جوان آنلاین: چالش ازدواج حالا جدیتر از قبل یقه جمعیت را گرفتهاست. در کشور ما فرزندآوری در بستر ازدواج اتفاق میافتد و به همین دلیل آمار ازدواج روی مسئله جمعیت و فرزندآوری تأثیر جدی دارد. بررسیهای مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد میانگین فرزندآوری در میان زنان ازدواج کرده بالای ۵/۲ فرزند است و در واقع این گروه سطح جانشینی را تأمین میکنند، اما وقتی جمعیت زنان ازدواج نکرده نیز در محاسبات وارد میشود، نرخ باروری کلی کشور به ۰۳۵/۱ کاهش پیدا میکند. از نگاه رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت از این مسئله میتوان نتیجه گرفت که یکی از مشکلات اصلی کشور، کاهش ازدواج است و باید شرایط ازدواج برای جوانان تسهیل شود.
چالش جمعیت امروز یکی از جدیترین چالشهای بسیاری از کشورهای دنیاست به همین خاطر هم بیش از ۱۸۶ کشور دنیا یاستهای؟ جمعیتیشان را به سمت افزایش جمعیت طراحی کردهاند، کاهش جمعیت در کشور ما هم به معضل جدی تبدیل شدهاست، به خصوص اینکه ایران رکورددار سرعت کاهش جمعیت به حرکت به سمت پیری سیمای جمعیت جامعه است. از سوی دیگر با عنایت به اینکه در کشور ما فرزندآوری فقط و فقط از محور خانواده اتفاق میافتد و قابلپذیرش است، کاهش آمار ازدواج میتواند به کاهش آمار جمعیتی منتهی شود، همچنان که یکی از معضلات جدی جامعه در کاهش آمار جمعیت کاهش آمار ازدواج است.
۱۰ سال فاصله تا نقطه صفر جمعیت
رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با هشدار نسبت به ادامه روند نزولی موالید در کشور تأکید میکند: «اگر روند فعلی کاهش تولدها ادامه پیدا کند، ایران طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده به نقطه صفر خواهد رسید و پس از آن وارد روند منفی جمعیتی میشود؛ وضعیتی که اکنون برخی کشورهای اروپایی از جمله ایتالیا و لهستان با آن روبهرو هستند.»
وی با اشاره به کاهش مستمر تعداد موالید در سالهای اخیر اظهار کرد: «متأسفانه هر سال بین ۷ تا ۱۰ درصد نسبت به سال قبل، موالید جدید در کشور کاهش پیدا میکند و رشد جمعیت کشور اکنون به حدود ۵/۰ درصد رسیدهاست. این روند به ما میگوید اگر با همین روند جلو برویم، حدود سال ۱۴۲۰ رشد جمعیت کشور به صفر خواهد رسید و احتمالاً از آنجا به بعد وارد سیاهچاله جمعیتی میشویم.»
نیم درصد آمار رشد کنونی جمعیت کشور
رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با بیان اینکه ایران در دهههای گذشته رشد جمعیتی بالای ۳ و ۴ درصد را تجربه کردهاست، میگوید: «اکنون رشد جمعیت کشور به نیم درصد رسیده و پیشبینی ما این است که طی دو دهه آینده این نرخ به صفر برسد.»
به گفته وی در طول سال ۱۴۰۴ حدود ۸۹۲ هزار ولادت نوزاد ایرانی در کشور ثبت شد، در حالی که حدود ۴۵۰ هزار فوت داشتیم. اگر تعداد فوتیها را از ولادتها کم کنیم، حدود ۴۵۰ هزار نفر به جمعیت کشور اضافه شده که تقریباً معادل نیم درصد رشد جمعیت است.
سعیدی با اشاره به کاهش محسوس تولدها در کشور میافزاید: «در سال ۱۴۰۳ حدود ۹۷۳ هزار ولادت در کشور ثبت شد، اما این عدد در سال گذشته به ۸۹۲ هزار ولادت رسید؛ یعنی حدود ۹ تا ۱۰ درصد کاهش تولد را تجربه کردهایم که نشاندهنده ادامه روند نزولی باروری است.»
