جوان آنلاین: قزوین از جمله استانهای ایران است که با کمی برنامهریزی و مدیریت درست میتواند ظرفیتهای پراکندهاش را به یک جهت سوق داده و به یکی از قدرتهای اصلی اقتصاد ایران تبدیل شود. دشت حاصلخیز قزوین، اگرچه زیر فشار فرونشست، کمآبی و توسعه نامتوازن آسیب دیده، اما هنوز از مهمترین ذخایر راهبردی کشور در حوزه کشاورزی به شمار میرود؛ ظرفیتی که با توسعه گلخانهها، اصلاح الگوی کشت و بهرهگیری از فناوریهای نو میتواند در تأمین موادغذایی، تقویت امنیت غذایی و حتی افزایش صادرات نقشآفرین باشد. در کنار کشاورزی، گردشگری تاریخی، طبیعی و فرهنگی قزوین نیز ظرفیتی کمنظیر برای خلق ثروت دارد. همزمان، ایجاد دهکده لجستیکی و پایانههای صادراتی میتواند این استان را به حلقه اتصال تولید، بازار و صادرات بدل کند، این در حالی است که به گفته کارشناسان، جایگزینی صنایع فولادی و ریختهگری به جای صنایع تبدیلی، بخشی از مزیتهای سنتی قزوین را تضعیف کرده است.
قزوین در میان استانهای کشور دارای سابقه و تجربه عظیمی در زمینههای اقتصادی، کشاورزی، صنعتی و تاریخی است که اگر درست دیده شود، میتواند کمک شایانی به توسعه ملی کند. این استان به دلیل قرار گرفتن در مسیر کریدورهای اصلی، نزدیکی به تهران، برخورداری از دشتهای حاصلخیز و پیشینه تمدنی، مجموعهای از مزیتهای توأمان را در خود جمع کرده است. اما آنچه امروز بیش از همه چشمگیر است، فاصله میان ظرفیت و بهرهبرداری است؛ فاصلهای که اگر با برنامهریزی و سرمایهگذاری هدفمند پر شود، میتواند قزوین را به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی ایران تبدیل کند.
دشت قزوین سالهاست که بهعنوان یکی از ثروتهای راهبردی کشور شناخته میشود؛ دشتی که در کنار تولید محصولات اساسی، قابلیت تبدیل شدن به کانون کشاورزی مدرن را دارد. در سالهای اخیر، توسعه گلخانهها، آبیاری نوین و حرکت به سمت تولید بهرهور، نگاه تازهای به آینده این استان گشوده است. بر اساس گزارشهای رسمی، کشور در مسیر توسعه گلخانهای قرار گرفته و این مدل تولید، هم در مصرف آب صرفهجویی میکند و هم ارزش افزوده بالاتری میسازد؛ موضوعی که برای قزوین، با بحران آب و فشار بر منابع زیرزمینی، اهمیتی دوچندان دارد. اگر این روند با جدیت دنبال شود، قزوین میتواند سهم مهمی در تأمین سبزی و صیفی، افزایش صادرات و تقویت امنیت غذایی کشور ایفا کند.
کشاورزی؛ ستون نخست توسعه
قزوین از معدود استانهایی است که هنوز میتواند کشاورزی را نه بهعنوان فعالیتی سنتی، بلکه بهمثابه یک صنعت پیشرفته دنبال کند. خاک حاصلخیز، تنوع اقلیمی و سابقه تولید، این استان را در جایگاهی ویژه قرار داده است، اما کشاورزی امروز دیگر فقط به معنی کشت در مزرعه نیست، بلکه زنجیرهای از تولید، فرآوری، بستهبندی، سردخانه، حملونقل و صادرات است. در چنین چارچوبی، قزوین مزیتی جدی دارد؛ نزدیکی به بازار مصرف تهران و دسترسی آسان به مسیرهای ترانزیتی. همین ویژگیها میتواند این استان را به هاب تأمین محصولات کشاورزی برای مرکز کشور بدل کند.
در همین زمینه، احمد خورگامی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با «جوان» میگوید: «ما میتوانستیم در این ۴۰ تا ۵۰ سال نهتنها از واردات بینیاز شویم، بلکه خود به صادرکننده تبدیل شویم، اما در عوض به سمت کشت محصولات آببر رفتیم.» حرفهای این کارشناس، هشدار درباره از دست رفتن فرصت تاریخی است، زیرا امروز توسعه گلخانهها، کشتهای کمآببر و بازگشت به تولید محصولات راهبردی مانند ذرت و دانههای روغنی میتواند بخشی از این عقبماندگی را جبران کند.
