یادداشت: امیر علی بینام
وقتی در اواخر دهه هفتاد وارد کار روزنامه نگاری در حوزه آموزش عالی شدم، همواره از خود می پرسیدم، فلسفه برگزاری نمایشگاه های هفته پژوهش چیست؟ سالن ها و غرفه های نمایشگاه های سالانه پژوهشی دانشگاه ها م مراکز علمی و تحقیقاتی مملو از پایان نامه با عناوین مختلف بود و هر کسی که از غرفه ها بازدید می کرد فقط می توانست تماشاگر باشد و یا رو جلد پایان نامه ها را ببیند! سالها گذشت، وزارت فرهنگ و آموزش عالی تغییر ساختار داد و جای آن را وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (عتف)گرفت. در آن سال ها، ارتباط چندانی بین دانش و پژوهش و فناوری نبود، تجاری شدن و تجاری سازی در حوزه پژوهش مذموم بود! شاید جهاد دانشگاهی را بتوان جزو اولین نهادهایی دانست که به دنبال پژوهش های کاربردی بود و گرنه کسی از پژوهش های انجام شده و پایان نامه های بیشماری که قفسه ها را پوشانده بودند، چیزی دستگیرش نمی شد.
سال ها گذشت!، نمایشگاه ها به پژوهش و فناوری و سپس به نمایشگاه ها به پژوهش و فناوری و فن بازار تغییر ماهیت دادند. حرف و حدیث از تجاری سازی شد، پارک ها و مراکز رشد علم و فناوری شکل گرفتند، دانشجو و استاد در قالب کار تیمی و هم افزایی معنا شدند، شرکت های دانش بنیان و فناور شکل گرفتند، خانه های خلاق پدید آمدند، حوزه پژوهش در کاربردی شدن و تبدیل دانش به فناوری، معنا و مفهوم یافت، بحث از اقتصاد دانش بنیان شد، شرکت های دانش بنیان شکل گرفتند، مراکز نوآوری اهمیت پیدا کردند. تحقیق و توسعه به کمک دانشگاه ها و پارک های علم و فناوری آمدند و ...
در یک کلام اقتصاد آموزش عالی وارد بازی جدیدی شد، تازه فهمیدیم مولا امیر المومنین علی (ع) 1400 سال پیش چه می فرموده است؛ " العلم سلطان"؛ علم تو را قدرت می دهد و به صدر می نشاند.
القصه؛ امروز نتیجه سالها رنج و تلاش محققان دهه های گذشته این مرز و بوم امروزه در قالب شرکت های فناور و دانش بنیان به ثمر نشسته است. معاونت توسعه فناوری و نوآوری در وزارت علوم شکل گرفته است. و دکتر محمد نبی شهیکی معاون توسعه فناوری و نوآوری وزارت علوم امروز 28 اردیبهشت 1405 به همراه دکتر ابطحی معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در کنار هم و در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران کنار هم می نشینند و با اشاره به دستاوردهای دو دهه اخیر در حوزه فناوری خاطرنشان می کند: در بیش از دو دهه اخیر، 58 پارک علم و فناوری در ایران ایجاد شده است. خروجی این حرکت 58 پارک، بیش از 15 هزار واحد فناور است. این 15 هزار واحد فناور، گنجینه و سرمایه اصلی اکوسیستم نوآوری کشور محسوب میشوند.
وی تصریح کرد: مستعدترین فرزندان این کشور در این 15 هزار واحد فناور فعالیت دارند. خروجی این مجموعهها ایجاد 161 هزار اشتغال پایدار، مولد و فعال در حوزه دانشبنیان کشور بوده است.
همچنین دکتر سیدمهدی ابطحی در نشست خبری «فناوری؛ مسیر آینده» که در محل پارک علم و فناوری دانشگاه تهران و با حضور دکتر علی اسدی رییس این پارک برگزار شد، با تاکید بر ارتباط دانشگاه و جامعه اظهار می دارد: به طور معمول و حتی در شرایط متاثر از جنگ، وظایف معاونت پژوهشی وزارت علوم قابل توقف نیست و این معاونت باید تکالیف قانونی خود را دنبال کند.
وی می افزاید: پیش از جنگ نیز مجموعه کشور بر انجام این تکالیف تاکید داشت و اکنون هم باید همان مسیر ادامه پیدا کند. توجه به مرجعیت علمی کشور اهمیت بالایی دارد؛ چرا که ایران کشوری است که قرنها در برخی شاخههای علمی مرجعیت داشته و جامعه جهانی از علم ایران تاثیر پذیرفته است.
