جوان آنلاین: تهدید قطع کابلهای فیبر نوری زیردریایی در تنگه هرمز، موجی از نگرانی جهانی را برانگیخته است. حمله امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و بحران ناشی از آن در تنگه هرمز، اکنون ابعاد تازهای یافته و از حوزه نفت فراتر رفته است، جایی که جنگ حتی پیش از آسیب احتمالی کابلهای زیر آبهای هرمز، بخشی از پروژههای اینترنت آینده منطقه را نیز متوقف کرده است. همزمان با تشدید تنشها، کشتیهای کابلگذار یکی پس از دیگری منطقه را ترک میکنند و پروژههای چند میلیارد دلاری تعلیق شدهاند. اکنون برخی تحلیلها از ظرفیت تازهای برای درآمدزایی ایران در این آبراه راهبردی سخن میگویند؛ ظرفیتی که به کابلهای زیردریایی اینترنت و زیرساختهای انتقال داده مربوط میشود.
این روزها و بعد از جنگ رمضان و آتشبس میان طرفین، مردم کشورمان تقریباً به زندگی عادی خود بازگشتند. در این روزها بیشترین عبارتی که به گوش میرسد، بازگشایی تنگه هرمز است؛ رؤیاهایی که ترامپ و نتانیاهو بر زبان میآورند و بعید است حتی خوابش را هم ببینند. اما از همه اینها که بگذریم، برخی واژهها اهمیت بیشتری دارد؛ موضوع بسیار مهم که در این روزها در مورد جنگ مطرح میشود، قطع اینترنت و فیبرهای اینترنتی است.
یکی از ویژگیهای کمتر شناختهشده، اما بسیار مهم بحران در خلیج فارس، خطر کابلهای زیردریایی در تنگه هرمز و دریای سرخ است و این خطرها با مسلحسازی موقعیت جغرافیایی ایران در انجام آنچه جنگ نامتقارن نامیده میشود، روی آب و زیر آب، مرتبط است. ایران پیش از این در مقاومت در برابر حملههای امریکا و اسرائیل، ترافیک محمولهها در تنگه هرمز را مسدود کرده و به شکلی مشابه، میتواند از طریق کابلهای زیردریایی، ارتباطات جهانی و تعاملات مالی را مختل کند. اکنون، تنگه هرمز تنها یک گذرگاه نفت نیست و در اعماق بستر آن، شبکهای از کابلهای فیبر نوری گسترده شده که آسیا را به اروپا وصل میکند. به عبارتی، در جهانی که بخش اعظم اینترنت از کف دریا عبور میکند، بحران هرمز فقط یک تهدید منطقهای نیست؛ بلکه میتواند به یکی از حساسترین بحرانهای زیرساخت دیجیتال جهان تبدیل شود. کشورهای حاشیه خلیج فارس (امارات، قطر، بحرین، کویت، عربستان، عراق و حتی بخشی از ایران) برای اتصال به شبکه جهانی اینترنت، بهشدت به کابلهایی وابسته هستند که ناگزیر از این دهانه باریک عبور میکنند.
سناریوهای فروپاشی اینترنت در قلب تجارت جهانی
اگر هرمز خاموش شود، سناریوی فروپاشی اینترنت در قلب تجارت جهانی فعال میشود. هیچکس با صدای بلند نمیگوید، اما واقعیت این است که اگر تهدید ایران به قطع کابلهای زیردریایی در خلیج فارس عملی شود، وضعیت اینترنت کشورهای منطقه و حتی اروپایی میتواند وارد فاز بحران شود. در پی انتشار نقشه مسیر کابلهای زیردریایی که از تنگه هرمز عبور میکند، موجی از نگرانیها به راه افتاده است. حدود ۹۷ درصد از ترافیک اینترنت جهانی از طریق کابلهای فیبر نوری در کف دریا جابجا میشود؛ حالا تصور کنید این شریانها در خلیج فارس هدف قرار بگیرند. کنشگران میگویند: با قطع یک کابل، سرعت اینترنت در منطقه افت محسوسی خواهد داشت. با قطع سه کابل، اینترنت در کشورهای حاشیه خلیج فارس دچار اختلال شده و قطع میشود. با قطع پنج کابل، بانکداری، رایانش ابری و تجارت الکترونیک فلج میشود و با قطع هفت کابل، جایگاه خلیج فارس به عنوان هاب تجارت دیجیتال سقوط خواهد کرد.
