جوان آنلاین: صدای کولر از صبح اول وقت در خانه پیچیده است. در آشپزخانه چراغی روشن مانده که کسی به آن نیازی ندارد. تلویزیون از ساعتی قبل روشن است، هرچند کسی به صفحه آن نگاه نمیکند. شارژر تلفن همراه به پریز برق متصل است و در یکی از اتاقها، کولر با پنجرهای نیمهباز در حال کار کردن است. این تصویری آشنا از زندگی روزمره بسیاری از ما در روزهای گرم تابستان است. درواقع همه چیز روشن است، اما بدون مخاطب....
شاید هرکدام از این رفتارها به تنهایی چندان مهم به نظر نرسند. شاید خاموش نکردن یک چراغ یا جدا نکردن یک شارژر از برق، مسئله بزرگی نباشد، اما وقتی همین رفتارهای کوچک در میلیونها خانه تکرار میشوند، نتیجه افزایش مصرف برق، فشار بر شبکه و نگرانی از تأمین برق پایدار در روزهای اوج گرماست. درواقع بخشی از این مصرف، مصرف واقعی نیست، بلکه نوعی اتلاف انرژی است که در اثر عادتهای روزمره شکل گرفته است. عاداتی که آنقدر تکرار شدهاند که دیگر به چشم نمیآیند. شاید به همین دلیل، پاسخ پرسش «برق در خانههای ما چگونه هدر میرود؟» را باید در سبک زندگی خودمان جستوجو کنیم.
در یکی از محلههای شهر، خانواده رضایی زندگی میکنند؛ خانوادهای چهار نفره که تفاوت چندانی با سایر خانوادهها ندارند. آنها نیز مانند دیگران از وسایل سرمایشی، لوازم خانگی و تجهیزات الکترونیکی استفاده میکنند، اما قبض برق آنها معمولاً از میانگین مصرف بسیاری از خانوارهای مشابه کمتر است. پدر خانواده میگوید: «ما تصمیم گرفتیم به جای اینکه فقط درباره صرفهجویی حرف بزنیم، چند عادت ساده را در خانه اجرا کنیم. مثلاً هیچ چراغی بیدلیل روشن نمیماند، دمای کولر را بیش از حد پایین نمیآوریم و سعی میکنیم از نور طبیعی استفاده کنیم.» آنچه بیش از همه جلب توجه میکند، نقش فرزندان این خانواده است. دختر ۱۱ ساله خانواده مسئول خاموش کردن چراغهای اضافی شده و پسر نوجوان خانواده هر ماه میزان مصرف برق را با ماههای قبل مقایسه میکند.
مادر خانواده میگوید: «ما این موضوع را به یک مسئولیت خانوادگی تبدیل کردهایم. بچهها احساس میکنند در یک کار مهم مشارکت دارند و همین باعث شده همکاری بیشتری نشان دهند.» نکته جالب اینجاست که اعضای این خانواده تأکید میکنند صرفهجویی برای آنها به معنای کاهش رفاه نیست. کولر روشن میشود، لباسشویی کار میکند و وسایل برقی مورد استفاده قرار میگیرند، اما همه چیز بر اساس نیاز واقعی و با کمی دقت بیشتر انجام میشود.
در سوی دیگر ماجرا، خانوادهای قرار دارد که شاید نمونه آن را در بسیاری از محلهها بتوان پیدا کرد. در این خانه، کولر گازی تقریباً از صبح تا نیمهشب روشن است. در برخی اتاقها چراغها حتی زمانی که کسی حضور ندارد خاموش نمیشوند. چندین وسیله برقی دائماً در حالت آمادهبهکار قرار دارند و استفاده همزمان از چند دستگاه پرمصرف امری عادی است. شاید مهمترین نکته همین باشد؛ بسیاری از مصرفهای اضافی اساساً نه از روی نیاز، بلکه از روی بیتوجهی اتفاق میافتند. در واقع بخش قابل توجهی از برق خانگی نه صرف آسایش بیشتر، بلکه صرف عادتهایی میشود که به مرور زمان طبیعی تلقی شدهاند.