فاصله نرخ باروری کل با سطح جانشینی
سعیدی درباره نرخ باروری کلی یا TFR اینگونه توضیح میدهد: «این شاخص، تعداد فرزند به ازای زنان ۱۵ تا ۴۹ ساله را نشان میدهد. در حال حاضر TFR کشور به حدود ۰۳۵/۱ رسیده، در حالی که حدود چهار دهه قبل این شاخص بین ۵/۶ تا ۷ بود؛ یعنی آن زمان به ازای هر خانم، بیش از ۶ فرزند متولد میشد، اما اکنون این عدد به حدود ۴/۱ تا ۵/۱ فرزند رسیدهاست.»
به گفته وی اگر TFR کمتر از ۱/۲ باشد، جمعیت در سطح جانشینی قرار ندارد. به عبارت دیگر، جامعه برای حفظ جمعیت خود باید به ازای هر زوج، حداقل ۱/۲ فرزند داشته باشد. پایینتر بودن این شاخص به معنای حرکت تدریجی جامعه به سمت سالمندی و در نهایت رشد منفی جمعیت است.
نقش کاهش ازدواج در کاهش جمعیت
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با تأکید بر نقش ازدواج در مسئله جمعیت تأکید میکند: «در کشور ما فرزندآوری عمدتاً در بستر ازدواج اتفاق میافتد و به همین دلیل موضوع ازدواج اهمیت بسیار بالایی دارد.»
به گفته وی بررسیهای مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد میانگین فرزندآوری در میان زنان ازدواج کرده بالای ۵/۲ فرزند است و در واقع این گروه سطح جانشینی را تأمین میکنند، اما وقتی جمعیت زنان ازدواج نکرده نیز در محاسبات وارد میشود، نرخ باروری کلی کشور به ۰۳۵/۱ کاهش پیدا میکند.
از این مسئله میتوان نتیجه گرفت که یکی از مشکلات اصلی کشور، کاهش ازدواج است و باید شرایط ازدواج برای جوانان تسهیل شود.
سعیدی با اشاره به کاهش آمار ازدواج در کشور میگوید: «در سال ۱۴۰۳ حدود ۴۷۰ هزار واقعه ازدواج در کشور ثبت شد، اما در سال گذشته این عدد به ۴۳۱ هزار ازدواج رسید؛ یعنی حدود ۴۰ هزار ازدواج کمتر ثبتشده، این در حالی است که در دهههای گذشته، سالانه ۸۰۰ هزار تا یک میلیون ازدواج در کشور داشتهایم.»
به گفته رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت اگر به پنج دهه قبل نگاه کنیم، میانگین سن ازدواج حدود ۱۸ تا ۱۹ سال بود، اما اکنون این عدد به حدود ۲۸ تا ۳۲ سال رسیده و جوانان تقریباً یک دهه دیرتر ازدواج میکنند.
بنا به تأکید سعیدی علاوه بر افزایش سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد نخستین فرزند نیز افزایش یافتهاست؛ در گذشته زوجین به طور میانگین دو سال بعد از ازدواج صاحب فرزند میشدند، اما اکنون این فاصله به حدود ۵/۴ سال رسیدهاست که طبیعتاً بر تعداد فرزندان خانواده تأثیر میگذارد.
عوامل ناکامی سیاستهای جمعیتی
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با اشاره به اینکه در سالهای اخیر اقدامات مختلفی از جمله سیاستهای کلی جمعیت، سیاستهای کلی خانواده، قانون جوانی جمعیت و برنامه هفتم توسعه تدوین و ابلاغ شده که همگی با هدف حمایت از خانواده و افزایش فرزندآوری طراحی شدهاند، بخشی از ناکامی سیاستهای جمعیتی را ناشی از مسائل اقتصادی میداند و معتقد است بخشی از اینکه مشوقها و سیاستهای جمعیتی هنوز اثرگذاری کامل نداشتهاند، به مشکلات اقتصادی و تورم مربوط میشود، اما عوامل فرهنگی، اجتماعی و همچنین مسائل مرتبط با سلامت باروری نیز در این زمینه تأثیرگذار هستند.
