جوان آنلاین: برای مردم جنوب ایران، خلیج فارس و دریای عمان به منزله تمام دنیا و تداوم زندگی است. پهنهای که بخشی از هویت و ناموس تاریخی آنان به شمار میرود و نسلهای متوالی ساحلنشینان، زندگی، معیشت و شغل خود را از دل همین دریا به دست آوردهاند؛ از صید ماهی و آبزیان گرفته تا فعالیت در بنادر، کشتیرانی و تجارت دریایی. امروز نیز توسعه اقتصادی و گسترش کسبوکار جنوبیها به واسطه ظرفیتهای همین آبها شکل گرفته است. در چنین شرایطی، سخن از «دفاع مقدس سوم» برای حفاظت از آبهای جنوب، برای مردم این مناطق مفهومی واقعی و عمیق دارد؛ دفاعی که با جان و دل برای صیانت از معیشت، هویت و آینده این سرزمین انجام میشود.
آبهای جنوب ایران (شامل خلیج فارس و دریای عمان) از دیرباز یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی و اقتصادی کشور به شمار میروند. این پهنه آبی نهتنها نقش مهمی در جایگاه راهبردی ایران در منطقه ایفا میکند، بلکه برای میلیونها نفر از ساکنان استانهای جنوبی، منبع اصلی معیشت و فعالیت اقتصادی به شمار میآید.
استانهای ساحلی ایران (از خوزستان تا بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) قرنهاست که با دریا زندگی میکنند. فرهنگ، اقتصاد و حتی سبک زندگی مردم این مناطق با خلیج فارس و دریای عمان گره خورده است. در بسیاری از شهرها و روستاهای ساحلی، خانوادهها نسل به نسل به صیادی، دریانوردی و فعالیتهای مرتبط با دریا مشغول بودهاند.
در چنین بستری است که مفهوم دفاع از آبهای جنوب برای مردم این مناطق تنها یک شعار یا مفهوم سیاسی نیست، بلکه واقعیتی ملموس در زندگی روزمره آنان است. همانگونه که در دوران دفاع مقدس، مردم جنوب ایران از سرزمین و آبهای خود دفاع میکردند، امروز نیز حفاظت از این پهنههای آبی به عنوان بخشی از امنیت و آینده اقتصادی آنان مطرح است.
دریا؛ ستون اصلی اقتصاد ساحلنشینان
یکی از مهمترین ظرفیتهای آبهای جنوب ایران، حوزه شیلات و صید آبزیان است. خلیج فارس و دریای عمان از غنیترین منابع دریایی منطقه برخوردارند و گونههای متنوعی از ماهیان و آبزیان در این آبها زیست میکنند. همین ظرفیت سبب شده تا صنعت صیادی و شیلات به یکی از پایههای اقتصادی در استانهای جنوبی تبدیل شود. در بسیاری از بنادر کوچک و بزرگ جنوب، روز با حرکت قایقهای صیادی آغاز میشود. صیادان با تجربه و مهارتهای نسلبهنسل منتقلشده، راهی دریا میشوند تا صید روزانه را به ساحل بازگردانند. این صید نهتنها تأمینکننده بخشی از امنیت غذایی کشور است، بلکه هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم را نیز در مناطق ساحلی ایجاد کرده است.
صنایع وابسته به شیلات (از بستهبندی و فرآوری گرفته تا صادرات آبزیان) زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را شکل دادهاند که نقش مهمی در اقتصاد محلی دارند. در سالهای اخیر نیز توسعه مزارع پرورش میگو و ماهی در سواحل جنوبی کشور، فرصتهای تازهای برای اشتغال و سرمایهگذاری ایجاد کرده است.
دروازه جارت ایران
در کنار ظرفیتهای شیلاتی، آبهای جنوب ایران یکی از مهمترین مسیرهای تجارت و حملونقل دریایی کشور نیز به شمار میروند. وجود بنادر مهم و راهبردی در سواحل خلیج فارس و دریای عمان، ایران را به یکی از بازیگران مهم در تجارت دریایی منطقه تبدیل کرده است. بنادر جنوبی کشور (مانند بندرعباس، بوشهر، چابهار و بندر امام خمینی) از مهمترین مراکز فعالیتهای بندری و دریایی هستند. این بنادر علاوه بر نقش حیاتی در واردات و صادرات کالا، زمینه اشتغال گستردهای را برای ساکنان مناطق ساحلی فراهم کردهاند. فعالیتهای بندری شامل مجموعهای از مشاغل گوناگون (از جمله تخلیه و بارگیری کالا، خدمات لجستیکی، حملونقل، تعمیرات دریایی و خدمات پشتیبانی) است. هر یک از این بخشها به طور مستقیم یا غیرمستقیم با زندگی مردم جنوب ارتباط دارد.
توسعه زیرساختهای بندری در سالهای اخیر نیز به افزایش ظرفیت تجارت دریایی کشور کمک کرده است. ایجاد اسکلههای جدید، گسترش پایانههای کانتینری و ارتقای امکانات کشتیرانی از جمله اقداماتی است که میتواند نقش بنادر جنوبی را در اقتصاد ملی تقویت کند. در این میان، بندر چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، اهمیت ویژهای در اتصال کشور به مسیرهای تجاری بینالمللی دارد. این بندر میتواند نقش مهمی در توسعه اقتصادی استان سیستان و بلوچستان و همچنین تقویت جایگاه ایران در تجارت منطقهای ایفا کند.
هویتی به نام فرهنگ دریانوردی
در کنار فعالیتهای اقتصادی، فرهنگ دریانوردی بخش مهمی از هویت مردم جنوب ایران را شکل داده است. مهارتهای دریانوردی، ساخت لنجهای سنتی و تجربه طولانی در سفرهای دریایی از جمله ویژگیهایی است که در میان ساحلنشینان این مناطق ریشهای عمیق دارد.
به همین دلیل، برای مردم جنوب، دریا تنها یک منبع اقتصادی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی آنان محسوب میشود. خلیج فارس و دریای عمان در حافظه جمعی این مردم جایگاهی ویژه دارند؛ جایی که هم سفره زندگی آنان از آن گسترده میشود و هم مرزهای هویتشان در آن معنا مییابد. در چنین شرایطی، حفاظت از آبهای جنوب ایران اهمیتی دوچندان پیدا میکند. امنیت این پهنههای آبی نهتنها به معنای حفاظت از منابع طبیعی کشور است، بلکه به معنای صیانت از معیشت میلیونها ایرانی است که زندگیشان با دریا پیوند خورده است.
به همین دلیل است که مردم استانهای جنوبی، سخن از «دفاع مقدس سوم» برای پاسداری از آبهای جنوب را با جدیت مطرح میکنند؛ دفاعی که هدف آن حفاظت از ثروتهای دریایی، امنیت مسیرهای کشتیرانی و آینده اقتصادی مناطق ساحلی است.