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند، مهمترین عامل افزایش مصرف برق در تابستان، وسایل سرمایشی هستند. با افزایش دمای هوا، کولرها به یکی از اصلیترین مصرفکنندگان برق در خانهها تبدیل میشوند و بخش بزرگی از بار شبکه را به خود اختصاص میدهند، اما مسئله فقط روشن بودن کولر نیست. نحوه استفاده از آن نیز اهمیت زیادی دارد. پایین آوردن بیش از حد دمای کولر، روشن گذاشتن آن در اتاقهای خالی، سرویس نکردن تجهیزات سرمایشی و باز گذاشتن در و پنجرهها هنگام استفاده از کولر، از جمله مواردی هستند که مصرف برق را به شکل محسوسی افزایش میدهند. بسیاری از خانوادهها تصور میکنند هرچه دمای محیط پایینتر باشد، آسایش بیشتری خواهند داشت، در حالی که اختلاف چند درجهای معمولاً تأثیر چشمگیری بر احساس راحتی ندارد، اما میتواند مصرف برق را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. بخشی از اتلاف انرژی نیز به وسایلی مربوط میشود، حتی زمانی که خاموش به نظر میرسند، همچنان برق مصرف میکنند. تلویزیونها، مودمهای اینترنت، گیرندههای دیجیتال، سیستمهای صوتی و دستگاههای برقی تایمردار از جمله این موارد است. حتی برخی شارژرها در این گروه قرار میگیرند. هر یک از این وسایل ممکن است مصرف ناچیزی داشته باشند، اما مجموع مصرف آنها در طول ماه و سال رقم قابل توجهی خواهد شد. به همین دلیل متخصصان انرژی توصیه میکنند وسایلی که استفاده دائمی ندارند، از برق جدا شوند یا از چندراهیهای مجهز به کلید قطع جریان استفاده شود.
یکی از مهمترین چالشهای فرهنگی در حوزه مصرف انرژی، برداشت نادرست از مفهوم رفاه است. گاهی تصور میشود مصرف بیشتر به معنای زندگی بهتر است، در حالی که واقعیت چیز دیگری است. خانهای که همه چراغهایش روشن است یا کولر آن با حداکثر توان کار میکند، لزوماً خانهای راحتتر و آسودهتر نیست.
یکی از ظرفیتهای مهم، اما کمتر مورد توجه، نقش کودکان و نوجوانان در اصلاح الگوی مصرف است. بسیاری از عادتهای رفتاری در سالهای نخست زندگی شکل میگیرند و خانواده بهترین محیط برای آموزش این مهارتهاست. کودکی که یاد میگیرد هنگام خروج از اتاق چراغ را خاموش کند یا نسبت به مصرف بیدلیل انرژی حساس باشد، در آینده نیز نگاه مسئولانهتری به منابع عمومی خواهد داشت. در بسیاری از خانوادهها حتی مشاهده شده است که فرزندان پس از دریافت آموزشهای لازم، به یادآوران اصلی صرفهجویی تبدیل میشوند و بر رفتار والدین نیز اثر میگذارند.
کارشناسان میگویند کاهش مصرف برق الزاماً نیازمند هزینههای سنگین یا تغییرات اساسی نیست. برخی اقدامات ساده میتواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد. از جمله اینکه دمای کولر در محدوده مناسب و خودداری از کاهش غیرضروری آن تنظیم شود. چراغها و وسایل برقی غیرضروری خاموش باشد. در طول روز از نور طبیعی بیشتر استفاده شود. کولرها و تجهیزات سرمایشی به صورت منظم سرویس شوند. لوازم خانگی با برچسب انرژی مناسب تهیه و خریداری شود. استفاده از وسایل پرمصرف در ساعات اوج مصرف به حداقل رسانده شود. شارژرها و وسایل غیرضروری از برق جدا شود. کودکان و نوجوانان در برنامه مدیریت مصرف خانواده مشارکت داده شوند. برق در خانههای ما معمولاً به شکل ناگهانی و چشمگیر هدر نمیرود. اتلاف انرژی بیشتر در میان دهها رفتار کوچک و روزمره پنهان شده است؛ رفتارهایی که آنقدر تکرار شدهاند که دیگر به چشم نمیآیند. چراغی که خاموش نمیشود، کولری که بیش از نیاز کار میکند، پنجرهای که هنگام استفاده از وسایل سرمایشی باز میماند یا دستگاهی که شبانهروز در حالت آمادهبهکار است. در مقابل، تجربه خانوادههای کممصرف نشان میدهد که مدیریت مصرف الزاماً به معنای کاهش رفاه نیست. آنچه تفاوت ایجاد میکند، نه میزان امکانات، بلکه شیوه استفاده از آنهاست. شاید مهمترین درس تابستانهای گرم این باشد که مدیریت مصرف برق پیش از آنکه در نیروگاهها و مراکز تصمیمگیری آغاز شود، از خانههای ما شروع میشود؛ از همان لحظهای که تصمیم میگیریم یک عادت کوچک را تغییر دهیم. عادتهایی که در ظاهر سادهاند، اما در کنار میلیونها رفتار مشابه، میتوانند تأثیری بزرگ بر آینده انرژی کشور داشته باشند.