دشت حاصلخیز و خطر فرونشست
در کنار این ظرفیتها، واقعیت تلخ فرونشست و افت آبهای زیرزمینی نیز بر چهره دشت قزوین نشسته است. در دو دهه اخیر، کاهش منابع آبی، حفر چاههای عمیق و کشتهای پرمصرف، تعادل این پهنه ارزشمند را بههم زده است. همین مسئله باعث شده که هر طرح توسعهای در قزوین، ناگزیر با مسئله آب گره بخورد. آینده کشاورزی استان نه در گسترش سطح زیرکشت سنتی، بلکه در ارتقای بهرهوری، توسعه گلخانهها و هوشمندسازی تولید رقم میخورد.
در این میان، توسعه صنایع تبدیلی نیز میتواند نقش تعیینکنندهای داشته باشد. قزوین در گذشته با کارخانههای قند، رب گوجهفرنگی و فرآوری محصولات کشاورزی معنا پیدا میکرد، اما به گفته خورگامی، وقتی صنایع فولادی و ریختهگری جایگزین صنایع تبدیلی شدند، این تغییر مسیر، تنها یک دگرگونی صنعتی نبود، بلکه بخشی از پیوند طبیعی میان کشاورزی و صنعت را از بین برد. اگر امروز بازآرایی صنعتی استان با محوریت صنایع تبدیلی، بستهبندی، سردخانه و فرآوری محصولات غذایی انجام شود، ارزش افزوده پایدارتر و کمهزینهتری برای استان ایجاد خواهد شد.
گردشگری؛ اقتصاد دوم قزوین
در کنار کشاورزی، گردشگری یکی دیگر از ستونهای اصلی توسعه قزوین است؛ ستونی که هنوز آنگونه که باید، درک و استفاده نشده است. قزوین با مجموعهای از آثار تاریخی، بافت ارزشمند شهری، روستاهای مقصد، طبیعت متنوع و خاطره تمدنی عمیق، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مقاصد مهم گردشگری کشور را دارد. این استان میتواند ترکیبی از گردشگری تاریخی، مذهبی، طبیعتگردی و حتی گردشگری کشاورزی را ارائه دهد؛ ترکیبی که در بسیاری از استانها به موتور خلق شغل و درآمد تبدیل شده است.
در همین راستا، معاون امور اقتصادی استاندار قزوین با تأکید بر ظرفیتهای گردشگری استان میگوید: «گردشگری قزوین در کارگروههای مختلفی با رویکرد پایداری در حال بررسی است.» محمدرضا صفیخانی ادامه میدهد: «این رویکرد، اگر به پروژههای ملموس ترجمه شود، میتواند قزوین را از یک استان عبوری به یک مقصد ماندگار تبدیل کند. گردشگری برای قزوین فقط یک صنعت خدماتی نیست؛ ابزاری است برای توزیع درآمد، احیای بافتهای تاریخی و افزایش ماندگاری سرمایه در استان که باید با یک برنامهریزی درست از آن بهرهبرد.»
لجستیک، صادرات و پیوند مزیتها
قزوین اگر بخواهد جهش اقتصادی را تجربه کند، باید مزیت کشاورزی و گردشگری خود را با لجستیک و صادرات پیوند بزند. در همین راستا، موضوع دهکده لجستیکی و پایانههای صادراتی از مهمترین طرحهایی است که میتواند ساختار اقتصادی استان را تغییر دهد.
معاون امور اقتصادی استاندار قزوین در این باره میگوید: «امروز موضوع دهکده لجستیکی را به صورت جدی مورد بحث قرار دادیم. استفاده از پایانههای صادراتی با توجه به موقعیت کاملاً استراتژیک استان قزوین میتواند کمک بسیار بزرگی به توسعه اقتصادی استان و کشور باشد.» صفیخانی تأکید میکند که حالا تولید در مزرعه، تجمیع در مرکز لجستیکی، ارزشافزایی در صنایع تبدیلی و سپس صادرات، در واقع نقشه راه آینده قزوین است. چنین زنجیرهای، قزوین را از یک تولیدکننده خام به یک بازیگر واقعی در بازارهای منطقهای تبدیل میکند. نزدیکی به پایتخت، اتصال به جادههای اصلی و موقعیت ممتاز ترانزیتی، این استان را برای چنین مأموریتی آماده کرده است.
