اکنون که ترامپ از فرصت سازمان ملل و سپس دیدار با رئیسجمهور چین استفاده کرد تا اسم جایگزین انتخابی خودش را (هوش برتر یا ابرهوش) برای هوش مصنوعی جا بیندازد، بهتر است در ادبیات فارسی نام مناسبی غیر از آن، انتخاب و جا انداخته شود.
در میان استادان و فعالان علمی و فرهنگی فارسیزبان دل خوشی از «هوش مصنوعی» نیست. این نام زیادی تصنعی بهنظر میرسد و معادل تحتاللفظی همان عبارت انگلیسی «Artificial intelligence» است. تاکنون از مراکز مسئول یا حتی مراجع غیررسمی پیشنهادی برای معادل بهتر داده نشده است. این نام همینحالا هر روز دهها بار بر زبان پیر و جوان و خرد و کلان میآید و در آینده بیشتر هم خواهد شد. پس بهتر است نام مناسبی برای آن انتخاب شود تا آن نام کذایی ترامپ که واجد معنای درستی هم نیست، جا نیفتد. درواقع نمیتوان به آنچه این اختراع و پدیدهی جدید هست، هوشبرتر گفت. هوش برتر به مرحلهای فرضی از هوش اشاره دارد که از هوش انسانی فراتر میرود، ولی هوش مصنوعی به هوش شبیهسازیشده در ماشینها اشاره دارد. بنابراین، این دو اصطلاح هممعنا نیستند و جایگزینی آنها میتواند ابهام مفهومی ایجاد کند.
برخی استادان و فعالان ادبی و فرهنگی در فضای مجازی چندی است که «هوشواره» را پیشنهاد دادهاند، با این تبیین که سه دهه پیش به «ماهواره» نیز «قمر مصنوعی» گفته میشد و نهادهای مسئول نام جایگزین ندادند تا اینکه خود نویسندگان به جای قمر مصنوعی به ماهواره رسیدند. ترکیبی از «ماه» و «واره» که پسوندی است در معنای «شبه، مانند، نظیر».
موارد مشابه نیز وجود دارد. سنگواره، گهواره، فغواره (ترکیب «فغ» به معنای بت و «واره» و در کل به معنای «بتمانند» و در دهخدا: کسی که از غایت تکبر و غرور و یا از بسیاری اندوه و ملال ساکت باشد و سخن نگوید).
امید است که این مسئلهی فرهنگی را ساده و کمارزش تلقی نکنند و سریعاً به فکر جایگزین مناسب باشند، چه هوشواره چه معادل دیگر.
