به گزارش جوان به نقل از پایگاه خبری کانی مگ، در دنیای امروز که سرعت تحولات فناورانه، مرزهای صنایع مختلف را در هم نوردیده، صنعت معدن نیز در آستانه تحولی عظیم قرار گرفته است. این نوع معدن کاری در ایران با چالشهای جدی سرمایهگذاری و سودآوری روبروست و باعث شده تا فعالان این حوزه، اولویت را به رفع مسائل فوریتر و روزمرهتر بدهند و از پذیرش ریسکهای مرتبط با این فناوری نوین خودداری کنند.
معدنکاری هوشمند، رویکردی است که با بهرهگیری از تلفیق دادههای حاصل از تجهیزات پیشرفته، ماشینآلات مدرن، حسگرهای دقیق، پهپادهای نقشهبرداری، سامانههای موقعیتیابی ماهوارهای و تحلیلهای کلان داده، به کنترل دقیقتر عملیات، کاهش چشمگیر خطاهای انسانی و پیشگیری از حوادث کمک شایانی میکند. هدف اصلی این پارادایم نوین، افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای عملیاتی، ارتقای سطح ایمنی و بهینهسازی فرآیند تصمیمگیری است. معدنکاری هوشمند، با عبور از روشهای سنتی و تجربهمحور، مسیری را به سوی عملیات دادهمحور، قابل پیشبینی و خودکار هموار میسازد که نهایتاً به افزایش تابآوری و رقابتپذیری صنعت معدن منجر خواهد شد.
اهمیت این تحول فناورانه، از نگاه سیاستگذاران نیز دور نمانده است. به عنوان مثال، سید محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، در پیامی به مناسبت هفته معدن، دستیابی به توسعه متوازن در بخش معدن را مستلزم بهرهگیری از فناوریهای نوین دانسته و بر ضرورت حرکت به سوی معدنکاری هوشمند، دانشبنیان و منطبق با استانداردهای جهانی تأکید کرده است. وی حمایت از سرمایهگذاری، تسهیل فعالیتهای معدنی، ارتقای ایمنی، توسعه زیرساختها و تقویت تعامل میان دولت، بخش خصوصی و مراکز علمی را از جمله اولویتهای اساسی در این مسیر برشمرده است.
با وجود این مزایای فراوان، از جمله افزایش بهرهوری و کاهش ریسکپذیری، موانع اصلی پیش روی معدنکاران ایرانی، هزینههای بالای پیادهسازی سیستمهای هوشمند قرار دارد. این هزینهها شامل خرید تجهیزات، نصب، راهاندازی، آموزش نیروی انسانی و نگهداری میشود. این مشکل زمانی تشدید میشود که فعالیت معدنکاری به طور ذاتی با نوسانات سودآوری همراه است. این نوسانات، تخمین دقیق زمان بازگشت سرمایهگذاری و میزان سودآوری آتی را بسیار دشوار میسازد و همین امر، معدنداران را از پذیرش ریسک سرمایهگذاری کلان در فناوریهای جدید باز میدارد.
بررسی وضعیت معادن کشور نشان میدهد که بسیاری از آنها در حال حاضر با چالشهای فوری و مبرمی دست و پنجه نرم میکنند. مسائلی مانند نقدینگی ناکافی، پرداخت حقوق دولتی، عوارض صادراتی، هزینههای بالای عملیاتی و تأمین مواد اولیه، اولویت اصلی فعالان این حوزه را به خود اختصاص داده است. در چنین شرایطی، حل این مسائل روزمره، باعث به تعویق افتادن سرمایهگذاریهای بلندمدت و فناورانه میشود.
تا زمانی که موانع اساسی در مسیر سودآوری پایدار در صنعت معدن ایران برطرف نشوند و اطمینان کافی از بازگشت سرمایه در بلندمدت حاصل نگردد، روند پذیرش و اجرای معدنکاری هوشمند، همچنان با کندی و مقاومت مواجه خواهد بود. حل این گره کور، نیازمند بازنگری در سیاستهای حمایتی، اصلاح نظام قیمتگذاری، کاهش موانع صادراتی و ایجاد یک محیط کسبوکار باثباتتر و قابل پیشبینیتر برای فعالان این حوزه است.
بیاعتمادی به هوشمندسازی؛ ریشه در سودآوری ناپایدار
در همین زمینه، سجاد غرقی، نایبرئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، تأکید کرد که مانع اصلی توسعه معدنکاری هوشمند، نه کمبود نیروی انسانی متخصص است و نه نبود فناوری داخلی؛ بلکه نبود بستر انباشت سود پایدار در بخش معدن است.
غرقی با اشاره به ظرفیت بالای منابع انسانی و فناوریهای بومی در کشور گفت: زیرساختهای فنی و تخصصی تا حد زیادی وجود دارد، اما آنچه معدنداران را از حرکت به سمت فناوریهای نو بازمیدارد، نبود اطمینان از سودآوری مستمر و قابل پیشبینی است. به گفته او، در صورتی که پایداری سود در این بخش ایجاد شود، بنگاهها بهطور طبیعی به سمت افزایش بهرهوری و سرمایهگذاری در هوشمندسازی حرکت خواهند کرد.
وی با بیان اینکه ۸۵ درصد اشتغال بخش معدن و بیش از ۹۰ درصد تعداد معادن کشور در اختیار معادن کوچکمقیاس است، افزود: چالش اصلی این معادن، ناپایداری سودآوری است.
به گفته وی، زمانی که عواملی مانند عوارض صادراتی، حقوق دولتی و دیگر موانع محیطی اجازه انباشت سرمایه را از بنگاهها بگیرد، انتظار برای ورود جدی آنها به حوزه هوشمندسازی واقعبینانه نخواهد بود.
نایبرئیس کمیسیون معدن و صنایع معدنی اتاق بازرگانی ایران همچنین با اشاره به برخی تجربههای موفق در حوزه مدیریت ناوگان و سوخت، گفت پلتفرمها و مجموعههایی در کشور فعال هستند که نشان دادهاند هوشمندسازی در صورت طراحی درست، میتواند اثربخشی قابل توجهی داشته باشد و به کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری منجر شود.
غرقی در ادامه، سیاستهای قیمتگذاری دستوری را نیز از موانع جدی سرمایهگذاری در معدن دانست و تصریح کرد: بنگاه اقتصادی باید بتواند محصول خود را بهصورت رقابتی بفروشد.
به اعتقاد وی، نمیتوان از یکسو قیمتگذاری دستوری را بر بخش معدن تحمیل کرد و از سوی دیگر، همان را با عنوان مبارزه با خامفروشی توجیه کرد. معدنکار باید امکان فروش رقابتی و صادرات داشته باشد تا بتواند سرمایهگذاری کند و سود پایدار به دست آورد.
وی با اشاره به وضعیت کنونی بازار و آسیبهایی که به واحدهای میانی در زنجیره آهن و فولاد وارد شده، تأکید کرد که در شرایط امروز، مفهوم خامفروشی بهتنهایی پاسخگوی واقعیتهای بازار نیست و باید به سمت فروش رقابتی، صادرات بالادست و تأمین نیاز صنایع میانی حرکت کرد.
در پایان باید یادآور شد که بهرهوری ناشی از معادن هوشمند، نه تنها مزیت رقابتی در بازارهای داخلی و خارجی را افزایش میدهد، بلکه معادن را در برابر حوادث محافظت می کند از این رو بایستی با تعامل بین بخش خصوصی و دولتی این موضوع تسهیل شود.