همچنین با توجه به اینکه ارزش اقتصاد دیجیتال این منطقه سالانه بیش از یک و هشت دهم تریلیون دلار برآورد میشود، حمله به کابلهای زیردریایی میتواند اینترنت جهانی و گردش مالی روزانه ۱۰ تریلیون دلار را پس از محاصره تنگه هرمز فلج کند.
واکنش رسانههای خارجی به تهدید ایران
رسانههای خارجی در گزارشهای متعدد به این موضوع پرداختهاند که تهران با اشاره به دسترسی فیزیکی به مسیرهای حیاتی اینترنت در خلیج فارس، عملاً این پیام را داده که میتواند نیمی از جهان را با خاموشی دیجیتال مواجه کند. موضوعی که به ویژه در کشور هند با نگرانی و گزارشهای زیادی مواجه شده است، چراکه رسانههای این کشور تأکید داشتند که بخش زیادی از اینترنت هند از این مسیر تأمین میشود.
رسانه آسیاتایمز نیز در تحلیلی به موضوع اینترنت و تنگه هرمز پرداخت و نوشت زیرساختهای داده و کابلهای فیبر نوری به بخشی از معادلات بازدارندگی در منطقه تبدیل شدهاند. این گزارش هشدار میدهد که حمله به کابلها میتواند بدون شلیک موشک، اقتصاد جهانی را دچار اختلال کند و جنگ آینده ممکن است بهجای میدانهای سنتی، در بستر دریا و روی کابلهای داده جریان پیدا کند.
همچنین یک مقام ارشد امریکا ضمن انتقاد از اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز، درباره تسلط ایران بر کابلهای فیبر نوری عبوری از این آبراه ابراز نگرانی کرد.
مایک والتز، سفیر امریکا در سازمان ملل متحد، به شبکه تلویزیونی «ایبیسی» درباره گذشتن بیش از ۵۰ روز از تهدیدات دونالد ترامپ علیه ایران و باز نشدن تنگه هرمز به روی کشتیهای متخاصم گفت: این نخستین بار نیست که ایران چنین تهدیدی کرده یا واقعاً چنین کاری انجام داده است. ما جنگ نفتکشها را داشتیم که در دهه ۸۰ میلادی یکی از کشتیهای ما را با مین هدف قرار دادند و این ۵۰ سال است که چنین کارهایی انجام میدهند.
به گزارش مهر، وی از اعمال حاکمیت ایران بر تنگه هرمز انتقاد کرد و گفت: اکنون حتی در تلویزیون دولتی ایران تهدید کردهاند که کابلهای زیردریایی عبوری از تنگه هرمز را تصرف خواهند کرد؛ کابلهایی که دادههای مالی، اطلاعات بورس و دادههای مرتبط با فضای ابری و مراکز داده را منتقل میکنند. ما نمیتوانیم این را بپذیریم.
بازتاب گسترده تهدید کابلهای اینترنتی تنگه هرمز در رسانههای جهان نشان میدهد مسئله فقط به ایران یا خاورمیانه محدود نیست؛ بلکه به شکنندگی زیرساختی مربوط میشود که بخش بزرگی از اقتصاد و ارتباطات جهان به آن وابسته است.
آسیبپذیری کشورهای خلیج فارس در برابر اختلال در تنگه هرمز
براساس دادههای مسیریابی جهانی (BGP)، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از اینترنت ایران از طریق مسیرهای زمینی شمال و غرب (ترکیه، ارمنستان، آذربایجان) تأمین میشود و تنها ۳۰ تا ۴۰ درصد از طریق کابلهای زیردریایی جنوب وارد میشود.
اما برای کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، قضیه کاملاً متفاوت است؛ آنها اتکای بسیار بالایی (بیش از ۹۰ درصد) به مسیرهای دریایی از طریق تنگه هرمز دارند، زیرا گزینههای زمینی محدود و ناامنی دارند.
