشن میکند.
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس بیان کرد: باید تا اعلام نتایج نهایی صبر کنیم. غیر از بحث کلیای که عرض کردم، انشاءالله بهزودی اخبار نهایی یا جزئیات آن منتشر خواهد شد.
قشقاوی با تأکید بر انسجام کامل دستگاههای کشور، اظهار داشت: ما همه تابع حضرت آقا هستیم و هر آنچه ایشان بفرمایند، همان را عملیاتی میکنیم. همانطور که بارها درباره تنگه هرمز گفتهایم، اجازه نمیدهیم اوضاع به قبل برگردد؛ در خاک و در دریای خزر نیز شرایط به گونهای خواهد بود که همه خواهند دید امنیت ملی و منافع ما بر هر چیز دیگری مقدم است. ما همه زیر پرچم ایران هستیم و این پرچم ایران اولویت نخست ماست.
بازدارندگی بر پایه توان بومی
همزمان با این مواضع سیاسی، سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح نیز بر توان بازدارندگی کشور و نقش صنعت دفاعی داخلی تأکید کرد.
سردار سرتیپ پاسدار سید مجید ابنالرضا در پیامی نوشت: «هر روز، نشانههای فرسایش توان دشمن آشکارتر میشود؛ اما دست نیروهای مسلح ما، با اتکا به صنعت دفاعی کشور، برای پاسخ به هر تهدیدی پر است. آنان که امروز بهدنبال خرید امنیت و برتری نظامی وارداتی هستند، بهزودی خواهند فهمید که فناوری بومی ایران، برتر از هر سامانهای در منطقه است.» این اظهارات، بر نقش صنعت دفاعی داخلی در راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد؛ راهبردی که طی سالهای اخیر بر توسعه ظرفیتهای بومی، کاهش وابستگی خارجی و ارتقای توان پاسخگویی به تهدیدات استوار بوده است.
سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز در اظهار نظری از تداوم روند افزایش آمادگی عملیاتی ارتش خبر داد. امیر سرتیپ محمد اکرمینیا با اشاره به بازسازی سامانههای آسیبدیده، ورود تجهیزات جدید، توسعه ظرفیتهای داخلی و تقویت روحیه نیروها، اعلام کرد که ارتقای توان دفاعی صرفاً به خرید تجهیزات محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از اقدامات همزمان در حوزه نوسازی، آموزش، پشتیبانی و بهرهگیری از توان داخلی را در بر میگیرد. وی با تأکید بر اهمیت پدافند هوایی در شرایط کنونی منطقه، این حوزه را یکی از اولویتهای اصلی ارتش دانست و اظهار کرد که همکاری میان ارتش و صنعت دفاعی کشور، امکان بهروزرسانی سریعتر تجهیزات و افزایش آمادگی عملیاتی را فراهم کرده است.
اکرمینیا همچنین با اشاره به روحیه نیروهای ارتش، تأکید کرد که آنچه قدرت واقعی یک نیروی نظامی را رقم میزند، علاوه بر تجهیزات، ایمان، انضباط، آمادگی روحی و انگیزه کارکنان است؛ مؤلفههایی که امروز در ارتش جمهوری اسلامی ایران در سطح مطلوبی قرار دارد.
همصدایی میدان و دیپلماسی
وجه مشترک این مواضع، تأکید بر همافزایی میان دیپلماسی و توان دفاعی است. در این چارچوب، پیام سیاسی قالیباف درباره رد فشار و مطالبه عمل به تعهدات، در کنار تأکید محسن رضایی بر خطوط قرمز امنیتی و اظهارات سرپرست وزارت دفاع و سخنگوی ارتش درباره آمادگی نیروهای مسلح، تصویری از یک رویکرد واحد را ترسیم میکند؛ رویکردی که بر اساس آن، از نگاه مقامات جمهوری اسلامی، پیگیری اهداف سیاسی و دیپلماتیک با حفظ بازدارندگی دفاعی و اعلام آمادگی برای مقابله با تهدیدات همراه است.