وی همچنین از ایجاد دبیرخانه ماده ۱۱ و ۱۳ قانون جهش تولید دانشبنیان در معاونت پژوهشی خبر داد و می گوید: دفاتر انتقال فناوری نیز در حال فعالسازی هستند و تاکنون ۴۶۸ نشریه نمایهشده معرفی شدهاند.
معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به شرایط پساجنگ اظهار می دارد: اکنون در شرایط جنگ و پساجنگ قرار داریم و هنوز مشخص نیست این وضعیت تا چه زمانی ادامه داشته باشد، اما به نظر میرسد ماموریتهای آموزش عالی در شرایط متاثر از جنگ باید به طور جدی دنبال شود.
ابطحی می افزاید: به همین منظور دبیرخانه مدیریت کلان مسائل کشور در معاونت پژوهشی وزارت علوم تشکیل شده و فعالیت آن از روزهای ابتدایی تعطیلات فروردین آغاز شد. وزیر علوم نیز نشستهایی با وزرای نفت، صمت، راه و شهرسازی و دیگر دستگاهها برگزار کرده تا مسائل کلان کشور با مشارکت دانشگاهها و پژوهشگاهها پیگیری شود.
معاون پژوهشی وزارت علوم توضیح می دهد: مسائل کلان کشور از سه مسیر شامل دولت، وزارتخانهها و استانها به این دبیرخانه منتقل میشود تا برای حل آنها از ظرفیت دانشگاهها، پژوهشگاهها و پارکهای علم و فناوری استفاده شود. در این دبیرخانه موضوعاتی مانند بازسازی ساختارهای آسیبدیده، استفاده از رویکردهای نوین در بازسازی، تقویت پدافند غیرعامل و توسعه ساختارهای پژوهشی مورد بررسی قرار میگیرد تا تجربه جنگ در طراحی آینده کشور لحاظ شود. این دبیرخانه مسئول تامین مالی پروژهها، هدایت و کنترل پروژهها و ایجاد شبکههای همکاری میان دانشگاهها، پژوهشگاهها و پارکهای علم و فناوری خواهد بود.
معاون پژوهشی وزارت علوم بیان می دارد: دانشگاههای دارای توان حل مسئله برای همکاری در پروژههای ملی شناسایی شدهاند و مشارکت اعضای هیات علمی نیز در این مسیر مورد توجه قرار گرفته است. صنایعی مانند فولاد، الکترونیک، آب، نفت و گاز، برق، انرژی و دارو در کنار حوزه علوم انسانی از جمله بخشهایی هستند که در شرایط کنونی اولویت کشور هستند و نیازمند ورود دانشگاهها و مراکز علمی برای حل مسائل هستند.
معاون پژوهشی وزارت علوم در ادامه می گوید: حفظ جایگاه علمی ایران در تولید علم، پاسخ به مسائل جامعه و صنعت، حمایت از نوآوری و ایجاد بستر توسعه فناوری از جمله وظایف اصلی وزارت علوم است. نوآوری در دانشگاهها متولد میشود و در پارکهای علم و فناوری به ثمر میرسد.
ابطحی تصریح می نماید: تربیت انسانهای خلاق، پاسخگو به نیازهای جامعه و صنعت و در تراز دانشآموختگان برجسته، از دیگر تکالیف قانونی وزارت علوم تا پایان برنامه هفتم توسعه است و همه این ماموریتها در کنار یکدیگر ارزشمند هستند و هیچکدام مزاحم دیگری نیستند.
ختم کلام اینکه شرایط جنگی آثار و تبعات بسیاری دارد که بخشی از آن ها مخرب است، بر اساس گزارش مسئولان علمی کشور، کشور روسیه بیش از چهل درصد توان علمی خود را در پنج سال اخیر از دست داده است و آثار این جنگ بر نظام علمی و دانشگاهی ایران نیز زیاد است. شرایط جنگی می طلبد راهکارها و طرح های نوینی در انداخته شود تا جریان تولید علم و تبدیل و تجاری سازی آن متوقف نشود، شرکت های نوپا و نوآور و دانش بنیان آسیب نبینند و اقتصاد و اشتغال دانش بنیان در مسیر خود به حیات نوآورانه ادامه دهد.