اگر به هر دلیلی ـ اعم از بلایای طبیعی، لنگر انداختن کشتیها، حوادث دریایی یا اقدامات عمدی ـ چند کابل اصلی در تنگه هرمز بهطور همزمان قطع شوند، برای کشورهای عربی خلیج فارس فاجعهای دیجیتال رخ میدهد: اینترنت آنها دچار قطعی شدید یا اختلال گسترده میشود، خسارت مالی روزانه در مقیاس صدها میلیون تا میلیاردها دلار خواهد بود (از دست رفتن تراکنشهای بانکی، اختلال در بورسهای دبی و دوحه، توقف تجارت الکترونیک، لغو پروازها و غیره). نمونه تاریخی آن در سال ۲۰۰۸ بود که قطع دو کابل در مدیترانه باعث شد اینترنت در خاورمیانه و هند تا ۷۰ درصد کاهش یابد و میلیاردها دلار خسارت وارد شود.
برای ایران بهدلیل اتکای کمتر به مسیر جنوبی، آسیبپذیری بسیار کمتری دارد؛ هرچند همچنان آسیبزا است. ترافیک حیاتی میتواند بهسمت مسیرهای زمینی شمال و غرب هدایت شود. ممکن است کاهش سرعت و کیفیت رخ دهد، اما قطعی کامل اتفاق نمیافتد. به عبارت دیگر، در بحران تنگه هرمز، کشورهای حاشیه خلیج فارس بسیار بیشتر از ایران آسیب میبینند.
گام ایران برای درآمدزایی از کابلهای اینترنت
کنشگران معتقدند: ایران میتواند با تکیه بر حاکمیت خود بر تنگه هرمز، سالانه صدها میلیون دلار از کابلهای فیبر نوری عبوری از بستر این منطقه عوارض دریافت کند. در حالی که دهههای گذشته تمرکز حاکمیت بر امنیت انرژی و کشتیرانی بوده، یکی از حیاتیترین ابعاد نوظهور این گذرگاه، یعنی زیرساختهای فیبر نوری و کابلهای زیردریایی انتقال داده، در سایه نگاه سنتی مغفول مانده است. در نهایت ایران با تکیه بر مبانی حقوق بینالملل و موقعیت ژئوپلیتیک خود، میتواند سالانه صدها میلیون دلار درآمد ارزی از این «شاهراههای پنهان» کسب کند. این صاحبنظران بر اساس تجربیات جهانی کشورهایی نظیر مصر، سنگاپور و اندونزی، راهبردهایی را برای بهرهبرداری از این ظرفیت پیشنهاد میدهند:
گام اول: وضع عوارض ترانزیت داده و حق امتیاز (Fee)
ایران میتواند مانند مصر که سالانه بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار از کابلهای زیردریایی درآمد دارد، برای هر متر کابل عبوری از دریای سرزمینی خود، عوارض زیرساختی و حق امتیاز (IRU) دریافت کند. این یک منبع درآمد حاکمیتی کاملاً مشروع برای شرکتهای چندملیتی است.
گام دوم: ارائه خدمات فنی و تعمیر و نگهداری (MECMA)
با توجه به ترافیک بالای دریایی در هرمز و احتمال آسیب کابلها توسط لنگر کشتیها، ایران میتواند با ایجاد زیرساختهای فناورانه، قطب تعمیر و نگهداری کابلها در منطقه شود. فرآیند تعمیر کابل در صورت همکاری ایران میتواند از ۴۵ روز به مدت زمان بسیار کمتری کاهش یابد که این خود یک مزیت رقابتی است.
گام سوم: اعمال حاکمیت بر پلتفرمهای بینالمللی
ایران میتواند با استفاده از اهرم فشارِ عبورِ زیرساختهای غولهای فناوری (Hyperscalers) از بستر خود، آنها را مقید به فعالیت رسمی و رعایت قوانین جمهوری اسلامی ایران کند. در این مدل، همکاری دوجانبه با شرکتهای دانشبنیان ایرانی جایگزین سیاستهای محدودکننده سنتی خواهد شد.
مطالبه حقوق مسکوتمانده ایران در تنگه هرمز، نه تنها با موازین بینالمللی همخوانی دارد، بلکه گامی ضروری برای ارتقای وزن ژئوپلیتیک کشور در معماری ارتباطات جهانی است و در نهایت تنگه هرمز میتواند فراتر از یک مسیر برای نفتکشها، به عنوان یک ثروت ملی در حوزه اقتصاد داده بازتعریف شود.
